Minimalny podatek dochodowy CIT – kogo obowiązuje i jak go obliczyć?

Minimalny podatek dochodowy CIT – na czym polega?

Minimalny podatek dochodowy, nazywany też krajowym podatkiem minimalnym CIT, jest szczególnym mechanizmem przewidzianym w art. 24ca ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Nie zastępuje zwykłego podatku CIT, ale może pojawić się obok niego wtedy, gdy podatnik wykazuje stratę albo bardzo niską rentowność z działalności operacyjnej. Dla spółek rozliczających podatek dochodowy szerszy kontekst daje poradnik: CIT krok po kroku.

W praktyce mechanizm ten ma ograniczać sytuacje, w których podmiot osiąga istotne przychody, ale przez dłuższy czas nie płaci klasycznego CIT z powodu straty albo symbolicznego dochodu. Warto jednak podkreślić, że sama strata nie zawsze oznacza obowiązek zapłaty. Najpierw trzeba sprawdzić ustawowe wyłączenia oraz sposób liczenia straty i wskaźnika rentowności.

Jeżeli interesują Cię także inne aktualne zagadnienia podatkowe, zobacz dział prawo podatkowe.

Kogo dotyczy minimalny podatek dochodowy?

Minimalny podatek dochodowy dotyczy podatników CIT wskazanych w art. 24ca ustawy o CIT. W pierwszej kolejności są to spółki będące polskimi rezydentami podatkowymi oraz podatkowe grupy kapitałowe, jeżeli w roku podatkowym:

1. poniosły stratę ze źródła przychodów innych niż z zysków kapitałowych albo
2. osiągnęły udział dochodów ze źródła przychodów innych niż z zysków kapitałowych w przychodach z tego źródła w wysokości nie większej niż 2%.

Regulacja może mieć znaczenie m.in. dla spółek z o.o., spółek akcyjnych, prostych spółek akcyjnych, podatkowych grup kapitałowych, a także dla niektórych spółek osobowych będących podatnikami CIT, np. spółek komandytowych albo wybranych spółek jawnych. Odpowiednie zasady stosuje się również do nierezydentów prowadzących działalność przez położony w Polsce zagraniczny zakład.

Minimalny podatek CIT nie dotyczy jednoosobowych działalności gospodarczych opodatkowanych PIT. Osoby fizyczne prowadzące działalność rozliczają inne daniny, w tym PIT oraz składki. W tym kontekście pomocny może być artykuł o tym, jak działa składka zdrowotna przedsiębiorcy po Polskim Ładzie.

Jak liczy się stratę i próg 2%?

Próg 2% nie jest liczony od całej działalności podatnika w prostym ujęciu księgowym. Ustawa odwołuje się do źródła przychodów innych niż zyski kapitałowe. Oznacza to, że co do zasady analizuje się wynik z działalności operacyjnej, a nie np. przychody z dywidend, udziałów czy innych kategorii zaliczanych do zysków kapitałowych.

Przy ustalaniu straty oraz udziału dochodów w przychodach trzeba dodatkowo zastosować korekty przewidziane w art. 24ca ust. 2 ustawy o CIT. W uproszczeniu: ustawodawca nakazuje pominąć niektóre kategorie przychodów i kosztów, aby wynik dla potrzeb podatku minimalnego nie był zaniżany przez zdarzenia, które nie powinny decydować o objęciu podatkiem.

W praktyce najczęstszy błąd polega na mechanicznym porównaniu wyniku z rachunku zysków i strat albo zwykłego dochodu CIT z przychodami. Takie uproszczenie może prowadzić do błędnego wniosku, że spółka podlega podatkowi minimalnemu albo przeciwnie – że jest poza jego zakresem. Dla przedsiębiorców rozliczających się w PIT odrębnym zagadnieniem jest natomiast to, jak odliczyć stratę podatkową w PIT.

Kiedy minimalny podatek CIT nie ma zastosowania?

Art. 24ca ustawy o CIT zawiera rozbudowany katalog wyłączeń. Dlatego przed obliczaniem podatku trzeba sprawdzić, czy podatnik w ogóle podlega temu mechanizmowi. W praktyce najważniejsze wyłączenia obejmują m.in.:

• podatników rozpoczynających działalność – w roku rozpoczęcia działalności oraz w dwóch kolejnych latach podatkowych, z uwzględnieniem ustawowych ograniczeń dla niektórych przekształceń i restrukturyzacji;
• przedsiębiorstwa finansowe oraz wybrane podmioty działające w szczególnych sektorach;
• podatników, których przychody w roku podatkowym spadły co najmniej o 30% w stosunku do poprzedniego roku podatkowego;
• małych podatników w rozumieniu ustawy o CIT;
• podatników, którzy w jednym z trzech lat podatkowych bezpośrednio poprzedzających dany rok osiągnęli udział dochodów w przychodach na poziomie co najmniej 2%;
• część podatników o prostej strukturze właścicielskiej, jeżeli ich udziałowcami, akcjonariuszami albo wspólnikami są wyłącznie osoby fizyczne i spełnione są dodatkowe warunki dotyczące braku określonych udziałów, praw lub powiązań;
• podatników w likwidacji, upadłości lub objętych postępowaniem restrukturyzacyjnym;
• podmioty opodatkowane ryczałtem od dochodów spółek, czyli tzw. estońskim CIT, w okresie stosowania tego reżimu.

Każde wyłączenie ma własne warunki. Przykładowo przy prostej strukturze właścicielskiej nie wystarczy sam fakt, że wspólnikami są osoby fizyczne. Trzeba jeszcze zbadać, czy spółka nie posiada ponad ustawowy limit udziałów albo praw w innych podmiotach.

