Pozew o rozwód – co powinien zawierać i jak go złożyć

Pozew o rozwód składa się do sądu okręgowego, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Samo porozumienie małżonków nie wystarczy — rozwód zawsze wymaga wyroku sądu.

Z artykułu dowiesz się, co powinien zawierać pozew rozwodowy, kiedy można żądać rozwodu bez orzekania o winie, jak wygląda pozew z winą małżonka, ile wynosi opłata sądowa i jakie dowody warto przygotować.

Co powinien zawierać pozew o rozwód?

Pozew o rozwód jest pismem procesowym, dlatego musi spełniać wymagania z Kodeksu postępowania cywilnego. Trzeba w nim wskazać sąd, strony postępowania, żądania, uzasadnienie oraz dowody. W sprawach rozwodowych właściwy jest sąd okręgowy.

Co do zasady pozew składa się do sądu okręgowego, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal w tym okręgu mieszka albo przebywa. Jeżeli nie można ustalić takiej podstawy właściwości, znaczenie ma miejsce zamieszkania strony pozwanej, a w dalszej kolejności miejsce zamieszkania powoda.

W pozwie należy podać przede wszystkim:

• imię, nazwisko, adres i numer PESEL powoda,
• imię, nazwisko i adres pozwanego, a jeżeli jest znany — także numer PESEL,
• oznaczenie właściwego sądu okręgowego,
• żądanie rozwiązania małżeństwa przez rozwód,
• informację, czy rozwód ma być bez orzekania o winie, z winy jednego małżonka albo z winy obojga małżonków,
• wnioski dotyczące wspólnych małoletnich dzieci, jeżeli małżonkowie je mają,
• wnioski dowodowe,
• uzasadnienie pozwu,
• podpis powoda albo pełnomocnika,
• wykaz załączników.

Do pozwu zwykle dołącza się odpis skrócony aktu małżeństwa, odpisy skrócone aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci, potwierdzenie uiszczenia opłaty sądowej, odpis pozwu dla drugiej strony oraz dokumenty potwierdzające twierdzenia powoda.

Przy dzieciach pozew powinien zawierać rozstrzygnięcia dotyczące władzy rodzicielskiej, miejsca zamieszkania dzieci, kontaktów oraz alimentów. Sąd w wyroku rozwodowym musi rozstrzygnąć te kwestie, chyba że przepisy pozwalają mu od określonego rozstrzygnięcia odstąpić.

W pozwie można również zgłosić wniosek o zabezpieczenie, np. alimentów na dzieci na czas trwania sprawy, kontaktów z dzieckiem, miejsca pobytu dziecka albo sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania. Takie zabezpieczenie może mieć duże znaczenie, bo sprawa rozwodowa może trwać wiele miesięcy.

Wyjątkowo w wyroku rozwodowym sąd może też orzec o podział majątku w postępowaniu rozwodowym, ale tylko wtedy, gdy przeprowadzenie podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w sprawie. W praktyce, przy sporze o skład lub wartość majątku, sądy często odsyłają strony do osobnego postępowania.

Kiedy sąd może orzec rozwód?

Podstawową przesłanką rozwodu jest zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Oznacza to, że między małżonkami ustały zasadniczo trzy więzi: emocjonalna, fizyczna i gospodarcza, a powrót do wspólnego pożycia nie jest realny.

Nawet przy zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia sąd nie orzeknie rozwodu, jeżeli wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci albo rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Rozwód może być także niedopuszczalny, gdy żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraża zgody, chyba że odmowa zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

W uzasadnieniu pozwu trzeba więc wyjaśnić, dlaczego rozkład pożycia jest zupełny i trwały. Warto opisać, od kiedy małżonkowie nie prowadzą wspólnego życia, czy mieszkają razem, czy utrzymują więź emocjonalną, czy podejmowali próby ratowania małżeństwa oraz dlaczego dalsze trwanie małżeństwa nie jest możliwe.

Pozew o rozwód bez orzekania o winie

Rozwód bez orzekania o winie jest możliwy tylko na zgodne żądanie małżonków. Jeżeli jedna strona wniesie o rozwód bez winy, a druga zażąda orzeczenia winy, sąd będzie musiał tę kwestię badać.

W pozwie należy wyraźnie napisać, że powód wnosi o rozwiązanie małżeństwa przez rozwód bez orzekania o winie. Druga strona powinna potwierdzić takie stanowisko w odpowiedzi na pozew albo na rozprawie. Pełen przebieg postępowania bez orzekania o winie opisujemy osobno.

Brak orzekania o winie zwykle upraszcza postępowanie, ponieważ sąd nie prowadzi rozbudowanego postępowania dowodowego dotyczącego przyczyn rozpadu małżeństwa. Nadal jednak bada, czy rozkład pożycia jest zupełny i trwały oraz czy rozwód nie naruszy dobra małoletnich dzieci.

Jeżeli wyrok rozwodowy bez orzekania o winie stanie się prawomocny, sąd z urzędu zwraca powodowi połowę opłaty od pozwu. Przy standardowej opłacie 600 zł oznacza to zwrot 300 zł.

Pozew o rozwód z winy małżonka

Jeżeli powód żąda rozwodu z wyłącznej winy pozwanego, musi wskazać, na czym ta wina polegała i jakie dowody ją potwierdzają. Sama ocena, że małżonek „zniszczył małżeństwo”, nie wystarczy.

Do najczęściej powoływanych przyczyn winy należą zdrada, przemoc, nadużywanie alkoholu, uzależnienia, uporczywe zaniedbywanie rodziny, odmowa współżycia bez usprawiedliwionej przyczyny, porzucenie małżonka, trwonienie majątku albo długotrwały brak lojalności wobec rodziny. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny.

