Jakie świadczenia przysługują po urodzeniu dziecka?

Jakie świadczenia przysługują po urodzeniu dziecka?

Po narodzinach dziecka rodzice mogą korzystać z kilku różnych form wsparcia. Najważniejsze z nich to:

• zasiłek macierzyński — dla osób objętych ubezpieczeniem chorobowym,
• świadczenie wychowawcze 800+ — na dziecko do ukończenia 18 lat,
• becikowe — jednorazowa zapomoga 1000 zł przy spełnieniu kryterium dochodowego,
• świadczenie rodzicielskie, czyli tzw. kosiniakowe — 1000 zł miesięcznie dla osób bez prawa do zasiłku macierzyńskiego,
• zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego — dla rodzin spełniających kryterium dochodowe,
• świadczenia z programu Aktywny Rodzic — m.in. aktywnie w żłobku, aktywnie w domu i aktywni rodzice w pracy.

Świadczenia socjalne nie zastępują obowiązku alimentacyjnego. Jeżeli drugi rodzic nie uczestniczy w kosztach utrzymania dziecka, można równolegle dochodzić świadczeń takich jak alimenty od rodzica niewychowującego. W niektórych sytuacjach możliwe są także alimenty w trakcie małżeństwa, np. gdy małżonkowie żyją osobno albo jeden z nich nie łoży na rodzinę.

Zasiłek macierzyński

Zasiłek macierzyński przysługuje osobie, która urodziła dziecko w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w czasie urlopu wychowawczego. Dotyczy to przede wszystkim pracownic zatrudnionych na umowę o pracę, ale także osób prowadzących działalność gospodarczą lub pracujących na podstawie umowy zlecenia, jeżeli podlegały dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Okres zasiłku macierzyńskiego za czas urlopu macierzyńskiego zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie i wynosi:

• 20 tygodni — przy urodzeniu jednego dziecka,
• 31 tygodni — przy urodzeniu dwojga dzieci,
• 33 tygodnie — przy urodzeniu trojga dzieci,
• 35 tygodni — przy urodzeniu czworga dzieci,
• 37 tygodni — przy urodzeniu pięciorga i więcej dzieci.

Po urlopie macierzyńskim rodzice mogą korzystać z urlopu rodzicielskiego. Przy urodzeniu jednego dziecka wynosi on zasadniczo 41 tygodni, a przy porodzie mnogim 43 tygodnie. Część urlopu rodzicielskiego — 9 tygodni — jest zarezerwowana dla drugiego rodzica i nie można jej przenieść na drugiego z rodziców.

Co do zasady zasiłek macierzyński wynosi 100% podstawy wymiaru za okres urlopu macierzyńskiego oraz 70% podstawy wymiaru za okres urlopu rodzicielskiego. Jeżeli jednak rodzic złoży tzw. długi wniosek w terminie 21 dni po porodzie, zasiłek za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego może być wypłacany w wysokości 81,5% podstawy wymiaru. Nie obejmuje to 9 tygodni urlopu rodzicielskiego przysługujących wyłącznie drugiemu rodzicowi — za ten okres zasiłek wynosi 70% podstawy.

Jeżeli miesięczna kwota zasiłku macierzyńskiego po pomniejszeniu o zaliczkę na podatek byłaby niższa niż świadczenie rodzicielskie, zasiłek podwyższa się do kwoty świadczenia rodzicielskiego, czyli do 1000 zł miesięcznie.

Becikowe, czyli jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka

Becikowe wynosi 1000 zł na jedno dziecko. Może je otrzymać matka, ojciec, opiekun prawny albo opiekun faktyczny dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 1922 zł miesięcznie.

Wniosek o becikowe trzeba złożyć w terminie 12 miesięcy od dnia urodzenia dziecka. Jeżeli wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego, termin liczy się od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia, nie później jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 lat. Wniosek złożony po terminie pozostawia się bez rozpoznania.

Warunkiem otrzymania becikowego jest także zaświadczenie potwierdzające, że matka dziecka pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży do porodu. Ten warunek nie dotyczy opiekuna prawnego, opiekuna faktycznego ani rodzica adopcyjnego.

Świadczenie wychowawcze 800+

Świadczenie wychowawcze, znane obecnie jako 800+, przysługuje na każde dziecko do ukończenia 18 lat. Od 1 stycznia 2024 r. wynosi 800 zł miesięcznie na dziecko i nie zależy od dochodu rodziny.

Wnioski o 800+ składa się wyłącznie elektronicznie do ZUS, m.in. przez PUE/eZUS, aplikację mZUS, bankowość elektroniczną albo portal Emp@tia. Okres świadczeniowy trwa od 1 czerwca do 31 maja następnego roku. W praktyce warto złożyć wniosek jak najwcześniej po rozpoczęciu naboru, aby zachować ciągłość wypłat.

