Rozwód z orzeczeniem o winie – zasady, dowody i skutki

Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Pozew rozwodowy z orzeczeniem winy małżonka

Rozwód z orzeczeniem o winie zaczyna się od złożenia pozwu do właściwego sądu okręgowego. Co do zasady będzie to sąd ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków, jeżeli choć jedno z nich nadal w tym okręgu mieszka lub przebywa. W innych przypadkach właściwość ustala się według miejsca zamieszkania strony pozwanej, a gdy nie da się jej ustalić – według miejsca zamieszkania powoda.

W pozwie trzeba wykazać przede wszystkim, że między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Zupełny oznacza ustanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej. Trwały oznacza, że z okoliczności sprawy wynika brak realnych szans na powrót małżonków do wspólnego pożycia.

Jeżeli powód domaga się ustalenia winy, nie wystarczy samo stwierdzenie, że drugi małżonek „zniszczył małżeństwo”. Trzeba wskazać konkretne zachowania, ich czas, skutki oraz dowody. Sam dokument wymaga zachowania określonych warunków – pełny opis znajdziesz w artykule: elementy formalne pozwu o rozwód.

Pozew rozwodowy powinien zawierać w szczególności:

• oznaczenie sądu okręgowego,
• dane powoda i pozwanego, w tym adresy oraz numer PESEL powoda,
• żądanie rozwiązania małżeństwa przez rozwód,
• wskazanie, czy powód żąda rozwodu z wyłącznej winy pozwanego, z winy obojga małżonków albo bez orzekania o winie,
• uzasadnienie zupełnego i trwałego rozkładu pożycia,
• opis okoliczności uzasadniających winę,
• wnioski dowodowe, np. z dokumentów, wiadomości, zdjęć, nagrań, przesłuchania świadków i stron,
• wnioski dotyczące dzieci, alimentów, władzy rodzicielskiej, kontaktów i sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania, jeżeli te kwestie występują w sprawie,
• podpis oraz wykaz załączników.

Do pozwu należy zwykle dołączyć odpis aktu małżeństwa, odpisy aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci, dowód uiszczenia opłaty sądowej oraz dokumenty, na które powód się powołuje. Stała opłata od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Jeżeli strona nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla utrzymania siebie lub rodziny, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

W sprawie z orzeczeniem winy szczególne znaczenie ma materiał dowodowy. Dowodami mogą być m.in. korespondencja, wydruki wiadomości, zdjęcia, dokumentacja medyczna, notatki policyjne, wyroki karne, zaświadczenia o leczeniu odwykowym, potwierdzenia przelewów, zeznania świadków oraz przesłuchanie stron. Każdy dowód powinien być powiązany z konkretną okolicznością, którą ma potwierdzić.

Kiedy sąd może orzec rozwód?

Sąd może orzec rozwód, jeżeli nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Nawet wtedy rozwód nie zawsze będzie dopuszczalny. Sąd odmówi rozwodu, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

Przed żądaniem definitywnego rozwiązania małżeństwa warto sprawdzić różnice między separacją a rozwodem i skutki każdego z tych rozstrzygnięć.

Istotne ograniczenie dotyczy sytuacji, gdy rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia. Taki rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli drugi małżonek nie wyraża zgody, chyba że odmowa zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. To oznacza, że sama chęć zakończenia małżeństwa przez małżonka wyłącznie winnego może nie wystarczyć.

Rozwód z powodu zdrady

Zdrada jest jedną z najczęstszych przyczyn żądania rozwodu z wyłącznej winy drugiego małżonka. Obowiązek wierności wynika z istoty małżeństwa i z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które nakładają na małżonków obowiązek wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz współdziałania dla dobra rodziny.

Nie oznacza to jednak, że każda zdrada automatycznie prowadzi do wyłącznej winy jednego małżonka. Sąd bada całokształt relacji. Znaczenie może mieć np. to, czy do zdrady doszło przed faktycznym rozpadem pożycia, czy po jego trwałym ustaniu, czy wcześniej występowała przemoc, uzależnienie, porzucenie rodziny albo wieloletnie rażące zaniedbywanie obowiązków małżeńskich.

Jeżeli zdrada była przyczyną rozpadu małżeństwa, może uzasadniać orzeczenie wyłącznej winy małżonka zdradzającego. Jeżeli jednak sąd uzna, że oboje małżonkowie przyczynili się do rozkładu pożycia, może orzec rozwód z winy obojga.

