- Skargę wnosi się co do zasady od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy przez jego wydanie powstała szkoda, a wzruszenie orzeczenia innymi środkami nie było i nie jest możliwe.
- Termin na wniesienie skargi wynosi 2 lata od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia.
- Skarga musi wskazywać konkretny przepis prawa, z którym orzeczenie jest niezgodne, oraz uprawdopodobnić szkodę.
- Podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące samych ustaleń faktycznych ani oceny dowodów.
- Uwzględnienie skargi zwykle nie uchyla wyroku, lecz otwiera drogę do dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa.
Kiedy przysługuje skarga o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem?
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym została uregulowana w art. 285a–285l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jest to środek nadzwyczajny, dlatego nie można traktować go jak kolejnej skargi kasacyjnej ani sposobu na ponowną ocenę całej sprawy.
Podstawowy przypadek dotyczy prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Skarga jest dopuszczalna, jeżeli przez wydanie takiego orzeczenia stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana albo uchylenie orzeczenia przy użyciu innych dostępnych środków prawnych nie było i nie jest możliwe.
Ustawa przewiduje też sytuację wyjątkową. Skarga może być wniesiona także wtedy, gdy strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, ale tylko wtedy, gdy niezgodność orzeczenia z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego albo konstytucyjnych wolności lub praw człowieka i obywatela, a zmiana lub uchylenie orzeczenia inną drogą nadal nie jest możliwe.
Omawianej skargi nie należy mylić z podstawowym środkiem zaskarżenia, jakim jest skarga do sądu administracyjnego, ani z innymi odrębnymi środkami ochrony prawnej, takimi jak skarga na komornika. W sprawach administracyjnych o istotnych skutkach praktycznych, na przykład gdy przedmiotem wcześniejszego sporu była budowa wieży telefonii komórkowej, ten środek może mieć znaczenie dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania i spełnieniu ustawowych przesłanek.
Od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga co do zasady nie przysługuje. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy niezgodność z prawem wynika z rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej.
W sprawach podatkowych znaczenie skargi może być szczególnie praktyczne, gdy wyrok niezgodny z prawem utrwala już wykonany rygor natychmiastowej wykonalności albo inne dotkliwe skutki finansowe decyzji administracyjnej.
Jakie zarzuty mogą być podstawą skargi?
Zgodnie z art. 285d p.p.s.a. skarga opiera się na naruszeniu prawa materialnego albo przepisów postępowania, które spowodowały niezgodność orzeczenia z prawem, jeżeli przez wydanie orzeczenia stronie została wyrządzona szkoda. Nie każde naruszenie prawa wystarczy. W praktyce trzeba wykazać związek między naruszeniem a niezgodnością orzeczenia z prawem oraz skutkami poniesionymi przez stronę.
Nie można natomiast opierać skargi na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów. To bardzo ważne ograniczenie. Jeżeli strona uważa jedynie, że sąd nieprawidłowo ocenił dokumenty, zeznania albo materiał dowodowy, skarga może zostać uznana za niedopuszczalną lub bezzasadną.
W praktyce skarga otwiera się szczególnie wtedy, gdy w sprawie wystąpiła błędna wykładnia w wyroku WSA, zastosowano niewłaściwy przepis albo doszło do istotnego naruszenia procedury, które przełożyło się na treść rozstrzygnięcia.
Prawomocny wyrok wyrządził Ci szkodę wskutek naruszenia prawa?
Prawnik oceni dopuszczalność skargi, błąd prawny i związek ze szkodą oraz pomoże przygotować wymagane podstawy i uzasadnienie.
Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę
Co powinna zawierać skarga?
Skarga musi spełniać wymagania pisma w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz szczególne wymagania przewidziane w art. 285e p.p.s.a. W szczególności powinna zawierać:
- oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, wraz ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części,
- przytoczenie podstaw skargi oraz ich uzasadnienie,
- wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne,
- uprawdopodobnienie szkody spowodowanej wydaniem zaskarżonego orzeczenia,
- wykazanie, że zmiana lub uchylenie orzeczenia innymi środkami prawnymi nie było i nie jest możliwe,
- wniosek o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem.
