- Współkredytobiorca odpowiadający solidarnie wobec banku spłaca także własny dług, dlatego sama spłata rat zwykle nie jest darowizną dla pozostałych kredytobiorców.
- Jeżeli osoba niebędąca dłużnikiem spłaca cudzy kredyt bez obowiązku zwrotu, może dojść do darowizny przez zmniejszenie zobowiązań kredytobiorcy.
- Darowizna od najbliższej rodziny może być zwolniona z podatku, ale zasadniczo wymaga zgłoszenia SD-Z2 w terminie 6 miesięcy i właściwego udokumentowania transferu pieniędzy.
- Od 7 stycznia 2026 r. możliwe jest przywrócenie terminu na zgłoszenie SD-Z2, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.
- Umorzenie roszczenia regresowego albo rezygnacja ze zwrotu pożyczki może wymagać odrębnej oceny podatkowej.
Wspólny kredyt a odpowiedzialność solidarna
W praktyce bardzo często rodzice, małżonek albo inny członek rodziny przystępują do kredytu, aby poprawić zdolność kredytową osoby kupującej mieszkanie. Jeżeli z umowy kredytu wynika, że kilka osób odpowiada wobec banku solidarnie, każda z nich jest dłużnikiem banku, a nie tylko osobą pomagającą kredytobiorcy.
Zgodnie z art. 366 § 1 Kodeksu cywilnego wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich albo od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych. Do pełnej spłaty długu wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani.
Oznacza to, że bank może przyjąć ratę od jednego współkredytobiorcy, nawet jeżeli z ekonomicznego punktu widzenia z lokalu korzysta inna osoba. Dla banku najważniejsze jest to, że raty są płacone przez osobę odpowiedzialną z umowy kredytu.
Po spłacie długu może pojawić się rozliczenie wewnętrzne między współdłużnikami. Co do zasady dłużnik, który spłacił więcej, niż wynika z relacji między współdłużnikami, może żądać od pozostałych zwrotu odpowiedniej części. Zakres takiego roszczenia zależy jednak od treści umowy kredytu, porozumień rodzinnych, celu zaciągnięcia kredytu i okoliczności sprawy.
Czy spłata kredytu solidarnego jest darowizną?
Nie każda spłata kredytu przez członka rodziny jest darowizną. Darowizna, zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego, polega na bezpłatnym świadczeniu na rzecz obdarowanego kosztem majątku darczyńcy. W przypadku kredytu solidarnego współkredytobiorca spłaca zobowiązanie, za które sam odpowiada wobec banku.
Jeżeli więc rodzic jest stroną umowy kredytu i spłaca raty kredytu zaciągniętego wspólnie z dzieckiem, zasadniczo nie przekazuje dziecku darowizny. Źródłem świadczenia jest umowa kredytu, a nie zamiar nieodpłatnego obdarowania. Takie podejście potwierdzają interpretacje podatkowe, w tym interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 30 października 2024 r., sygn. 0111-KDIB2-2.4015.149.2024.1.KK.
Trzeba jednak oddzielić samą spłatę rat bankowi od późniejszych rozliczeń między członkami rodziny. Jeżeli współkredytobiorca spłaci całość zadłużenia, a następnie świadomie zrzeknie się zwrotu od pozostałych osób, organ podatkowy może badać, czy nie doszło do odrębnego nieodpłatnego przysporzenia.
Nie należy też mylić spłaty wspólnego kredytu z przeniesieniem własności mieszkania albo domu. Inaczej wygląda przekazanie składnika majątku, takiego jak nieruchomość obciążona hipoteką, gdzie znaczenie mają długi i ciężary związane z nabyciem oraz treść aktu notarialnego.
Spłata cudzego kredytu przez osobę, która nie jest współkredytobiorcą
Inaczej należy ocenić sytuację, w której kredyt został zaciągnięty wyłącznie przez jedną osobę, a raty spłaca za nią rodzic, babcia, partner albo inna osoba, która nie odpowiada wobec banku. Wtedy spłacający nie reguluje własnego długu, lecz cudze zobowiązanie.
Jeżeli taka spłata ma charakter bezzwrotny, kredytobiorca uzyskuje wymierną korzyść majątkową: zmniejszają się jego pasywa, czyli dług wobec banku. W takim układzie organ podatkowy może uznać, że doszło do darowizny środków pieniężnych albo darowizny polegającej na spełnieniu świadczenia za kredytobiorcę.