Wina obojga małżonków

W sprawie rozwodowej sąd co do zasady ustala, czy i który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia. Sąd odstępuje od orzekania o winie tylko na zgodne żądanie obojga małżonków. Wtedy skutki są takie, jakby żaden z małżonków nie ponosił winy.

Jeżeli sąd ustala winę, nie określa jej procentowo. Nie orzeka więc, że jeden małżonek odpowiada za rozpad małżeństwa w 30%, a drugi w 70%. W praktyce możliwe są trzy podstawowe rozstrzygnięcia: wyłączna wina jednego małżonka, wina obojga małżonków albo brak winy, jeżeli sąd dojdzie do takiego wniosku.

Wina obojga może zostać orzeczona, gdy każde z małżonków naruszało obowiązki małżeńskie, np. jedno dopuściło się zdrady, a drugie wcześniej stosowało przemoc psychiczną, nadużywało alkoholu lub uporczywie zaniedbywało rodzinę. Sąd nie porównuje, kto zawinił „bardziej”, lecz bada, czy zachowania każdego z małżonków pozostawały w związku z rozpadem pożycia.

Rozwód z orzeczeniem winy a rozwód bez orzekania o winie

Rozwód z orzekaniem o winie zwykle trwa dłużej i wymaga szerszego postępowania dowodowego. Jeżeli małżonkowie są zgodni co do rezygnacji z ustalania winy, alternatywą może być rozwód bez orzekania o winie, opisany szerzej w osobnym poradniku.

W artykule o winie najważniejsze pozostaje to, że rezygnacja z orzekania o winie nie zawsze jest korzystna. Wina może mieć znaczenie zwłaszcza przy alimentach między byłymi małżonkami i przy strategii dowodowej w procesie.

Co daje rozwód z orzeczeniem winy?

Najważniejszy praktyczny skutek orzeczenia wyłącznej winy dotyczy alimentów między rozwiedzionymi małżonkami. Jeżeli jeden małżonek został uznany za wyłącznie winnego, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd może zasądzić alimenty od małżonka winnego na rzecz niewinnego, nawet gdy małżonek niewinny nie znajduje się w niedostatku.

Jeżeli natomiast rozwód nastąpił bez orzekania o winie albo z winy obojga małżonków, alimentów od byłego małżonka można żądać co do zasady wtedy, gdy uprawniony znajduje się w niedostatku. To wyraźnie niższy próg ochrony niż samo pogorszenie sytuacji materialnej.

Obowiązek alimentacyjny między rozwiedzionymi małżonkami wygasa w razie zawarcia nowego małżeństwa przez osobę uprawnioną. Jeżeli zobowiązanym jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek co do zasady wygasa także po 5 latach od rozwodu, chyba że sąd przedłuży ten termin ze względu na wyjątkowe okoliczności. Ograniczenie pięcioletnie nie działa w ten sam sposób wobec małżonka uznanego za wyłącznie winnego.

Wina nie przesądza natomiast automatycznie o alimentach na dzieci, władzy rodzicielskiej, kontaktach z dziećmi ani miejscu zamieszkania dziecka. Te kwestie sąd ocenia przede wszystkim przez pryzmat dobra dziecka, możliwości zarobkowych i majątkowych rodziców oraz rzeczywistych potrzeb małoletniego.

Warto też pamiętać, że jeszcze przed rozwodem można w określonych sytuacjach dochodzić świadczeń na zaspokajanie potrzeb rodziny. Szerzej opisuje to artykuł o tym, kiedy możliwe są alimenty między małżonkami w trakcie małżeństwa.

Podział majątku a wina przy rozwodzie

Wina za rozkład pożycia nie powoduje automatycznie, że małżonek winny otrzyma mniejszą część majątku wspólnego. Zasadą jest, że udziały małżonków w majątku wspólnym są równe. Podział majątku po rozwodzie odbywa się według odrębnych reguł i nie jest prostą „karą” za zachowanie w małżeństwie. Inaczej wina może wpływać na alimenty od byłego małżonka po rozwodzie, dlatego tych dwóch skutków rozwodu nie należy utożsamiać.

Sąd rozwodowy może dokonać podziału majątku wspólnego tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. W praktyce, przy sporze o skład majątku, wartość nieruchomości, kredyty, nakłady lub rozliczenia, podział majątku najczęściej prowadzony jest w osobnym postępowaniu po rozwodzie.

