Zasady dokonywania darowizn między małżonkami
Polskie przepisy nie zakazują darowizn między małżonkami. Do takiej umowy stosuje się przede wszystkim ogólne przepisy Kodeksu cywilnego o darowiźnie oraz przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o ustroju majątkowym małżeńskim.
Zgodnie z art. 888 Kodeksu cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Oznacza to, że obdarowany otrzymuje przysporzenie majątkowe, a darczyńca nie otrzymuje świadczenia wzajemnego.
Darowizna może dotyczyć pieniędzy, samochodu, udziałów, rzeczy ruchomych, praw majątkowych, a także nieruchomości. W praktyce najważniejsze jest ustalenie, czy przedmiot darowizny należy do majątku osobistego jednego z małżonków, czy do majątku wspólnego. Przy pojeździe osobnym zagadnieniem jest darowizna samochodu między małżonkami, zwłaszcza gdy później planowana jest jego sprzedaż i trzeba ocenić skutki podatkowe.
Forma umowy zależy od przedmiotu darowizny. Zgodnie z art. 890 Kodeksu cywilnego oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, ale darowizna dokonana bez tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Ta zasada nie uchyla jednak szczególnych wymogów formy. Przykładowo darowizna nieruchomości zawsze wymaga aktu notarialnego.
Darowizna a ustrój majątkowy małżonków
Najprostsza sytuacja występuje wtedy, gdy między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa. Każdy z małżonków ma wtedy swój majątek osobisty i może co do zasady rozporządzać nim samodzielnie. Darowizna z majątku jednego małżonka do majątku drugiego jest w takim przypadku typową darowizną między dwiema odrębnymi masami majątkowymi. W praktyce podobne wątpliwości mogą dotyczyć np. działek kupionych w trakcie małżeństwa przy rozdzielności majątkowej.
Rozdzielność majątkowa może wynikać z umowy majątkowej małżeńskiej, orzeczenia sądu albo przepisów szczególnych. Jeżeli małżonkowie chcą zmienić ustawową wspólność majątkową, mogą zawrzeć umowę majątkową małżeńską, potocznie nazywaną intercyzą. Więcej na ten temat omawia artykuł: intercyza w trakcie małżeństwa.
Przy ustawowej wspólności majątkowej trzeba rozróżnić trzy kategorie majątku: majątek wspólny małżonków, majątek osobisty męża oraz majątek osobisty żony. Zgodnie z art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku osobistego należą między innymi przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej oraz przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis albo darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej.
Oznacza to, że darowizna otrzymana przez jednego małżonka od osoby trzeciej co do zasady wchodzi do jego majątku osobistego. Darczyńca może jednak zastrzec, że darowizna ma wejść do majątku wspólnego obojga małżonków. Podobna zasada dotyczy dziedziczenia, co szerzej wyjaśnia artykuł: czy spadek wchodzi do majątku wspólnego.
Darowizna między majątkami osobistymi małżonków
Darowizna między majątkami osobistymi małżonków jest co do zasady dopuszczalna. Przykładowo żona może darować mężowi samochód, który kupiła przed ślubem, a mąż może darować żonie pieniądze pochodzące ze sprzedaży składnika należącego do jego majątku osobistego.
W takim przypadku należy zadbać o dowody pochodzenia przedmiotu darowizny. Jeżeli po latach dojdzie do rozwodu albo podziału majątku, spór często dotyczy nie samego faktu przekazania składnika, lecz tego, czy składnik należał do majątku osobistego, czy do majątku wspólnego.
Przy darowiźnie pieniędzy najlepiej wykonać przelew bankowy z jednoznacznym tytułem, np. „darowizna dla żony” albo „darowizna dla męża”. Ma to znaczenie dowodowe oraz podatkowe.
Darowizna z majątku osobistego do majątku wspólnego
Małżonek może chcieć przekazać składnik ze swojego majątku osobistego do majątku wspólnego, np. włączyć do majątku wspólnego mieszkanie nabyte przed ślubem. W praktyce takie czynności często są nazywane darowizną, ale prawnie wymagają ostrożnej kwalifikacji.
