Utrata prawa do zwolnienia podatkowego
Podatek od spadków i darowizn obciąża co do zasady osobę, która nabywa rzeczy lub prawa majątkowe. W przypadku darowizny podatnikiem jest więc obdarowany, a nie darczyńca.
Najbliższa rodzina może korzystać z całkowitego zwolnienia podatkowego na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zwolnienie obejmuje nabycie od małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy, czyli tzw. grupy zerowej.
Aby skorzystać ze zwolnienia, obdarowany powinien złożyć formularz SD-Z2 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy darowiźnie pieniędzy termin liczy się zasadniczo od dnia ich otrzymania.
Jeżeli przedmiotem darowizny są pieniądze, a wartość darowizn od tej samej osoby przekracza limit przewidziany dla I grupy podatkowej, trzeba dodatkowo udokumentować ich otrzymanie przelewem na rachunek płatniczy, rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym. Więcej o praktycznych zasadach przekazywania pieniędzy opisuje artykuł o tym, jakie są warunki uzyskania zwolnienia.
Kiedy nie trzeba zgłaszać darowizny na SD-Z2?
Obowiązek zgłoszenia nie obejmuje każdej darowizny. Formularza SD-Z2 nie trzeba składać, jeżeli wartość majątku otrzymanego od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok nie przekracza kwoty wolnej przewidzianej dla I grupy podatkowej.
Aktualnie kwota wolna dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł. Jeżeli darowizna od osoby z najbliższej rodziny przekracza ten limit, dla zachowania pełnego zwolnienia trzeba pilnować warunków z art. 4a ustawy. W pozostałych przypadkach podatek trzeba zapłacić od nadwyżki ponad aktualne kwoty wolne od podatku w danej grupie podatkowej.
Zgłoszenia SD-Z2 nie składa się również wtedy, gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo gdy w tej formie zostało złożone oświadczenie woli jednej ze stron. W praktyce przy darowiźnie nieruchomości obowiązki podatkowe wykonuje notariusz jako płatnik.
Darowizna pieniędzy od rodziców i najbliższej rodziny
Darowizna pieniędzy od rodziców, dziadków, dzieci, małżonka albo rodzeństwa może być całkowicie zwolniona z podatku. Najbezpieczniejszy sposób przekazania środków to przelew z rachunku darczyńcy bezpośrednio na rachunek obdarowanego, z opisem wskazującym na darowiznę, np. „darowizna dla córki”. Jeżeli pieniądze mają trafić inaczej, znaczenie mogą mieć zasady opisane w artykułach o tym, jak rozliczyć darowiznę na konto osoby trzeciej oraz darowiznę na konto dewelopera.
Problem pojawia się przy darowiźnie gotówkowej. Organy podatkowe konsekwentnie przyjmują, że samo wpłacenie przez obdarowanego gotówki na własny rachunek nie dokumentuje przekazania pieniędzy przez darczyńcę. Według fiskusa dowód powinien potwierdzać transfer środków od darczyńcy do obdarowanego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych pojawiały się korzystniejsze stanowiska, zgodnie z którymi zwolnienie może być zachowane także wtedy, gdy z okoliczności wynika, że darowizna rzeczywiście pochodziła od osoby najbliższej, a środki zostały następnie wpłacone na rachunek bankowy. Takie sprawy są jednak ryzykowne, bo często wymagają sporu z organem podatkowym.
Nie zgłosiłeś darowizny w terminie?
Podaj przedmiot i wartość darowizny, datę otrzymania, stopień pokrewieństwa i sposób przekazania. Prawnik może ocenić utratę zwolnienia, należny podatek i możliwe działania wobec urzędu.
Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę
Czy można przywrócić termin na zgłoszenie SD-Z2?
Od 7 stycznia 2026 r. obowiązuje istotna zmiana: terminy zgłoszenia przewidziane m.in. w art. 4a ustawy mogą zostać przywrócone na wniosek podatnika, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy.
