Mamy 11 050 opinii naszych Klientów

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Odpowiedzialność materialna pracownika za powierzone mienie

W stosunkach służbowych wielokrotnie dochodzi do sytuacji, kiedy pracownikowi powierzane jest mienie w postaci pieniędzy, narzędzi, telefonu, laptopa czy samochodu służbowego. Jeżeli przekazaniu mienia towarzyszy obowiązek zwrotu lub wyliczenia się, pracownik ponosi pełną odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną w przedmiotowym mieniu. Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy ewentualna szkoda w powierzonym mieniu powinna zostać pokryta przez osobę zatrudnioną w pełnej wysokości.

Odpowiedzialność materialna pracownika za powierzone mienie

Właściwe powierzenie mienia przez pracodawcę

Pracownik może przyjąć na siebie odpowiedzialność za powierzone mienie zarówno składając pisemne oświadczenie woli, jak i w sposób dorozumiany, gdy zgoda osoby zatrudnionej wynika jednoznacznie z rodzaju pracy i obowiązków mających źródło w zawartej umowie o pracę. Pracodawca powinien powierzyć pracownikowi mienie w taki sposób, aby nie było wątpliwości co do tego, że przedmioty podlegają zwrotowi. Ponadto osoba przyjmująca przedmioty musi mieć możliwość zapoznania się z ich ilością i stanem w momencie przekazania. Istotne jest również, aby osoba zatrudniona mogła mieć nad tym mieniem pieczę i bezpośredni nadzór.

Właściwe powierzenie mienia przez pracodawcę nie jest zatem równoznaczne z koniecznością zachowania formy pisemnej. Sporządzenie konkretnego dokumentu, jak np. protokół zdawczy czy umowa powierzenia mienia, nie jest obligatoryjne. Powierzenie może nastąpić ustnie lub mieć formę dorozumianą, jak w przypadku, gdy pracodawca udostępnia samochód służbowy w celu wykonania konkretnych obowiązków służbowych. Osoba przejmująca odpowiedzialność materialną musi mieć jednak możliwość kontroli ilości, jakości i wartości powierzonego mienia jeszcze przed jego przekazaniem.

WAŻNE!

W celu dokonania prawidłowego powierzenia mienia zarówno pracodawca, jak i pracownik powinni mieć świadomość, co jest przedmiotem powierzenia, w jakim znajduje się stanie, oraz że podlega zwrotowi lub wyliczeniu. Osoba zatrudniona powinna mieć możliwość uczestniczenia przy remanencie bądź sprawdzeniu stanu danej rzeczy.

Okoliczności, które pozwolą pracownikowi obronić się przed ponoszeniem odpowiedzialności za powierzone mienie

Jeżeli dojdzie do powstania szkody w powierzonym mieniu, podstawową przesłanką uchylenia się od odpowiedzialności za ujawnione straty jest wykazanie przez pracownika, że przyczyny wystąpienia szkody były od niego niezależne. Argumentacja będzie jeszcze silniejsza, jeżeli będziemy w stanie wykazać, że przyczyną szkody było niezapewnienie przez pracodawcę odpowiednich warunków powalających na zabezpieczenie powierzonych rzeczy. Jeśli do powstania szkody przyczyni się inna osoba lub pracodawca, pracownik będzie zwolniony z konieczności pokrycia strat w przedmiotowym zakresie. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, iż pracownik nie może ponosić ryzyka związanego z prowadzoną przez swojego pracodawcę działalnością. Okolicznością, która pozwoli pracownikowi obronić się przed ponoszeniem odpowiedzialności za powierzone mienie, będzie zatem również powstanie szkody w wyniku działania w granicach dopuszczalnego ryzyka. Dodatkowo nie jest możliwe pociągnięcie pracownika do odpowiedzialności materialnej, jeżeli pracodawca nie sprosta obowiązkowi wykazania konkretnych uchybień, których dopuściła się osoba zatrudniona, oraz związku przyczynowego pomiędzy uchybieniami a powstałą szkodą.

WAŻNE!

Przepisy prawa przewidują szereg przesłanek pozwalających na uwolnienie się od ponoszenia odpowiedzialności za szkodę powstałą w powierzonym mieniu. Kiedy dojdzie do niefortunnego zdarzenia, warto skonsultować swój przypadek, korzystając z profesjonalnej pomocy prawnej.

 

Kiedy umowa o odpowiedzialności materialnej jest nieważna?

Warto pamiętać, iż w niektórych sytuacjach uwolnienie od obowiązku zapłaty odszkodowania za szkodę w mieniu powierzonym może wynikać z nieważności umowy o odpowiedzialności materialnej. Przepisy prawa cywilnego stanowią, iż bezwzględną nieważnością dotknięte są umowy sprzeczne z ustawą, mające na celu jej obejście lub stojące w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, czyli nieskodyfikowanymi, powszechnymi norami postępowania, funkcjonującymi w społeczeństwie. Instytucja zasad współżycia społecznego pozwala na wyjście poza zapisy wynikające z umowy, kiedy nie odpowiadają one społecznie akceptowalnym wartościom.

Możliwa jest również sytuacja, gdy nieważnością dotknięta jest wyłącznie część umowy. W takim przypadku prawidłowe zapisy pozostają nadal stosowane.

WAŻNE!