W przypadku nowo narodzonego dziecka rodzice mają 3 miesiące od dnia urodzenia na złożenie wniosku, aby otrzymać świadczenie z wyrównaniem od dnia narodzin. Jeżeli wniosek zostanie złożony później, świadczenie co do zasady przysługuje od miesiąca złożenia wniosku.

Program Aktywny Rodzic zamiast dawnego żłobkowego i RKO

Od 1 października 2024 r. funkcjonuje program Aktywny Rodzic. Obejmuje on trzy świadczenia dla rodziców dzieci w wieku od 12. do 35. miesiąca życia:

• aktywni rodzice w pracy — zasadniczo 1500 zł miesięcznie na dziecko, a 1900 zł miesięcznie na dziecko z odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności,
• aktywnie w żłobku — do 1500 zł miesięcznie na pokrycie opłaty za żłobek, klub dziecięcy albo dziennego opiekuna, a do 1900 zł w przypadku dziecka z odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności, nie więcej jednak niż faktyczna opłata za pobyt,
• aktywnie w domu — 500 zł miesięcznie na dziecko, co do zasady dla rodziców, którzy nie korzystają z dwóch pozostałych świadczeń.

Świadczenia z programu Aktywny Rodzic są obsługiwane przez ZUS. Na to samo dziecko za ten sam miesiąc można pobierać tylko jedno z tych świadczeń. W praktyce oznacza to, że rodzic musi wybrać wariant najlepiej dopasowany do swojej sytuacji zawodowej i sposobu sprawowania opieki nad dzieckiem.

Świadczenie rodzicielskie, czyli tzw. kosiniakowe

Świadczenie rodzicielskie wynosi 1000 zł miesięcznie. Przysługuje osobom, które sprawują opiekę nad dzieckiem, ale ze względu na swoją sytuację zawodową nie mają prawa do zasiłku macierzyńskiego ani uposażenia macierzyńskiego. Dotyczy to m.in. osób bezrobotnych, studentów, osób pracujących na podstawie umowy o dzieło oraz osób, które nie podlegały ubezpieczeniu chorobowemu.

Świadczenie rodzicielskie przysługuje niezależnie od dochodu. Przy urodzeniu jednego dziecka jest wypłacane przez 52 tygodnie. Przy porodzie mnogim okres ten jest odpowiednio dłuższy.

Wniosek warto złożyć w terminie 3 miesięcy od urodzenia dziecka. Wtedy świadczenie przysługuje od dnia narodzin. Jeżeli wniosek zostanie złożony później, prawo do świadczenia ustala się co do zasady od miesiąca złożenia wniosku.

Zasiłek rodzinny

Zasiłek rodzinny ma częściowo pokryć wydatki na utrzymanie dziecka. Przysługuje rodzinom, które spełniają kryterium dochodowe. Obecnie zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza:

• 674 zł — podstawowe kryterium dochodowe,
• 764 zł — jeżeli członkiem rodziny jest dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności albo z orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wysokość zasiłku rodzinnego zależy od wieku dziecka i wynosi:

• 95 zł miesięcznie na dziecko do ukończenia 5. roku życia,
• 124 zł miesięcznie na dziecko powyżej 5. roku życia do ukończenia 18. roku życia,
• 135 zł miesięcznie na dziecko powyżej 18. roku życia do ukończenia 21. roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole, albo do 24. roku życia, jeżeli kontynuuje naukę i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przy zasiłku rodzinnym działa mechanizm „złotówka za złotówkę”. Oznacza to, że niewielkie przekroczenie kryterium dochodowego nie zawsze powoduje całkowitą utratę prawa do świadczeń — świadczenie może zostać odpowiednio pomniejszone.

Dodatki do zasiłku rodzinnego

Jeżeli rodzina ma prawo do zasiłku rodzinnego, może ubiegać się także o dodatki. Najczęściej spotykane dodatki to:

• dodatek z tytułu urodzenia dziecka — 1000 zł jednorazowo, przy spełnieniu warunku opieki medycznej od 10. tygodnia ciąży,
• dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego — 400 zł miesięcznie,
• dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka — 193 zł miesięcznie na dziecko, nie więcej niż 386 zł na wszystkie dzieci; w przypadku dziecka z orzeczeniem o niepełnosprawności albo znacznym stopniu niepełnosprawności — 273 zł na dziecko, nie więcej niż 546 zł na wszystkie dzieci,
• dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego — 90 zł miesięcznie na dziecko do 5. roku życia albo 110 zł miesięcznie na dziecko powyżej 5. roku życia do ukończenia 24 lat,
• dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego — 100 zł jednorazowo,
• dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania — 113 zł miesięcznie w związku z zamieszkiwaniem poza miejscem zamieszkania albo 69 zł miesięcznie w związku z dojazdem do szkoły.