Dowodami mogą być zeznania świadków, dokumenty, wiadomości SMS, korespondencja e-mail, wydruki z komunikatorów, zdjęcia, notatki policyjne, dokumentacja medyczna, zaświadczenia z terapii albo inne materiały. Nagrania bywają dopuszczane jako dowód, ale ich wykorzystanie może rodzić dodatkowe ryzyka, zwłaszcza gdy zostały uzyskane z naruszeniem prawa lub dóbr osobistych.

Warto pamiętać, że skutki orzeczenia winy w wyroku mogą mieć znaczenie zwłaszcza przy alimentach między byłymi małżonkami. Orzeczenie winy nie przesądza natomiast automatycznie o podziale majątku ani o tym, który rodzic będzie wykonywał władzę rodzicielską.

Alimenty, kontakty i władza rodzicielska w pozwie rozwodowym

Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, pozew powinien zawierać konkretne wnioski dotyczące dzieci. Sąd rozstrzyga w wyroku rozwodowym o władzy rodzicielskiej, kontaktach z dziećmi i kosztach ich utrzymania.

Przy alimentach trzeba wskazać żądaną kwotę, termin płatności, sposób płatności oraz uzasadnić potrzeby dziecka i możliwości zarobkowe oraz majątkowe rodziców. Warto dołączyć rachunki, faktury, potwierdzenia opłat za szkołę, przedszkole, leczenie, zajęcia dodatkowe, wyżywienie, ubrania, transport i mieszkanie.

Sąd może uwzględnić pisemne porozumienie rodziców o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Jeżeli rodzice są w konflikcie, w pozwie trzeba przedstawić realistyczny sposób wykonywania kontaktów i opieki.

Wspólny pozew o rozwód

W polskiej procedurze nie składa się wspólnego pozwu o rozwód. Jedna osoba jest powodem, a druga pozwanym. Nie oznacza to jednak, że rozwód musi być sporny.

Małżonkowie mogą wcześniej uzgodnić stanowisko i przygotować spójne wnioski, np. o rozwód bez orzekania o winie, alimenty, kontakty, miejsce zamieszkania dzieci i sposób korzystania ze wspólnego mieszkania. Wtedy jeden małżonek składa pozew, a drugi potwierdza ustalenia w odpowiedzi na pozew lub na rozprawie.

Sąd nie jest jednak związany samą zgodą małżonków na rozwód. Musi ustalić, czy rzeczywiście nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia oraz czy nie zachodzą negatywne przesłanki rozwodu.

Ile kosztuje pozew o rozwód?

Opłata sądowa od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Opłatę uiszcza powód przy składaniu pozwu. Jeżeli powoda nie stać na poniesienie kosztów, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Poza opłatą od pozwu mogą pojawić się także inne koszty, np. wynagrodzenie pełnomocnika, opłata skarbowa od pełnomocnictwa, koszty opinii biegłych, mediacji lub dojazdów świadków. Zakres kosztów zależy od stopnia sporu i liczby dowodów.

Przykłady

FAQ

Czy można rozwieść się bez składania pozwu?

Nie. W Polsce rozwód może orzec wyłącznie sąd. Oświadczenie małżonków, umowa prywatna albo akt notarialny nie rozwiązują małżeństwa.

Czy drugi małżonek musi zgodzić się na rozwód?

Nie zawsze. Sąd może orzec rozwód mimo braku zgody drugiego małżonka, jeżeli spełnione są przesłanki rozwodu. Problem może powstać zwłaszcza wtedy, gdy rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek odmawia zgody.

Czy w pozwie trzeba wskazywać winę?

Trzeba wskazać, czy powód żąda rozwodu bez orzekania o winie, z winy pozwanego, z winy powoda czy z winy obojga małżonków. Brak orzekania o winie jest możliwy tylko wtedy, gdy obie strony tego żądają.

Czy podział majątku można zrobić w sprawie rozwodowej?

Tak, ale tylko wyjątkowo. Sąd rozwodowy może podzielić majątek wspólny, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Przy sporze o majątek zwykle potrzebna jest osobna sprawa.

Czy trzeba dołączać akty stanu cywilnego?

Tak. Do pozwu zwykle dołącza się odpis skrócony aktu małżeństwa, a gdy małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci — także odpisy skrócone aktów urodzenia dzieci.

Czy można złożyć pozew o rozwód online?

W praktyce pozew rozwodowy składa się pisemnie w sądzie albo wysyła pocztą. Sprawy rozwodowe nie są prowadzone w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

Podsumowanie

Pozew o rozwód powinien jasno wskazywać, czego powód żąda i z jakich powodów. Najważniejsze jest wykazanie zupełnego i trwałego rozkładu pożycia oraz przedstawienie wniosków dotyczących winy, dzieci, alimentów, kontaktów i mieszkania.

Im bardziej sporna jest sprawa, tym większe znaczenie mają dowody i precyzyjne sformułowanie żądań. Przy dzieciach sąd zawsze będzie oceniał, czy proponowane rozwiązania są zgodne z ich dobrem. Przy żądaniu winy trzeba natomiast wykazać konkretne zachowania małżonka i ich wpływ na rozpad małżeństwa.

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy — w szczególności art. 56, art. 57, art. 58 i art. 60.
• Kodeks postępowania cywilnego — w szczególności przepisy o wymaganiach pisma procesowego, pozwie i właściwości sądu w sprawach małżeńskich.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych — w szczególności art. 26 ust. 1 pkt 1 oraz przepisy o zwrocie części opłaty przy rozwodzie bez orzekania o winie.