Jeżeli celem jest objęcie danego składnika wspólnością majątkową małżeńską, zwykle właściwsze będzie odpowiednie ukształtowanie umowy majątkowej małżeńskiej albo umowy przenoszącej składnik do majątku wspólnego, z zachowaniem wymaganej formy. Przy nieruchomości konieczny będzie akt notarialny.
Nie każda wpłata z majątku osobistego na majątek wspólny jest darowizną. Często będzie to nakład z majątku osobistego na majątek wspólny. Taki nakład może podlegać rozliczeniu przy późniejszym podziale majątku wspólnego, chyba że z okoliczności lub umowy wynika co innego.
Planujesz darowiznę między małżonkami?
Opisz przedmiot darowizny, ustrój majątkowy i sposób przekazania. Prawnik może ocenić ważność czynności, wymaganą formę oraz skutki podatkowe.
Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę
Darowizna z majątku wspólnego do majątku osobistego jednego małżonka
Najwięcej wątpliwości budzi przekazanie składnika z majątku wspólnego do majątku osobistego jednego z małżonków. Taka czynność może być dopuszczalna, ale nie może prowadzić do obejścia zakazu podziału majątku wspólnego w czasie trwania wspólności ustawowej.
Zgodnie z art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego ani rozporządzać udziałem, który przypadnie mu w tym majątku lub w poszczególnych jego składnikach. Dlatego darowizna obejmująca cały albo prawie cały majątek wspólny na rzecz jednego z małżonków może zostać zakwestionowana.
Trzeba też pamiętać o art. 37 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgoda drugiego małżonka jest wymagana między innymi do darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. Zgoda jest także wymagana przy czynnościach dotyczących nieruchomości, użytkowania wieczystego, przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego oraz niektórych praw rzeczowych.
Jeżeli małżonek zawiera umowę bez wymaganej zgody drugiego małżonka, ważność czynności może zależeć od jej późniejszego potwierdzenia. Szerzej opisuje to artykuł: umowy zawierane bez zgody małżonka.
Darowizna pieniędzy między małżonkami a podatek
Małżonek należy do tzw. najbliższej rodziny objętej zwolnieniem podatkowym na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. W praktyce oznacza to, że darowizna między małżonkami może być zwolniona z podatku niezależnie od wartości, jeżeli zostaną spełnione warunki ustawowe.
Najważniejsze zasady są następujące:
- darowiznę należy zgłosić do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, jeżeli zgłoszenie jest wymagane,
- darowizna pieniędzy powinna być udokumentowana przelewem na rachunek obdarowanego, przekazem pocztowym albo innym dowodem przewidzianym w ustawie,
- zgłoszenie nie jest wymagane między innymi wtedy, gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego,
- jeżeli warunki zwolnienia nie zostaną spełnione, darowizna może podlegać opodatkowaniu według zasad dla I grupy podatkowej.
W przypadku darowizn między małżonkami częstym błędem jest przekazanie dużej kwoty gotówką i późniejsza próba skorzystania ze zwolnienia. Przy darowiźnie pieniężnej bezpieczniejszy jest przelew bankowy, ponieważ pozwala wykazać zarówno kwotę, jak i strony transakcji.
Aktualne limity podatkowe i procedura SD-Z2
Po zmianach stosowanych do nabyć dokonanych od 1 lipca 2023 r. podstawowa kwota wolna dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł. Małżonek jest zaliczany do I grupy podatkowej, ale przy darowiźnie między małżonkami zwykle ważniejsze jest zwolnienie dla najbliższej rodziny z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. To zwolnienie może obejmować darowiznę bez limitu kwotowego, jeżeli zostaną spełnione warunki ustawowe.
Limit 36 120 zł liczy się od tej samej osoby. Jeżeli darowizny od tego samego małżonka były przekazywane więcej niż raz, do wartości ostatniego nabycia dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych otrzymanych od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia oraz w okresie 5 lat poprzedzających ten rok.