W praktyce oznacza to, że spóźnienie z SD-Z2 nie zawsze musi już automatycznie przekreślać zwolnienie. Podatnik powinien jednak działać szybko: wniosek o przywrócenie terminu należy połączyć ze złożeniem zaległego zgłoszenia i wyjaśnić, dlaczego termin został przekroczony bez winy podatnika.
Nowe zasady mają zastosowanie do nabycia, które nastąpiło od 7 stycznia 2026 r., oraz do wcześniejszych nabyć, jeżeli 6-miesięczny termin na zgłoszenie nie upłynął przed tą datą. Jeżeli termin upłynął wcześniej, zastosowanie nowych przepisów może być wyłączone.
Jeżeli obdarowany dowiedział się o nabyciu dopiero po upływie podstawowego terminu, zwolnienie może być zachowane, gdy zgłosi nabycie w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o darowiźnie lub innym nabyciu, i uprawdopodobni późniejsze powzięcie wiadomości.
Niezgłoszenie darowizny a SD-3 i podatek
Jeżeli zwolnienie nie przysługuje albo zostało utracone, obdarowany powinien złożyć zeznanie SD-3 i rozliczyć podatek na zasadach ogólnych. Co do zasady zeznanie podatkowe składa się w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, chyba że podatek jest pobierany przez płatnika, np. notariusza.
W przypadku osoby z najbliższej rodziny, która nie spełni warunków zwolnienia, nabycie podlega opodatkowaniu według zasad dla I grupy podatkowej. Oznacza to, że podatek nie zawsze obejmie całą wartość darowizny, ale może zostać naliczony od nadwyżki ponad właściwą kwotę wolną.
Jeżeli podatnik sam zauważy błąd, powinien jak najszybciej uporządkować sprawę. W zakresie odpowiedzialności karnoskarbowej, zanim organ podatkowy podejmie czynności, możliwe jest złożenie czynnego żalu, który może chronić przed sankcją karnoskarbową. Nie zastępuje on jednak samego zgłoszenia ani zapłaty podatku, jeżeli podatek jest należny.
Niezgłoszenie darowizny a sankcyjna stawka 20%
Najbardziej dotkliwą konsekwencją jest sankcyjna stawka podatku w wysokości 20%. Zgodnie z art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn stosuje się ją, gdy obowiązek podatkowy powstał wskutek powołania się przez podatnika przed organem podatkowym na darowiznę w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej albo kontroli celno-skarbowej, a należny podatek od tej darowizny nie został zapłacony.
Inaczej mówiąc, jeżeli podatnik nie zgłosił darowizny i dopiero w trakcie kontroli tłumaczy pochodzenie majątku darowizną, organ może zastosować stawkę 20%. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy podatnik powołuje się na darowiznę jako źródło środków na zakup nieruchomości, samochodu albo innych wartościowych składników majątku.
Nie należy zakładać, że stara, niezgłoszona darowizna jest zawsze bezpieczna tylko dlatego, że od jej otrzymania minęło kilka lat. Powołanie się na nią przed organem może wywołać nowy skutek podatkowy i doprowadzić do wymiaru podatku według stawki sankcyjnej.
Darowizna a spadek — podobny obowiązek zgłoszenia
Podobne zasady dotyczą nie tylko darowizn, lecz także niektórych przypadków nabycia majątku w drodze spadku. Analogiczny obowiązek zgłoszenia powstaje przy obowiązku przy nabyciu spadku, gdy spadkobierca chce skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny.
W przypadku spadku termin 6 miesięcy liczy się zasadniczo od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Jeżeli spadkobierca dowiedział się o dodatkowym składniku majątku później, powinien złożyć zgłoszenie w terminie 6 miesięcy od uzyskania tej informacji i uprawdopodobnić tę okoliczność.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, kiedy darowizna może być bezpiecznie zwolniona z podatku, a kiedy brak zgłoszenia albo niewłaściwe udokumentowanie może prowadzić do sporu z urzędem skarbowym.