Nie zawsze jednak pomoc rodzinna oznacza darowiznę. Alternatywą może być pomoc rodziców w spłacie kredytu w formie pożyczki, z obowiązkiem zwrotu ustalonym w umowie. W takim przypadku trzeba odrębnie ocenić skutki w podatku od czynności cywilnoprawnych oraz konsekwencje ewentualnego późniejszego umorzenia długu.
Członek rodziny spłaca Twój kredyt?
Prawnik oceni, czy powstaje darowizna, jakie zgłoszenie jest potrzebne i jak udokumentować wpłaty, aby nie utracić zwolnienia.
Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę
Podobny problem dowodowy występuje, gdy członek rodziny nie przelewa pieniędzy kredytobiorcy, ale opłaca określony wydatek bezpośrednio u wierzyciela. Przykładem może być wpłata bezpośrednio na konto dewelopera zamiast na rachunek osoby, która kupuje mieszkanie. W takich sprawach szczególnie ważne są tytuły przelewów, dokumenty i rzeczywisty zamiar stron.
SD-Z2, zwolnienie dla najbliższej rodziny i termin 6 miesięcy
Jeżeli spłata kredytu zostanie uznana za darowiznę, obowiązek podatkowy dotyczy osoby obdarowanej, czyli tej, której zobowiązanie zostało zmniejszone. W przypadku najbliższej rodziny można skorzystać ze zwolnienia przewidzianego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Zwolnienie obejmuje małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Aby z niego skorzystać, co do zasady trzeba złożyć zgłoszenie SD-Z2 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. Przy darowiźnie pieniędzy wymagane jest także udokumentowanie przekazania środków na rachunek płatniczy, rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym.
Nie trzeba składać SD-Z2, jeżeli łączna wartość nabyć od tej samej osoby w okresie 5 lat, doliczona do ostatniego nabycia, nie przekracza kwoty wolnej dla I grupy podatkowej, czyli 36 120 zł. W praktyce przy regularnej spłacie rat kredytu limit ten może zostać przekroczony szybciej, niż zakładają strony.
Od 7 stycznia 2026 r. przepisy przewidują możliwość przywrócenia terminu na zgłoszenie nabycia od najbliższej rodziny, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że przekroczenie terminu nastąpiło bez jego winy. Dotyczy to nabyć od 7 stycznia 2026 r. oraz sytuacji, w których 6-miesięczny termin nie upłynął przed tą datą. Nie oznacza to jednak, że termin 6 miesięcy przestał mieć znaczenie. Nadal należy dochować go w pierwszej kolejności, a przywrócenie traktować jako rozwiązanie wyjątkowe.
Nawet jeśli spłata zostanie uznana za darowiznę, obowiązek zgłoszenia do urzędu w terminie 6 miesięcy może chronić przed podatkiem, pod warunkiem że spełnione są pozostałe warunki zwolnienia. Brak zgłoszenia, brak właściwych dowodów albo ujawnienie darowizny dopiero w toku czynności organu podatkowego może prowadzić do utraty zwolnienia i opodatkowania.
Zobacz też: zgłoszenie darowizny pieniędzy
Co z przelewami bezpośrednio do banku?
Przelew wykonany bezpośrednio do banku nie przesądza jeszcze o tym, czy powstała darowizna. Najpierw trzeba ustalić, kto jest dłużnikiem banku. Jeżeli płaci współkredytobiorca solidarny, spłaca własne zobowiązanie. Jeżeli płaci osoba trzecia, która nie jest stroną umowy kredytowej, trzeba badać, czy strony uzgodniły darowiznę, pożyczkę, zwrot wydatku czy inne rozliczenie; podobnie jak przy zagadnieniu darowizna przekazana na rachunek osoby trzeciej, decyduje rzeczywisty tytuł płatności, a nie sam numer rachunku.
Dla celów dowodowych warto zachować umowę kredytu, potwierdzenia przelewów, korespondencję z bankiem, umowy rodzinne i ewentualne oświadczenia stron. W tytule przelewu dobrze opisać, czego dotyczy płatność, np. rata kredytu z umowy numer wskazany przez bank. Jeżeli strony uzgodniły pożyczkę, powinna istnieć pisemna umowa i jasny termin zwrotu.
Przy większych kwotach bezpieczniej nie opierać się wyłącznie na ustnych ustaleniach rodzinnych. W sporze z organem podatkowym znaczenie ma nie tylko to, kto zapłacił ratę, lecz także dokumenty pokazujące podstawę prawną płatności.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak odmiennie mogą wyglądać skutki podatkowe w zależności od tego, czy osoba spłacająca raty jest współkredytobiorcą, pożyczkodawcą czy osobą trzecią dokonującą bezzwrotnej spłaty.