Umowa o odpowiedzialności materialnej może zostać sformułowana w różny sposób. Pracodawca i pracownik, uzgadniając poszczególne zapisy, korzystają ze swobody zawierania umów. Przed złożeniem stosownego podpisu warto przeanalizować wzór dokumentu z profesjonalistą i mieć pełną świadomość możliwych konsekwencji prawnych.

Odpowiedzialność materialna w sklepie samoobsługowym

Pracownicy sklepów samoobsługowych powinni zostać pisemnie zawiadomieni o objęciu odpowiedzialnością materialną za mienie pracodawcy. Ponadto ponoszenie odpowiedzialności materialnej w sklepie samoobsługowym przez osoby zatrudnione jest uwarunkowane przeprowadzeniem inwentaryzacji. Sklepy samoobsługowe, zgodnie z przepisami prawa, są miejscami, w których sprawowanie nadzoru nad mieniem pracodawcy jest utrudnione. Tym samym ustawodawca przewidział ograniczenie wysokości odszkodowania za szkody w mieniu powierzonym, do zapłaty którego zobowiązany jest pracownik placówki handlowej, w której nabywcy mają swobodny dostęp do towarów.

WAŻNE!

Pracodawcy przysługuje odszkodowanie od pracownika również w przypadku, gdy mienie powierzone nie stanowiło własności sklepu lecz osoby trzeciej, której pracodawca naprawił wyrządzoną przez swojego pracownika szkodę.

Odpowiedzialność materialna magazyniera

Zakres odpowiedzialności materialnej magazyniera jest zbliżony do przewidzianego dla pracownika sklepu samoobsługowego. Przepisy prawa przewidują, iż osoby zatrudnione w magazynach z wyodrębnionym pomieszczeniem do wydawania towarów (halą spedycyjną) oraz zorganizowanym dozorem ruchu mienia i osób lub gdzie przeładunek odbywa się systemem automatycznym z urządzeniami pomiarowo-kontrolnymi powinny zostać poinformowane pisemnie o warunkach uzasadniających ich odpowiedzialność. Obligatoryjne jest również przeprowadzenie inwentaryzacji. Ustawodawca przewidział także, że w magazynach, w których praca trwa dłużej niż jedną zmianę lub obsada składa się z minimum pięciu osób, wysokość odszkodowania za szkody w mieniu powierzonym ulega obniżeniu z uwagi na trudność w sprawowaniu nadzoru nad przedmiotowym mieniem.

W orzecznictwie wskazuje się również, że na pracowników nie może zostać przeniesione ryzyko organizacyjne i ekonomiczne pracodawcy wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej. Tym samym niewłaściwym jest obciążenie pracowników magazynu odpowiedzialnością materialną z tytułu zalegania niesprzedanych przedmiotów czy nadprodukcji jako wyniku nienależytej ochrony powierzonego mienia.

Kiedy pracownik ponosi odpowiedzialność materialną?

Pracodawca może pociągnąć pracownika do odpowiedzialności materialnej, kiedy dojdzie do stwierdzenia braków w powierzonym mieniu albo zostanie ono uszkodzone. Warunkiem nałożenia na osobę zatrudnioną obowiązku pokrycia strat jest jednak dokonanie powierzenia w sposób prawidłowy oraz niewystąpienie okoliczności, które uwalniają pracownika od odpowiedzialności (powstanie szkody niezależnie od pracownika, niezapewnienie przez pracodawcę odpowiedniego zabezpieczenia powierzonych rzeczy, działania w granicach dopuszczalnego ryzyka). Pracownik nie ponosi również indywidulanej odpowiedzialności za mienie objęte współodpowiedzialnością wraz z innymi pracownikami. Warto jednak pamiętać, iż w powyższych sytuacjach ciężar dowodu spoczywa na pracowniku, który powinien udowodnić lub wykazać z wysokim prawdopodobieństwem, że szkoda powstała na skutek zdarzeń od niego niezależnych i tym samym nie wynika z jego zaniedbań.

Jeśli wystąpienie szkody i kwestia odpowiedzialności pracownika nie budzą wątpliwości, warto również przeanalizować, czy nie wystąpiły przesłanki do obniżenia należnego pracodawcy odszkodowania. Rekompensata pieniężna powinna być niższa od rzeczywistej straty w powierzonym mieniu, gdy do powstania szkody przyczyni się również inna osoba lub pracodawca. Pracownik odpowie finansowo wyłącznie za straty, które wynikły z jego działania lub zaniechania. Przepisy prawa przewidują także obniżenie wysokości odszkodowania w wyjątkowych wypadkach, z uwagi na zasady współżycia społecznego. Ustalając stopień obniżenia odszkodowania, należy również uwzględnić stopień utrudnienia sprawowania nadzoru nad powierzonym mieniem, rodzaj zaniedbań, rozmiar szkody, stopień winy pracownika, jego doświadczenie zawodowe i wyniki dotychczasowej pracy oraz sytuację rodzinną i majątkową.

WAŻNE!

Nie zawsze wystąpienie szkody w powierzonym mieniu oznacza, że pracownik poniesie pełną odpowiedzialność za powstałe straty. Mnogość przesłanek umożliwiających obniżenie wysokości odszkodowania lub całkowite zniesienie obowiązku zapłaty sprawia, że w wielu sytuacjach pracownicy mają realną możliwość podjęcia obrony. Każdy przypadek jest jednak inny i powinien być indywidualnie rozpatrywany. Skorzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej może zdecydowanie pomóc wyjść obronną ręką z trudnej sytuacji w zakładzie pracy.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »