Rozwód bez orzekania o winie – zasady, pozew i skutki

Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Rozwód bez orzekania o winie bywa potocznie nazywany rozwodem za porozumieniem stron. Nie jest to jednak odrębny rodzaj rozwodu, lecz sposób rozstrzygnięcia sprawy, w którym sąd rozwiązuje małżeństwo bez wskazywania, który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia. Podstawą jest art. 56 i art. 57 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Aby sąd orzekł rozwód, musi ustalić, że między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Oznacza to zwykle ustanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej. Samo zgodne żądanie małżonków nie wystarczy, jeżeli sąd uzna, że rozkład pożycia nie jest trwały albo rozwód byłby sprzeczny z dobrem wspólnych małoletnich dzieci lub z zasadami współżycia społecznego.

W praktyce rozwód bez orzekania o winie jest zazwyczaj szybszy i mniej konfliktowy niż rozwód z orzeczeniem o winie, ponieważ sąd nie prowadzi szczegółowego postępowania w celu ustalenia, kto odpowiada za rozpad małżeństwa. Nadal jednak bada przesłanki rozwodu oraz kwestie dotyczące dzieci, alimentów i wspólnego mieszkania.

Pozew o rozwód bez orzekania o winie

Postępowanie rozwodowe rozpoczyna się od złożenia pozwu do sądu okręgowego. Właściwy jest co do zasady sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal w tym okręgu mieszka lub ma zwykły pobyt. Jeżeli ta podstawa odpada, pozew wnosi się do sądu miejsca zamieszkania pozwanego, a gdy i to nie jest możliwe — do sądu miejsca zamieszkania powoda.

Przed wniesieniem pozwu warto poznać różnice między separacją a rozwodem, ponieważ oba rozstrzygnięcia mają inne skutki dla małżeństwa i obowiązków małżonków.

Pozew powinien zawierać przede wszystkim:

• oznaczenie sądu,
• dane powoda i pozwanego, w tym adresy oraz numer PESEL powoda,
• żądanie rozwiązania małżeństwa przez rozwód bez orzekania o winie,
• uzasadnienie, z którego wynika zupełny i trwały rozkład pożycia,
• wnioski dotyczące dzieci, jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci,
• wnioski dotyczące alimentów, kontaktów, władzy rodzicielskiej i miejsca zamieszkania dziecka,
• informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego polubownego rozwiązania sporu,
• podpis oraz listę załączników.

Do pozwu trzeba dołączyć aktualny odpis aktu małżeństwa, a jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci — także odpisy aktów urodzenia dzieci. W sprawach o alimenty warto dołączyć dokumenty potwierdzające koszty utrzymania dziecka, dochody, stałe wydatki, opłaty za mieszkanie, leczenie, szkołę, zajęcia dodatkowe oraz inne istotne okoliczności.

Opłata sądowa od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Jeżeli rozwód zostanie orzeczony na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, sąd z urzędu zwraca połowę opłaty od pozwu, czyli 300 zł. Zwrot następuje po spełnieniu ustawowych warunków i zwykle po uprawomocnieniu się orzeczenia.

Czy oboje małżonkowie muszą zgodzić się na brak orzekania o winie?

Tak. Zgodnie z art. 57 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd co do zasady orzeka, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Sąd zaniecha orzekania o winie tylko na zgodne żądanie małżonków.

Zgoda musi istnieć w chwili orzekania. Jeżeli jeden z małżonków początkowo zgadzał się na rozwód bez winy, ale później cofnie zgodę i zażąda ustalenia winy, sąd będzie musiał tę kwestię zbadać. W takiej sytuacji sprawa może się wydłużyć, ponieważ konieczne może być przeprowadzenie dowodów, np. z dokumentów, wiadomości, zeznań świadków albo przesłuchania stron.

Warto pamiętać, że brak orzekania o winie oznacza, że skutki są takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy. Ma to znaczenie zwłaszcza przy alimentach między byłymi małżonkami.

Co sąd bada przy rozwodzie bez orzekania o winie?

Nawet przy pełnym porozumieniu małżonków sąd nie wydaje wyroku automatycznie. Musi ustalić, czy spełnione są pozytywne przesłanki rozwodu i czy nie występują przeszkody ustawowe.

Sąd bada w szczególności:

• czy rozkład pożycia jest zupełny, czyli czy ustały podstawowe więzi małżeńskie,
• czy rozkład pożycia jest trwały, czyli czy nie ma realnych widoków na powrót małżonków do wspólnego pożycia,
• czy rozwód nie naruszy dobra wspólnych małoletnich dzieci,
• czy rozwód nie będzie sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,
• czy małżonkowie zgodnie żądają zaniechania orzekania o winie,
• jak uregulować władzę rodzicielską, kontakty, alimenty i wspólne mieszkanie.