Córka kupiła mieszkanie, a do kredytu przystąpili również jej rodzice. Umowa przewiduje solidarną odpowiedzialność wszystkich kredytobiorców. Przez pierwsze dwa lata raty płacą wyłącznie rodzice, ponieważ córka kończy studia i nie ma stałych dochodów. Sama spłata rat przez rodziców nie powoduje u córki darowizny, ponieważ rodzice regulują zobowiązanie, za które sami odpowiadają wobec banku.
Syn samodzielnie zaciągnął kredyt gotówkowy. Ojciec nie jest stroną umowy kredytu, ale co miesiąc przelewa bankowi ratę i nie oczekuje zwrotu. W takim przypadku syn uzyskuje korzyść w postaci zmniejszenia długu. Jeżeli łączna wartość takiej pomocy przekroczy kwotę wolną, syn powinien rozważyć złożenie SD-Z2 i udokumentować darowiznę zgodnie z wymaganiami ustawy.
Matka spłaciła za córkę 40 000 zł zaległych rat kredytu, ale strony podpisały umowę pożyczki i ustaliły harmonogram zwrotu. Taka płatność nie powinna być automatycznie traktowana jako darowizna, jeżeli rzeczywiście istnieje obowiązek zwrotu. Jeżeli jednak po kilku miesiącach matka umorzy pożyczkę, trzeba ponownie ocenić skutki podatkowe tego umorzenia.
FAQ
Czy rodzic jako współkredytobiorca może spłacać cały kredyt dziecka?
Tak. Jeżeli rodzic jest współkredytobiorcą solidarnym, odpowiada wobec banku za cały dług. Sama spłata rat przez rodzica nie jest wtedy co do zasady darowizną dla dziecka.
Czy trzeba złożyć SD-Z2, gdy kredyt spłaca współkredytobiorca?
Co do zasady nie, ponieważ w takiej sytuacji nie dochodzi do nabycia rzeczy ani prawa majątkowego tytułem darowizny. Współkredytobiorca spłaca własne zobowiązanie wynikające z umowy kredytu.
Kiedy spłata kredytu może być darowizną?
Najczęściej wtedy, gdy raty płaci osoba, która nie jest dłużnikiem banku, nie zawarto umowy pożyczki i nie ma obowiązku zwrotu pieniędzy. Wówczas kredytobiorca uzyskuje korzyść przez zmniejszenie swojego długu.
Jaki jest termin na zgłoszenie darowizny od najbliższej rodziny?
Termin wynosi zasadniczo 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego. Od 7 stycznia 2026 r. w określonych przypadkach można wnioskować o przywrócenie terminu, jeżeli uchybienie nastąpiło bez winy podatnika.
Czy przelew bezpośrednio do banku wystarczy do zwolnienia z podatku?
To zależy od okoliczności. Przy spłacie przez współkredytobiorcę problem darowizny zwykle nie powstaje. Przy spłacie cudzego długu trzeba zadbać o dokumenty, tytuł prawny płatności i możliwość wykazania, czy była to darowizna, pożyczka czy inne rozliczenie.
Czy interpretacja indywidualna KIS chroni każdego podatnika?
Nie. Interpretacja indywidualna chroni zasadniczo tego, kto o nią wystąpił, i tylko w granicach opisanego stanu faktycznego. Może jednak wskazywać, jak organy podatkowe oceniają podobne sprawy.
Podsumowanie
Spłata kredytu za członka rodziny wymaga ustalenia, kto jest dłużnikiem banku. Jeżeli płaci współkredytobiorca solidarny, zazwyczaj nie dochodzi do darowizny, ponieważ płaci własny dług. Nie ma wtedy podstaw do składania SD-Z2 tylko z powodu spłaty rat.
Jeżeli jednak kredyt spłaca osoba, która nie jest stroną umowy kredytowej, a kredytobiorca nie musi zwracać tych pieniędzy, sprawa może zostać potraktowana jako darowizna. Wtedy znaczenie mają kwoty, stopień pokrewieństwa, termin 6 miesięcy, forma udokumentowania przelewów i możliwość skorzystania ze zwolnienia dla najbliższej rodziny.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
3. Ministerstwo Finansów, informacje o zwolnieniu dla najbliższej rodziny - podatki.gov.pl
4. Ministerstwo Finansów, formularze SD, w tym SD-Z2 - podatki.gov.pl
5. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 30.10.2024 r., sygn. 0111-KDIB2-2.4015.149.2024.1.KK
6. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 30.11.2018 r., sygn. 0111-KDIB2-2.4015.101.2018.1.BFP