Samotni rodzice mogą skorzystać także z innych form pomocy — w zależności od sytuacji rodzinnej, dochodowej i alimentacyjnej. Warto sprawdzić dodatkowe świadczenia dla samotnych rodziców, zwłaszcza gdy drugi rodzic nie płaci alimentów albo nie uczestniczy w wychowaniu dziecka.

Gdzie składa się wnioski o świadczenia?

Miejsce złożenia wniosku zależy od rodzaju świadczenia:

• 800+ oraz świadczenia z programu Aktywny Rodzic — wniosek składa się elektronicznie do ZUS,
• zasiłek macierzyński — dokumenty składa się u pracodawcy albo bezpośrednio w ZUS, zależnie od sytuacji ubezpieczonego,
• becikowe, zasiłek rodzinny, dodatki do zasiłku rodzinnego i świadczenie rodzicielskie — zasadniczo w urzędzie gminy, ośrodku pomocy społecznej albo centrum świadczeń właściwym dla miejsca zamieszkania.

Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić, czy dany organ wymaga dodatkowych dokumentów, np. aktu urodzenia dziecka, zaświadczenia lekarskiego, dokumentów dochodowych, orzeczenia o niepełnosprawności albo dokumentów potwierdzających sytuację rodzinną.

Najczęstsze błędy przy ubieganiu się o świadczenia

Rodzice najczęściej tracą pieniądze albo opóźniają wypłatę świadczeń z powodu błędów formalnych. Do najważniejszych należą:

• złożenie wniosku po terminie,
• brak zaświadczenia o opiece medycznej od 10. tygodnia ciąży przy becikowym lub dodatku z tytułu urodzenia dziecka,
• wybranie niewłaściwego świadczenia z programu Aktywny Rodzic,
• nieuwzględnienie dochodu utraconego albo uzyskanego przy świadczeniach zależnych od dochodu,
• brak aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności, gdy świadczenie albo wyższa kwota zależy od takiego orzeczenia,
• założenie, że świadczenia socjalne wyłączają obowiązek alimentacyjny drugiego rodzica.

FAQ

Czy po urodzeniu dziecka każdemu przysługuje becikowe?

Nie. Becikowe przysługuje tylko wtedy, gdy rodzina spełnia kryterium dochodowe 1922 zł na osobę. Konieczne jest też złożenie wniosku w terminie 12 miesięcy od urodzenia dziecka oraz, co do zasady, przedstawienie zaświadczenia o opiece medycznej od 10. tygodnia ciąży.

Czy 800+ zależy od dochodu rodziców?

Nie. Świadczenie 800+ przysługuje na każde dziecko do ukończenia 18 lat niezależnie od dochodu rodziny. Wniosek składa się elektronicznie do ZUS.

Czy można jednocześnie pobierać 800+ i zasiłek macierzyński?

Tak. 800+ i zasiłek macierzyński to różne świadczenia. Pobieranie zasiłku macierzyńskiego nie wyklucza prawa do świadczenia wychowawczego 800+.

Czy kosiniakowe przysługuje osobie pracującej na umowę o dzieło?

Może przysługiwać, jeżeli osoba ta nie ma prawa do zasiłku macierzyńskiego ani uposażenia macierzyńskiego. O prawie do świadczenia decyduje konkretna sytuacja zawodowa i ubezpieczeniowa rodzica.

Czy świadczenie z programu Aktywny Rodzic można pobierać razem z innym świadczeniem z tego programu?

Nie. Na to samo dziecko za ten sam miesiąc można otrzymać tylko jedno świadczenie z programu Aktywny Rodzic. Rodzic wybiera świadczenie odpowiednie do swojej sytuacji.

Czy świadczenia po urodzeniu dziecka wpływają na alimenty?

Świadczenia socjalne nie zwalniają rodzica z obowiązku alimentacyjnego. Alimenty zależą przede wszystkim od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego rodzica.

Podsumowanie

Po urodzeniu dziecka rodzice mogą ubiegać się o kilka różnych świadczeń, ale każde z nich ma własne warunki. Najbardziej powszechne jest 800+, które przysługuje niezależnie od dochodu. Inne świadczenia, takie jak becikowe, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego, zależą od kryterium dochodowego albo dodatkowych warunków formalnych.

Największe znaczenie praktyczne mają terminy. Spóźnienie z wnioskiem może oznaczać brak wyrównania albo pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Warto też pamiętać, że świadczenia rodzinne i socjalne nie zastępują alimentów oraz nie rozwiązują automatycznie sporów między rodzicami dotyczących kosztów utrzymania dziecka.

Źródła

• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej — Rodzina 800+
• ZUS — wysokość zasiłku macierzyńskiego
• ZUS — program Aktywny Rodzic
• Gov.pl — becikowe
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej — świadczenie rodzicielskie
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej — zasiłek rodzinny