Podstawa opodatkowania – metoda podstawowa i uproszczona

Stawka minimalnego podatku dochodowego wynosi 10%, ale najważniejsze jest prawidłowe ustalenie podstawy opodatkowania. Nie jest nią zwykły dochód podatkowy, lecz szczególna podstawa określona w art. 24ca ustawy o CIT.

Co do zasady podstawa opodatkowania przy metodzie podstawowej obejmuje sumę ustawowo wskazanych wartości, w szczególności:

• kwotę odpowiadającą 1,5% wartości przychodów ze źródła przychodów innych niż z zysków kapitałowych,
• określone koszty finansowania dłużnego ponoszone na rzecz podmiotów powiązanych, w części ustalonej według ustawowego limitu,
• wybrane koszty usług, opłat i praw niematerialnych ponoszone bezpośrednio lub pośrednio na rzecz podmiotów powiązanych albo podmiotów z rajów podatkowych, w części objętej ustawowym wzorem.

Podatnik może także wybrać uproszczony sposób ustalenia podstawy opodatkowania. W tej metodzie podstawę stanowi 3% wartości przychodów ze źródła przychodów innych niż z zysków kapitałowych. Wybór metody uproszczonej powinien zostać wykazany w zeznaniu podatkowym.

Wybór metody nie powinien być przypadkowy. Dla spółki z niewielkimi kosztami usług od podmiotów powiązanych korzystniejsza może być metoda podstawowa, natomiast przy skomplikowanym finansowaniu grupowym lub dużych kosztach niematerialnych konieczne jest porównanie obu wariantów. Przy transakcjach z podmiotami powiązanymi trzeba też osobno ustalić, czy dokumentacja cen transferowych jest obowiązkowa.

Jak i kiedy zapłacić minimalny podatek dochodowy?

Minimalny podatek dochodowy rozlicza się rocznie. Podatnik wykazuje podstawę opodatkowania, pomniejszenia i kwotę podatku w zeznaniu, o którym mowa w art. 27 ust. 1 ustawy o CIT. W praktyce oznacza to zeznanie CIT-8 albo CIT-8AB oraz załącznik CIT/M.

Termin zapłaty jest powiązany z terminem złożenia zeznania rocznego. Co do zasady podatek wpłaca się do końca trzeciego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego. Przy roku podatkowym równym kalendarzowemu termin ten przypada zasadniczo na 31 marca następnego roku.

Kwotę minimalnego podatku podlegającą wpłacie pomniejsza się o należny za ten sam rok podatek obliczony według zasad ogólnych, czyli klasyczny CIT z art. 19 ustawy o CIT. Jeżeli klasyczny CIT jest równy albo wyższy od minimalnego podatku, realna kwota do dopłaty z tytułu podatku minimalnego może wynieść 0 zł.

Zapłacony minimalny podatek dochodowy można odliczyć od klasycznego CIT w kolejnych 3 latach podatkowych następujących bezpośrednio po roku, za który podatnik zapłacił ten podatek. Odliczenie jest możliwe w zeznaniu rocznym i wymaga prawidłowego udokumentowania wcześniejszej zapłaty.

Na co uważać w praktyce?

Największe ryzyko dotyczy spółek, które dopiero przy zamknięciu roku orientują się, że ich rentowność podatkowa jest bliska 2%. Wtedy często jest już za późno na spokojne zebranie dokumentów, porównanie metod obliczenia podstawy i weryfikację wyłączeń.

Warto szczególnie sprawdzić:

• czy wynik liczony jest wyłącznie dla źródła przychodów innych niż zyski kapitałowe,
• czy spółka może skorzystać z wyłączenia dla małych podatników albo nowych podatników,
• czy w jednym z 3 poprzednich lat podatkowych wskaźnik rentowności wyniósł co najmniej 2%,
• czy struktura właścicielska nie wyklucza zastosowania preferencji dla prostych struktur,
• czy koszty finansowania dłużnego i usług niematerialnych od podmiotów powiązanych zostały prawidłowo zakwalifikowane,
• czy w CIT/M wykazano właściwą metodę ustalania podstawy.

Równolegle spółki powinny pilnować także innych obowiązków podatkowych, zwłaszcza gdy ich działalność obejmuje sprzedaż towarów lub usług. W takim przypadku trzeba również sprawdzić obowiązek rejestracji jako podatnik VAT.

FAQ

Podsumowanie

Minimalny podatek dochodowy CIT jest dodatkowym mechanizmem dla wybranych podatników CIT wykazujących stratę albo bardzo niską rentowność z działalności operacyjnej. Aktualnie kluczowy jest próg 2%, a nie dawniej wskazywany próg 1%. Podatek wynosi 10% szczególnej podstawy opodatkowania, którą można ustalać metodą podstawową albo uproszczoną.

Najważniejsze jest to, że obowiązek zapłaty nie wynika automatycznie z samej straty. Trzeba najpierw sprawdzić wyłączenia, prawidłowo policzyć wskaźnik rentowności, porównać metody ustalenia podstawy i uwzględnić pomniejszenie o klasyczny CIT należny za ten sam rok. W wielu spółkach analiza powinna być wykonana jeszcze przed zamknięciem roku, a nie dopiero przy sporządzaniu CIT-8.

Źródła

• Art. 24ca, art. 27 oraz art. 19 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych – tekst ustawy o CIT w ISAP.
• Ministerstwo Finansów, informacje o stawkach i limitach w CIT – podatki.gov.pl.
• Formularz CIT/M – informacja o wysokości minimalnego podatku dochodowego, załącznik do CIT-8 i CIT-8AB.