Jeżeli małżonkowie nie są pewni, czy chcą definitywnie zakończyć małżeństwo, alternatywą może być wniosek o separację. Separacja nie rozwiązuje małżeństwa, ale formalnie reguluje sytuację stron i może być właściwa wtedy, gdy rozkład pożycia nie ma jeszcze charakteru trwałego.

Elementy wyroku rozwodowego

Wyrok rozwodowy nie ogranicza się do samego rozwiązania małżeństwa. Zgodnie z art. 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd musi rozstrzygnąć także inne kwestie, jeżeli wynikają one z sytuacji rodzinnej małżonków.

W wyroku rozwodowym sąd może lub musi rozstrzygnąć w szczególności o:

• rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód bez orzekania o winie,
• władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi,
• kontaktach rodziców z dziećmi albo o nieorzekaniu o kontaktach na zgodny wniosek stron,
• alimentach na dzieci,
• miejscu zamieszkania dziecka, jeżeli jest to konieczne dla jasności rozstrzygnięcia,
• sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania przez czas wspólnego zamieszkiwania po rozwodzie,
• alimentach na rzecz małżonka, jeżeli zostały zgłoszone i są spełnione przesłanki,
• podziale majątku wspólnego, ale tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

Jeżeli małżonkowie nadal zajmują wspólne lokum, sąd może określić sposób korzystania z mieszkania po rozwodzie. W szczególnych sprawach znaczenie może mieć także status lokalu, na przykład mieszkanie komunalne po rozwodzie.

Rozwód bez orzekania o winie a dzieci

Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd musi szczególnie ocenić ich dobro. Nawet zgodny rozwód rodziców nie zostanie orzeczony, jeżeli sąd uzna, że wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro dzieci.

Pełny przebieg sprawy — od pozwu po rozstrzygnięcia o dzieciach, alimentach, mieszkaniu i majątku — opisuje poradnik rozwód krok po kroku.

W praktyce sąd bada, gdzie dziecko będzie mieszkać, jak rodzice będą wykonywać władzę rodzicielską, jak będą wyglądały kontakty z drugim rodzicem i w jakiej wysokości powinny zostać ustalone alimenty. Jeżeli rodzice przedstawią pisemne porozumienie rodzicielskie, sąd uwzględni je, o ile jest zgodne z dobrem dziecka.

Rodzice mogą ustalić szeroki model kontaktów, kontakty w konkretnych dniach, opiekę naprzemienną albo inne rozwiązanie odpowiadające wiekowi dziecka, odległości między domami rodziców, obowiązkom szkolnym i możliwościom organizacyjnym. Nie wystarczy jednak samo porozumienie rodziców — sąd nadal ocenia, czy ustalenia są realne i bezpieczne dla dziecka.

Alimenty na dziecko są obowiązkowym elementem wyroku rozwodowego. Ich wysokość zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych rodziców. Możliwości zarobkowe nie zawsze są tym samym, co aktualnie wykazywany dochód, dlatego sąd może brać pod uwagę także kwalifikacje, doświadczenie, stan zdrowia i realną zdolność do pracy.

Jeżeli problem utrzymania dziecka pojawia się jeszcze przed zakończeniem sprawy rozwodowej, praktyczne znaczenie mogą mieć alimenty w trakcie rozwodu, w tym wniosek o zabezpieczenie alimentów na czas trwania postępowania.

Alimenty na małżonka po rozwodzie bez winy

Przy rozwodzie bez orzekania o winie żaden z małżonków nie jest uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Dlatego alimenty na byłego małżonka mogą być zasądzone zasadniczo wtedy, gdy małżonek żądający alimentów znajduje się w niedostatku.

Szczegółowe przesłanki, czas trwania obowiązku i różnice zależne od winy opisuje poradnik: alimenty od byłego małżonka po rozwodzie.

Niedostatek oznacza sytuację, w której osoba uprawniona nie jest w stanie własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb. Nie chodzi wyłącznie o całkowity brak środków do życia, ale o realną niemożność pokrycia podstawowych kosztów utrzymania adekwatnych do okoliczności.

Jeżeli zobowiązanym jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek alimentacyjny wygasa co do zasady po upływie 5 lat od orzeczenia rozwodu. Sąd może ten termin przedłużyć tylko ze względu na wyjątkowe okoliczności i na żądanie uprawnionego.