Wyjątkowo można żądać ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, ale wymaga to wykazania ważnych powodów oraz różnego stopnia przyczynienia się małżonków do powstania majątku. Chodzi np. o rażące trwonienie majątku, celowe nieprzyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny albo ukrywanie składników majątkowych. Sama wina w rozwodzie nie oznacza jeszcze, że sąd automatycznie ustali nierówne udziały w majątku wspólnym.

Rozwód z orzeczeniem winy krok po kroku

Postępowanie rozwodowe z orzeczeniem winy najczęściej przebiega w kilku etapach:

1. Przygotowanie pozwu – opis rozkładu pożycia, wskazanie żądania winy i zebranie dowodów.
2. Złożenie pozwu w sądzie okręgowym – wraz z załącznikami i opłatą albo wnioskiem o zwolnienie od kosztów.
3. Doręczenie pozwu drugiej stronie – pozwany może złożyć odpowiedź na pozew i własne wnioski.
4. Postępowanie dowodowe – sąd przesłuchuje strony, świadków i analizuje dokumenty oraz inne dowody.
5. Rozstrzygnięcie spraw dzieci – jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd rozstrzyga m.in. o władzy rodzicielskiej, kontaktach i alimentach.
6. Wyrok – sąd rozwiązuje małżeństwo przez rozwód albo oddala powództwo, jeżeli przesłanki rozwodu nie zostały spełnione.
7. Uzasadnienie i apelacja – strona niezadowolona z wyroku powinna pilnować terminów na wniosek o uzasadnienie i ewentualną apelację.

Po ogłoszeniu wyroku strona, która chce go zaskarżyć, powinna co do zasady złożyć wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem w terminie tygodnia. Apelację wnosi się następnie w terminie dwóch tygodni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem. Terminy procesowe zależą jednak od sposobu doręczenia i przebiegu sprawy, dlatego przy planowaniu apelacji warto sprawdzić konkretną sytuację procesową.

Dowody w sprawie o winę

W sprawach o rozwód z orzeczeniem winy dowody powinny pokazywać nie tylko samo naganne zachowanie, lecz także jego wpływ na rozpad małżeństwa. Przykładowo: sama wiadomość potwierdzająca romans może być ważna, ale sąd będzie badał również, czy zdrada była przyczyną rozpadu pożycia, czy nastąpiła już po faktycznym i trwałym rozstaniu małżonków.

Przydatne mogą być zwłaszcza:

• wiadomości SMS, e-maile i komunikatory,
• zdjęcia, nagrania i zrzuty ekranu,
• dokumentacja medyczna lub terapeutyczna,
• notatki policyjne i dokumenty z procedury Niebieskiej Karty,
• wyroki, postanowienia i dokumenty z innych postępowań,
• potwierdzenia przelewów, wydatków i zadłużenia,
• zeznania świadków, którzy znają sytuację rodziny z własnych obserwacji.

Nagrania i prywatna korespondencja wymagają ostrożności. Sądy mogą dopuścić takie dowody, ale każdorazowo oceniają sposób ich uzyskania, znaczenie dla sprawy oraz prawa drugiej strony. Ryzykowne jest zwłaszcza zdobywanie dowodów z naruszeniem prawa, np. przez włamanie na konto, instalowanie oprogramowania szpiegującego albo przejmowanie cudzej korespondencji.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różne okoliczności mogą wpływać na ocenę winy w sprawie rozwodowej. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej analizy dowodów i przebiegu małżeństwa.

FAQ

Podsumowanie

Rozwód z orzeczeniem o winie jest rozwiązaniem dla spraw, w których istotne jest ustalenie odpowiedzialności za rozpad małżeństwa, zwłaszcza z perspektywy alimentów między byłymi małżonkami. Wymaga jednak dobrego przygotowania pozwu, przemyślanych wniosków dowodowych i realistycznej oceny szans procesowych.

Najważniejsze jest wykazanie nie tylko tego, że doszło do nagannych zachowań, ale również tego, że pozostawały one w związku z zupełnym i trwałym rozkładem pożycia. Jeżeli sprawa obejmuje dzieci, alimenty, mieszkanie lub majątek, każdą z tych kwestii trzeba oceniać osobno.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398