Jeżeli skarga jest oparta na wyjątkowej podstawie naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego albo konstytucyjnych praw i wolności, trzeba także wyjaśnić, dlaczego sprawa ma taki szczególny charakter. Ogólne twierdzenie o niesprawiedliwości rozstrzygnięcia nie zastąpi szczegółowego uzasadnienia prawnego.
Od tego samego orzeczenia strona może wnieść tylko jedną skargę. Błędy przy pierwszym wniesieniu skargi mogą więc mieć bardzo poważne skutki procesowe. Jeżeli sprawa dotyczy rozstrzygnięcia organu podatkowego, warto osobno sprawdzić zasady dotyczące skargi do WSA na decyzję podatkową, ponieważ jest to inny środek niż skarga o stwierdzenie niezgodności prawomocnego orzeczenia z prawem.
Kto może sporządzić i wnieść skargę?
Do skargi stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, dlatego w praktyce obowiązuje profesjonalny przymus sporządzenia pisma. Skarga powinna zostać sporządzona przez adwokata albo radcę prawnego, a w sprawach obowiązków podatkowych, celnych i egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami – także przez doradcę podatkowego. W sprawach własności przemysłowej możliwy jest udział rzecznika patentowego.
Brak profesjonalnego sporządzenia skargi, brak opłaty albo nieuzupełnienie braków formalnych w terminie może doprowadzić do odrzucenia skargi na posiedzeniu niejawnym.
Termin i sposób wniesienia skargi
Skargę wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie 2 lat od dnia jego uprawomocnienia się. Jeżeli chodzi o orzeczenie WSA, pismo kieruje się do tego wojewódzkiego sądu administracyjnego, a następnie sprawa trafia do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Termin 2-letni należy liczyć od uprawomocnienia się orzeczenia, a nie od dnia, w którym strona faktycznie dowiedziała się o skutkach wyroku lub wysokości szkody. W sprawach, w których szkoda ujawnia się później, trzeba osobno ocenić, czy możliwe jest jeszcze dochowanie terminu i prawidłowe uprawdopodobnienie szkody.
Skarga podlega opłacie stałej. Jeżeli pismo nie zostanie opłacone, sąd może je odrzucić. W razie trudnej sytuacji majątkowej można rozważyć wniosek o przyznanie prawa pomocy, ale powinno to nastąpić z uwzględnieniem rygorów właściwych dla postępowania sądowoadministracyjnego.
Kiedy NSA odrzuci albo oddali skargę?
Odrzucenie skargi oznacza, że sąd nie przechodzi do merytorycznej oceny zarzutów, ponieważ występuje przeszkoda formalna lub procesowa. Naczelny Sąd Administracyjny może odrzucić skargę między innymi wtedy, gdy została wniesiona po terminie, nie spełnia ustawowych wymagań, jest niedopuszczalna albo mogła zostać usunięta innym środkiem prawnym.
Oddalenie skargi oznacza natomiast, że NSA rozpoznał sprawę merytorycznie, ale nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z prawem. Dla strony różnica jest praktyczna: w obu wypadkach nie powstaje prejudykat potrzebny do dochodzenia odszkodowania na podstawie niezgodnego z prawem orzeczenia.
Jakie skutki ma uwzględnienie skargi?
Jeżeli NSA uwzględni skargę, stwierdza, że zaskarżone orzeczenie jest w określonym zakresie niezgodne z prawem. Co do zasady nie oznacza to automatycznego uchylenia ani zmiany tego orzeczenia. Skarga pełni przede wszystkim funkcję prejudykatu, czyli orzeczenia otwierającego drogę do dochodzenia naprawienia szkody.
Podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej może być art. 417 § 1 Kodeksu cywilnego oraz art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tymi przepisami, jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia, naprawienia szkody można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu jego niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej.
