Ulga na zabytki w PIT – odliczenie wydatków na remont i prace konserwatorskie

Na czym polega ulga na zabytki w PIT?

Ulga na zabytki jest odliczeniem przewidzianym w art. 26hb ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W praktyce oznacza to, że podatnik nie odejmuje wydatku od podatku, lecz od podstawy opodatkowania, czyli od dochodu albo - przy ryczałcie - od przychodu.

Z ulgi może skorzystać osoba fizyczna, która jest właścicielem lub współwłaścicielem zabytku nieruchomego i uzyskuje dochody opodatkowane według skali podatkowej, dochody opodatkowane podatkiem liniowym 19% albo przychody opodatkowane ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Ulga nie jest więc przeznaczona dla każdego, kto ponosi wydatki remontowe - kluczowe znaczenie ma status nieruchomości oraz tytuł prawny podatnika.

Warto pamiętać, że analogicznie do warunków ulgi termomodernizacyjnej ulga na zabytki wymaga właściwego tytułu prawnego. Samo finansowanie prac w cudzej nieruchomości nie wystarczy, jeżeli podatnik nie jest jej właścicielem ani współwłaścicielem.

Jakie wydatki można odliczyć od 2023 r.?

Aktualnie ulga na zabytki obejmuje dwie główne grupy wydatków. Pierwsza to wpłaty na fundusz remontowy wspólnoty mieszkaniowej albo spółdzielni mieszkaniowej utworzony dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków lub znajdującego się w ewidencji zabytków. Druga to wydatki na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku nieruchomym wpisanym do rejestru zabytków.

To istotna zmiana w porównaniu z pierwotnym kształtem ulgi. Od 2023 r. nie można już na bieżąco odliczać wydatków na odpłatne nabycie zabytku nieruchomego. Taki zakup może być rozliczany jedynie w ramach praw nabytych, jeżeli wydatek został poniesiony w 2022 r. i podatnik spełnia warunki przewidziane w przepisach przejściowych.

Ulga na zabytki nie obejmuje zwykłego remontu każdej starej nieruchomości. Nieruchomość musi mieć status zabytku, a zakres odliczenia zależy od tego, czy jest wpisana do rejestru zabytków, czy znajduje się wyłącznie w ewidencji zabytków. W przypadku prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych po 2022 r. przepisy odnoszą się do zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków.

Prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane

Prace konserwatorskie to działania służące zabezpieczeniu i utrwaleniu substancji zabytku, zahamowaniu procesów jego niszczenia oraz dokumentowaniu tych działań. Prace restauratorskie mają natomiast wyeksponować wartości artystyczne i estetyczne zabytku, w tym - gdy jest to potrzebne - uzupełnić albo odtworzyć jego części.

Roboty budowlane należy rozumieć zgodnie z przepisami prawa budowlanego, przy czym dla celów ulgi znaczenie ma nie tylko sam charakter prac, ale również ich zgodność z pozwoleniem wojewódzkiego konserwatora zabytków. Jeżeli podatnik wykona prace poza zakresem pozwolenia albo niezgodnie z nim, ta część wydatków nie powinna być odliczana.

Przy rozliczaniu prac konieczne jest spełnienie warunków formalnych: podatnik powinien być właścicielem lub współwłaścicielem zabytku w momencie ponoszenia wydatku, posiadać pisemne pozwolenie wojewódzkiego konserwatora zabytków, uzyskać zaświadczenie potwierdzające wykonanie prac lub robót oraz dysponować fakturą wystawioną przez podatnika VAT niekorzystającego ze zwolnienia z tego podatku.

Ile można odliczyć?

W przypadku wpłat na fundusz remontowy oraz wydatków na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane odliczeniu podlega maksymalnie 50% udokumentowanych wydatków. Wydatki na prace rozlicza się w wartości brutto, czyli łącznie z VAT, o ile podatek VAT nie został wcześniej odliczony na podstawie przepisów o VAT.

Przy wydatkach na nabycie zabytku nieruchomego obowiązuje obecnie wyłącznie mechanizm praw nabytych dla zakupów dokonanych w 2022 r. W takim przypadku limit wynosi 500 zł za każdy metr kwadratowy powierzchni użytkowej zabytku, nie więcej jednak niż 500 000 zł łącznie na wszystkie wydatki z tego tytułu. Dodatkowo na nabytą nieruchomość musiał zostać poniesiony wydatek na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane.

Odliczenie pomniejsza podstawę opodatkowania, dlatego realna korzyść podatkowa zależy od formy opodatkowania, wysokości dochodu albo przychodu oraz tego, czy podatnik ma wystarczającą podstawę do wykorzystania ulgi. Inne ulgi mieszkaniowe w PIT funkcjonują na odmiennych zasadach, dlatego nie należy automatycznie przenosić reguł z jednej preferencji podatkowej na drugą.

Jak udokumentować prawo do ulgi?