Pani Katarzyna otrzymała od rodziców 120 000 zł na wkład własny do mieszkania. Rodzice wykonali przelew ze swojego rachunku na rachunek córki, a w tytule wskazali „darowizna dla córki”. Pani Katarzyna złożyła SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy i dołączyła potwierdzenie przelewu. Spełniła warunki zwolnienia, więc nie zapłaci podatku od darowizny.
Pan Michał dostał od ojca 70 000 zł w gotówce, a następnie sam wpłacił pieniądze na swoje konto i złożył SD-Z2. Urząd skarbowy może zakwestionować zwolnienie, twierdząc, że wpłata własna nie dokumentuje przekazania pieniędzy przez darczyńcę. Pan Michał może bronić się okolicznościami sprawy i orzecznictwem sądowym, ale powinien liczyć się z ryzykiem sporu.
Pani Anna otrzymała od brata darowiznę przekraczającą kwotę wolną, ale z powodu nagłej hospitalizacji nie złożyła SD-Z2 w terminie. Po ustaniu przeszkody złożyła zaległe zgłoszenie razem z wnioskiem o przywrócenie terminu i dokumentacją medyczną. Jeżeli uprawdopodobni brak swojej winy, urząd może przywrócić termin, a zwolnienie zostanie zachowane.
FAQ
Czy każdą darowiznę trzeba zgłaszać do urzędu skarbowego?
Nie. Zgłoszenie nie jest wymagane m.in. wtedy, gdy wartość darowizn od tej samej osoby nie przekracza ustawowej kwoty wolnej albo gdy darowizna została dokonana w formie aktu notarialnego.
Ile czasu jest na zgłoszenie darowizny od rodziców?
Co do zasady formularz SD-Z2 trzeba złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania darowizny. Przy darowiźnie pieniędzy warto zachować potwierdzenie przelewu lub przekazu pocztowego.
Czy spóźnienie z SD-Z2 zawsze oznacza utratę zwolnienia?
Nie zawsze. Od 7 stycznia 2026 r. można wnioskować o przywrócenie terminu, jeżeli uchybienie nastąpiło bez winy podatnika. Trzeba jednak uprawdopodobnić przyczynę spóźnienia i jednocześnie dopełnić zaległej czynności.
Czy darowizna gotówkowa od rodziców jest zwolniona z podatku?
Może być sporna. Najbezpieczniejszy jest przelew bezpośrednio od darczyńcy na rachunek obdarowanego. Przy gotówce organy podatkowe często odmawiają zwolnienia, choć w orzecznictwie sądowym zdarzają się rozstrzygnięcia korzystne dla podatników.
Kiedy grozi 20% podatku od darowizny?
Stawka 20% grozi wtedy, gdy podatnik powoła się na niezgłoszoną darowiznę przed organem podatkowym w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej albo kontroli celno-skarbowej, a należny podatek nie został wcześniej zapłacony.
Czy czynny żal usuwa obowiązek zapłaty podatku?
Nie. Czynny żal może chronić przed odpowiedzialnością karnoskarbową, jeżeli zostanie skutecznie złożony, ale nie zastępuje zgłoszenia ani zapłaty podatku, gdy podatek jest należny.
Podsumowanie
Niezgłoszenie darowizny może prowadzić do utraty zwolnienia, konieczności złożenia SD-3 i zapłaty podatku. W najpoważniejszych przypadkach, gdy podatnik ujawni darowiznę dopiero w toku kontroli, urząd może zastosować sankcyjną stawkę 20%.
Najbezpieczniej jest zgłaszać darowizny w terminie, dokumentować darowizny pieniężne przelewem od darczyńcy i zachowywać wszystkie potwierdzenia. Jeżeli termin został przekroczony bez winy podatnika, warto rozważyć wniosek o jego przywrócenie, zwłaszcza po zmianach obowiązujących od 7 stycznia 2026 r.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła
1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
3. Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 2025 poz. 1854
4. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2010 r., sygn. II FSK 685/09
5. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2015 r., sygn. II FSK 619/13
6. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. II FSK 293/18
7. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 października 2019 r., sygn. I SA/Kr 905/19