Procedura SD-Z2 przy darowiźnie od małżonka:
- jeżeli darowizna od małżonka przekracza 36 120 zł i nie została dokonana w formie aktu notarialnego, obdarowany powinien złożyć formularz SD-Z2 do właściwego urzędu skarbowego,
- termin wynosi co do zasady 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego; przy zwykłej darowiźnie pieniędzy będzie to najczęściej dzień otrzymania pieniędzy,
- darowizna pieniędzy powinna być udokumentowana przelewem na rachunek płatniczy obdarowanego, na inny jego rachunek w banku albo SKOK, ewentualnie przekazem pocztowym,
- zgłoszenia SD-Z2 nie trzeba składać, gdy łączna wartość majątku od tej samej osoby nie przekracza 36 120 zł albo gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego,
- jeżeli warunki zwolnienia nie zostaną spełnione, nabycie podlega opodatkowaniu według zasad przewidzianych dla I grupy podatkowej.
Od 2026 r. ustawa przewiduje też możliwość przywrócenia terminu do zgłoszenia w przypadkach wskazanych w art. 4c ustawy, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Nie jest to jednak automatyczne zwolnienie ze skutków spóźnienia, dlatego bezpiecznym rozwiązaniem pozostaje terminowe złożenie SD-Z2 i zachowanie dowodów przelewu.
Praktycznie przy większej darowiźnie pieniędzy między małżonkami najlepiej wykonać przelew z jednoznacznym tytułem, np. „darowizna dla żony” albo „darowizna dla męża”, zachować potwierdzenie przelewu oraz kopię złożonego SD-Z2 lub urzędowe poświadczenie odbioru, jeżeli formularz został wysłany elektronicznie.
Darowizna a obowiązek alimentacyjny
Darowizny nie należy mylić z wykonywaniem obowiązku alimentacyjnego lub z bieżącym zaspokajaniem potrzeb rodziny. Jeżeli małżonek przekazuje środki na utrzymanie domu, dzieci, opłaty, leczenie albo edukację, nie zawsze jest to darowizna. Często jest to realizacja obowiązków rodzinnych wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
To rozróżnienie ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy po latach jedna ze stron twierdzi, że przekazywane kwoty były darowizną, a druga, że były przeznaczone na wspólne utrzymanie rodziny. Podobny problem w relacjach rodzinnych omawia artykuł: darowizna a świadczenie alimentacyjne.
Darowizna między małżonkami a późniejszy podział majątku
Darowizna dokonana w czasie małżeństwa może mieć istotne znaczenie przy rozwodzie i podziale majątku. Jeżeli składnik trafił do majątku osobistego jednego z małżonków, co do zasady nie podlega podziałowi jako majątek wspólny. Jeżeli jednak doszło tylko do nakładu z majątku osobistego na wspólny, może powstać roszczenie o rozliczenie nakładów.
Przy podziale majątku sąd bada dokumenty, źródło finansowania, treść umów, historię przelewów, zeznania stron oraz okoliczności przekazania środków. Dlatego przy większych darowiznach warto zadbać o precyzyjną umowę i dowody już w chwili przekazania majątku. Zasady rozliczeń po ustaniu wspólności omawia artykuł: podział majątku wspólnego.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, dlaczego przy darowiznach między małżonkami kluczowe jest ustalenie źródła majątku, celu przekazania oraz wymaganej formy czynności.
Anna kupiła samochód dwa lata przed ślubem. Po zawarciu małżeństwa nadal obowiązuje ustawowa wspólność majątkowa, ale samochód pozostaje majątkiem osobistym Anny. Anna może darować samochód mężowi. Jeżeli darowizna zostanie wykonana, a samochód zostanie faktycznie przekazany, umowa może być ważna bez aktu notarialnego. Dla bezpieczeństwa warto jednak sporządzić pisemną umowę i prawidłowo zgłosić zmianę właściciela pojazdu.
Marek i Dorota mają rozdzielność majątkową. Dorota chce przekazać Markowi 80 000 zł ze swojego rachunku. Taka darowizna jest dopuszczalna. Aby skorzystać ze zwolnienia podatkowego, Marek powinien otrzymać pieniądze przelewem i — jeżeli zgłoszenie jest wymagane — złożyć SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Przekazanie pieniędzy gotówką mogłoby utrudnić skorzystanie ze zwolnienia.