Wyjątkowo, jeżeli NSA stwierdzi, że sprawa ze względu na osobę albo przedmiot nie podlegała orzecznictwu sądów w chwili orzekania, może jednocześnie unieważnić zaskarżone orzeczenie oraz orzeczenie sądu pierwszej instancji i odrzucić skargę.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, kiedy skarga może mieć praktyczne znaczenie i jakie elementy trzeba ocenić przed jej wniesieniem.
Pan Jacek prowadzi firmę i przegrał przed WSA sprawę dotyczącą podatku. Wyrok stał się prawomocny, a na jego podstawie organ wyegzekwował znaczną kwotę. Po analizie akt okazało się, że sąd zastosował przepis w sposób sprzeczny z utrwalonym orzecznictwem i przez to utrzymał w mocy rozstrzygnięcie powodujące szkodę. Jeżeli nie ma już innego środka prawnego pozwalającego wzruszyć wyrok, można rozważyć skargę o stwierdzenie jego niezgodności z prawem.
Pani Anna nie złożyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w sprawie administracyjnej. Dopiero później uznała, że wyrok był błędny. Sama rezygnacja ze skargi kasacyjnej zwykle zamyka drogę do skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem. Wyjątek może wchodzić w grę tylko wtedy, gdy naruszenie dotyczy podstawowych zasad porządku prawnego albo konstytucyjnych praw i wolności, a orzeczenia nie można wzruszyć innymi środkami.
Spółka przegrała sprawę przed NSA i twierdzi, że sąd naruszył prawo krajowe. W takim przypadku skarga zasadniczo nie przysługuje, ponieważ od orzeczeń NSA jest dopuszczalna tylko wyjątkowo – gdy niezgodność z prawem wynika z rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej. Analiza powinna więc koncentrować się na tym, czy naruszona norma ma charakter unijny i czy naruszenie jest kwalifikowane.
FAQ
Czy skarga o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem uchyla wyrok?
Co do zasady nie. Uwzględnienie skargi powoduje stwierdzenie, że orzeczenie jest niezgodne z prawem w zaskarżonym zakresie. Najczęściej służy to późniejszemu dochodzeniu odszkodowania.
Czy można wnieść skargę, jeżeli wcześniej nie złożono skargi kasacyjnej?
Zasadniczo brak wykorzystania przysługującego środka zaskarżenia przemawia przeciwko dopuszczalności skargi. Wyjątek dotyczy tylko szczególnych sytuacji, gdy naruszono podstawowe zasady porządku prawnego albo konstytucyjne prawa i wolności, a inny sposób wzruszenia orzeczenia nie jest możliwy.
Czy można zarzucać sądowi błędną ocenę dowodów?
Nie. Podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów ani oceny dowodów. Skarga musi opierać się na naruszeniu prawa materialnego lub przepisów postępowania, które spowodowało niezgodność orzeczenia z prawem.
Ile jest czasu na wniesienie skargi?
Termin wynosi 2 lata od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia. Po jego upływie skarga może zostać odrzucona.
Czy skargę można przygotować samodzielnie?
W praktyce nie. Ze względu na odpowiednie stosowanie przepisów o skardze kasacyjnej skargę powinien sporządzić profesjonalny pełnomocnik, na przykład adwokat, radca prawny, a w sprawach podatkowych także doradca podatkowy.
Podsumowanie
Skarga o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem jest środkiem wyjątkowym i sformalizowanym. Nie zastępuje skargi kasacyjnej ani nie służy do ponownej oceny dowodów. Jej głównym zadaniem jest potwierdzenie, że prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego było niezgodne z prawem, co może następnie umożliwić dochodzenie odszkodowania.
Przed wniesieniem skargi trzeba sprawdzić termin, dopuszczalność, istnienie szkody, brak innych środków prawnych oraz charakter naruszenia prawa. W wielu sprawach o powodzeniu albo odrzuceniu skargi decydują szczegóły formalne, dlatego analiza akt i precyzyjne sformułowanie podstaw mają kluczowe znaczenie.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła
- Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w szczególności art. 285a–285l; tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 143.
- Kodeks cywilny, w szczególności art. 417 oraz art. 4171 § 2; tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1071.