Rozwód bez orzekania o winie a majątek

Rozwód kończy małżeństwo, ale nie zawsze od razu rozwiązuje wszystkie sprawy majątkowe. Z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego ustaje wspólność majątkowa małżeńska, jeżeli wcześniej nie została zniesiona intercyzą albo orzeczeniem sądu. Od tego momentu byli małżonkowie mogą domagać się podziału majątku wspólnego.

Sąd rozwodowy może dokonać podziału majątku w wyroku rozwodowym tylko wtedy, gdy przeprowadzenie takiego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Jeżeli między stronami jest spór o skład majątku, wartość nieruchomości, nakłady, kredyt, rozliczenia albo sposób podziału, sąd rozwodowy najczęściej pozostawia tę kwestię do osobnego postępowania.

W praktyce bardzo często korzystniejsze jest najpierw zakończenie sprawy o rozwód, a następnie przeprowadzenie osobnej sprawy o podział majątku po rozwodzie. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której spór majątkowy blokuje szybkie zakończenie małżeństwa.

Rozwód bez orzekania o winie krok po kroku

Typowe postępowanie o rozwód bez orzekania o winie wygląda następująco:

1. jeden z małżonków przygotowuje i składa pozew o rozwód do właściwego sądu okręgowego,
2. sąd sprawdza pozew pod względem formalnym i w razie braków wzywa do ich uzupełnienia,
3. odpis pozwu trafia do drugiego małżonka, który może złożyć odpowiedź na pozew,
4. sąd wyznacza rozprawę,
5. na rozprawie sąd przesłuchuje strony i ustala, czy rozkład pożycia jest zupełny i trwały,
6. jeżeli są dzieci, sąd bada kwestie rodzicielskie, alimentacyjne i dobro dziecka,
7. sąd wydaje wyrok,
8. po uprawomocnieniu się wyroku małżeństwo zostaje rozwiązane.

Jeżeli małżonkowie są zgodni, nie mają wspólnych małoletnich dzieci albo mają dobrze przygotowane porozumienie dotyczące dzieci, sprawa często kończy się na jednej rozprawie. Nie jest to jednak gwarantowane. Termin rozprawy i czas trwania postępowania zależą od obciążenia sądu, kompletności pozwu, stanowiska drugiej strony i stopnia skomplikowania sprawy.

Po ogłoszeniu wyroku strona, która chce go zaskarżyć, powinna najpierw złożyć wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem. Termin wynosi tydzień od dnia ogłoszenia wyroku, a w przypadkach, gdy wyrok doręcza się z urzędu — od dnia doręczenia wyroku. We wniosku trzeba wskazać, czy uzasadnienie ma dotyczyć całości wyroku, czy tylko konkretnych rozstrzygnięć.

Kiedy rozwód bez orzekania o winie może nie być dobrym rozwiązaniem?

Rozwód bez orzekania o winie nie zawsze jest najlepszym wyborem. Jeżeli jeden z małżonków rażąco naruszył obowiązki małżeńskie, a drugi chce dochodzić alimentów na korzystniejszych zasadach, kwestia winy może mieć istotne znaczenie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego.

Orzekanie o winie może mieć znaczenie także wtedy, gdy strona chce formalnego ustalenia odpowiedzialności za rozpad małżeństwa, np. z powodu przemocy, uzależnienia, zdrady, porzucenia rodziny albo uporczywego uchylania się od obowiązków rodzinnych. Trzeba jednak liczyć się z tym, że sprawa będzie bardziej dowodowa, emocjonalna i zazwyczaj dłuższa.

Z drugiej strony, jeżeli oboje małżonkowie chcą zakończyć małżeństwo spokojnie i są w stanie uzgodnić sprawy dzieci, mieszkania i finansów, rozwód bez orzekania o winie często pozwala ograniczyć konflikt i koszty emocjonalne.

FAQ

Podsumowanie

Rozwód bez orzekania o winie pozwala zakończyć małżeństwo bez sądowego ustalania, kto odpowiada za rozpad pożycia. Wymaga jednak zgodnego stanowiska obojga małżonków oraz wykazania, że rozkład pożycia jest zupełny i trwały.

Największe znaczenie praktyczne ma dobre przygotowanie pozwu oraz wcześniejsze ustalenie spraw dotyczących dzieci, alimentów, kontaktów, mieszkania i ewentualnego majątku. Im mniej spornych kwestii, tym większa szansa na sprawniejsze postępowanie.

Źródła

• Art. 56, 57, 58 i 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
• Art. 41, 328 i przepisy o postępowaniu w sprawach małżeńskich Kodeksu postępowania cywilnego.
• Art. 26 i 79 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.