Justyna odziedziczyła mieszkanie po ojcu. Jeżeli spadkodawca nie postanowił inaczej, mieszkanie należy do jej majątku osobistego, mimo że Justyna pozostaje w małżeństwie. Jeżeli chce włączyć mieszkanie do majątku wspólnego z mężem, powinna zrobić to w formie aktu notarialnego i jasno określić skutek czynności. W przeciwnym razie przy rozwodzie może powstać spór, czy mieszkanie jest wspólne, osobiste, czy też należy rozliczyć nakłady.
Małżonkowie mają wspólne oszczędności w wysokości 300 000 zł. Jeden z nich chce przekazać całą kwotę do majątku osobistego drugiego małżonka jako darowiznę. Taka czynność może zostać uznana za próbę obejścia zasad dotyczących podziału majątku wspólnego w czasie trwania wspólności. W takiej sytuacji konieczna jest szczegółowa analiza celu czynności, zakresu majątku wspólnego oraz wymaganej zgody małżonka.
FAQ
Czy mąż może darować żonie pieniądze?
Tak, darowizna pieniędzy między małżonkami jest dopuszczalna. Dla celów podatkowych najlepiej przekazać pieniądze przelewem i zachować potwierdzenie. Przy większych kwotach trzeba pamiętać o warunkach zwolnienia z podatku od spadków i darowizn.
Czy darowizna między małżonkami wymaga aktu notarialnego?
Nie zawsze. Darowizna nieruchomości wymaga aktu notarialnego. Darowizna pieniędzy lub rzeczy ruchomej może być ważna po jej wykonaniu, ale pisemna umowa i przelew bankowy są zalecane ze względów dowodowych i podatkowych.
Czy darowizna od rodziców jednego małżonka wchodzi do majątku wspólnego?
Co do zasady darowizna otrzymana przez jednego małżonka wchodzi do jego majątku osobistego. Darczyńca może jednak postanowić, że darowizna ma wejść do majątku wspólnego obojga małżonków.
Czy można darować składnik z majątku wspólnego tylko jednemu małżonkowi?
Może to być dopuszczalne, ale wymaga ostrożności. Nie można w ten sposób obejść zakazu podziału majątku wspólnego w czasie trwania wspólności. Dodatkowo przy darowiźnie z majątku wspólnego co do zasady potrzebna jest zgoda drugiego małżonka, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.
Czy darowizna między małżonkami podlega podatkowi?
Małżonkowie mogą korzystać z pełnego zwolnienia podatkowego dla najbliższej rodziny, ale trzeba spełnić warunki ustawowe. Najczęściej chodzi o terminowe zgłoszenie darowizny na SD-Z2 oraz udokumentowanie darowizny pieniężnej przelewem lub przekazem.
Czy darowiznę między małżonkami można odwołać?
Tak, darowiznę można odwołać na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym, zwłaszcza w przypadku rażącej niewdzięczności obdarowanego. Odwołanie wymaga jednak konkretnych podstaw i zwykle wymaga analizy zachowania obdarowanego.
Podsumowanie
Darowizny między małżonkami są dopuszczalne, ale nie każda czynność nazwana darowizną wywoła taki skutek prawny, jakiego oczekują strony. Najważniejsze jest ustalenie, czy przedmiot pochodzi z majątku osobistego, czy wspólnego, oraz czy ma trafić do majątku osobistego drugiego małżonka, czy do majątku wspólnego.
Przy większych darowiznach, nieruchomościach, pieniądzach przekazywanych między rachunkami, majątku firmowym albo planowanym rozwodzie warto zadbać o prawidłową formę umowy, dokumenty podatkowe oraz jednoznaczne wskazanie celu przekazania. Pozwala to ograniczyć ryzyko sporu przy podziale majątku.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 478
4. Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. 2023 poz. 1059
5. Informacja Gov.pl: Zgłoszenie SD-Z2