Wpłaty na fundusz remontowy powinny być potwierdzone dowodem wpłaty albo zaświadczeniem wspólnoty mieszkaniowej lub spółdzielni mieszkaniowej o wysokości wpłat dokonanych w roku podatkowym. Ważne jest, aby fundusz był utworzony dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków albo znajdującego się w ewidencji zabytków.

Wydatki na prace przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków trzeba udokumentować fakturą wystawioną przez czynnego podatnika VAT, który nie korzysta ze zwolnienia z VAT. Sam paragon, rachunek od podmiotu zwolnionego z VAT albo umowa z wykonawcą mogą nie wystarczyć do bezpiecznego skorzystania z preferencji.

Oprócz faktury podatnik powinien posiadać pozwolenie wojewódzkiego konserwatora zabytków na prowadzenie prac oraz zaświadczenie wojewódzkiego konserwatora zabytków potwierdzające wykonanie prac lub robót. W praktyce oznacza to, że dokumenty konserwatorskie są równie ważne jak dokumenty księgowe.

Kiedy rozliczyć ulgę w zeznaniu rocznym?

Wpłaty na fundusz remontowy odlicza się w zeznaniu za rok podatkowy, w którym zostały poniesione. Za dzień poniesienia wydatku przyjmuje się dzień zapłaty.

Wydatki na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane odlicza się w zeznaniu składanym po otrzymaniu zaświadczenia wojewódzkiego konserwatora zabytków potwierdzającego wykonanie tych prac lub robót. Jeżeli zaświadczenie zostanie uzyskane przed złożeniem zeznania za rok, w którym poniesiono wydatek, odliczenie może zostać wykazane w tym zeznaniu.

Ulgę wykazuje się w zeznaniu PIT-37, PIT-36, PIT-36L albo PIT-28, do którego dołącza się załącznik PIT/O. Jeżeli w danym roku podatnik poniósł stratę albo jego dochód lub przychód jest niższy od przysługującego odliczenia, niewykorzystaną część można odliczać w kolejnych latach, nie dłużej niż przez sześć lat podatkowych następujących bezpośrednio po roku, w którym podatnik skorzystał albo miał prawo skorzystać z odliczenia.

Małżonkowie i współwłaściciele

Jeżeli między małżonkami istnieje wspólność majątkowa, wydatki uprawniające do ulgi mogą oni odliczyć w częściach równych albo w dowolnej proporcji przez siebie ustalonej. Nie ma przy tym decydującego znaczenia, czy dokument potwierdzający poniesienie wydatku został wystawiony na oboje małżonków, czy tylko na jednego z nich.

Inaczej należy oceniać sytuację współwłaścicieli, którzy nie są małżonkami pozostającymi we wspólności majątkowej. W takim przypadku bezpiecznym rozwiązaniem jest rozliczanie wydatków zgodnie z udziałem we współwłasności i rzeczywistym poniesieniem kosztów. Szczegóły mogą zależeć od treści faktur, umów, przelewów oraz sposobu finansowania prac.

Kiedy ulga na zabytki nie przysługuje?

Odliczeniu nie podlegają wydatki w części, w jakiej zostały podatnikowi zwrócone, sfinansowane albo dofinansowane w jakiejkolwiek formie. Jeżeli zwrot nastąpi już po dokonaniu odliczenia, podatnik powinien doliczyć wcześniej odliczoną kwotę do dochodu za rok, w którym otrzymał zwrot.

Nie można również odliczyć wydatków, które zostały już rozliczone w innej uldze albo w innym zeznaniu. Dotyczy to także sytuacji, w których podatnik próbuje wykorzystać ten sam koszt w różnych preferencjach podatkowych.

Problem pojawia się także wtedy, gdy prace wykraczają poza zakres pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków, zostały wykonane niezgodnie z pozwoleniem albo podatnik nie ma wymaganych dokumentów. Ulga ma charakter formalny, dlatego nawet rzeczywiście poniesiony wydatek może zostać zakwestionowany, jeżeli nie spełnia warunków ustawowych.

FAQ

Podsumowanie

Ulga na zabytki nadal może być korzystnym odliczeniem, ale po zmianach obowiązujących od 2023 r. ma wyraźnie węższy zakres niż pierwotnie. Najważniejsze jest ustalenie statusu nieruchomości, tytułu prawnego podatnika, rodzaju poniesionych wydatków oraz kompletności dokumentów.

Przed rozliczeniem ulgi warto sprawdzić, czy wydatek mieści się w art. 26hb ustawy o PIT, czy nie został już rozliczony w inny sposób i czy podatnik ma wymagane dokumenty konserwatorskie oraz podatkowe. W sprawach granicznych bezpiecznym rozwiązaniem może być wystąpienie o interpretację indywidualną albo wcześniejsza konsultacja rozliczenia.

Źródła

• art. 26hb ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst aktu w ISAP,
• art. 3 pkt 6 i 7 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst aktu w ISAP,
• Ministerstwo Finansów, serwis podatki.gov.pl: Ulga na zabytki PIT.