Weksel in blanco jako zabezpieczenie wierzytelności

Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Weksel in blanco to weksel podpisany przez wystawcę, który w chwili wręczenia nie zawiera wszystkich elementów wymaganych dla pełnego weksla. Najczęściej brakuje kwoty, terminu płatności albo miejsca płatności. Strony zakładają jednak, że brakujące dane zostaną wpisane później, zwykle dopiero wtedy, gdy dłużnik nie wykona zabezpieczonej umowy.

Nie oznacza to, że można podpisać dowolną kartkę i zostawić wierzycielowi pełną swobodę. Weksel in blanco działa bezpiecznie tylko wtedy, gdy wiadomo, jaką wierzytelność zabezpiecza, kiedy może zostać wypełniony i jaka jest maksymalna kwota odpowiedzialności wystawcy.

Czym jest weksel in blanco?

W praktyce najczęściej chodzi o weksel własny in blanco. Wystawca weksla składa podpis i zobowiązuje się, że po prawidłowym uzupełnieniu dokumentu zapłaci określoną sumę pieniężną remitentowi, czyli osobie wskazanej jako uprawniona z weksla. Weksel ma charakter formalny, dlatego po uzupełnieniu musi odpowiadać wymaganiom Prawa wekslowego.

W przypadku weksla własnego po uzupełnieniu powinny znaleźć się przede wszystkim: nazwa „weksel” w treści dokumentu, bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty oznaczonej sumy, termin i miejsce płatności, oznaczenie remitenta, data i miejsce wystawienia oraz podpis wystawcy. Nie każdy brak automatycznie unieważnia dokument, bo Prawo wekslowe przewiduje pewne domniemania, np. weksel własny bez oznaczenia terminu płatności uważa się za płatny za okazaniem. Nie zmienia to faktu, że przy wekslu trzeba zachować dużą ostrożność.

Weksel nie daje wierzycielowi pewności odzyskania pieniędzy, jeżeli dłużnik nie ma majątku. Jego główna funkcja polega na ułatwieniu dochodzenia roszczenia, zwłaszcza w postępowaniu nakazowym, o ile dokument jest należycie wypełniony, a jego prawdziwość i treść nie budzą wątpliwości.

Kiedy weksel in blanco jest ważny?

Weksel in blanco jest dopuszczalny, jeżeli niezupełność dokumentu w chwili wystawienia była zamierzona, a strony zawarły porozumienie co do jego uzupełnienia. Porozumienie może wynikać z osobnej deklaracji wekslowej, z umowy podstawowej albo z okoliczności sprawy, ale dla bezpieczeństwa powinno być sporządzone na piśmie.

Ważność weksla trzeba odróżnić od zarzutu, że został wypełniony niezgodnie z porozumieniem. Jeżeli wierzyciel wpisał kwotę wyższą niż ustalona, błędny termin płatności albo uzupełnił dokument po wygaśnięciu zabezpieczonego długu, wystawca nie musi od razu twierdzić, że weksel jest nieważny. W wielu sprawach właściwszą obroną jest zarzut nieprawidłowego uzupełnienia weksla na podstawie art. 10 Prawa wekslowego.

Trzeba jednak pamiętać o ochronie kolejnego posiadacza weksla. Jeżeli weksel został przeniesiony na inną osobę, wystawca może mieć ograniczone możliwości powoływania się na ustalenia z pierwszym wierzycielem. Dlatego w wielu przypadkach warto zastrzec na wekslu klauzulę „nie na zlecenie”, która ogranicza obrót wekslem przez indos.

Deklaracja wekslowa — dlaczego jest tak ważna?

Deklaracja wekslowa, nazywana też porozumieniem wekslowym, powinna precyzyjnie określać zasady wypełnienia weksla. Najlepiej, aby podpisały ją obie strony. Dla wystawcy jest to podstawowy dowód, że wierzyciel nie mógł wpisać dowolnej kwoty ani dowolnego terminu płatności.

W dobrze przygotowanej deklaracji warto wskazać:

• jaką umowę albo wierzytelność zabezpiecza weksel,
• kiedy wierzyciel może uzupełnić weksel, np. po wypowiedzeniu umowy albo po bezskutecznym wezwaniu do zapłaty,
• maksymalną sumę wekslową, obejmującą ewentualnie odsetki, koszty i kary umowne,
• termin płatności, który może zostać wpisany na wekslu,
• obowiązek zawiadomienia wystawcy o uzupełnieniu weksla,
• obowiązek niezwłocznego zwrotu weksla po spłacie zobowiązania,
• zakaz przenoszenia weksla albo klauzulę „nie na zlecenie”, jeżeli strony chcą ograniczyć ryzyko obrotu wekslem.

Brak deklaracji wekslowej nie zawsze oznacza nieważność weksla, ale znacząco zwiększa ryzyko sporu. W procesie to wystawca, który twierdzi, że weksel został wypełniony niezgodnie z porozumieniem, powinien umieć wykazać treść tego porozumienia.

Weksel in blanco a konsument

W sprawach konsumenckich przepisy przewidują dodatkową ochronę. Weksel wręczony przedsiębiorcy w celu spełnienia albo zabezpieczenia wierzytelności wynikającej z umowy zawartej z konsumentem powinien zawierać zastrzeżenie „nie na zlecenie” albo inne równoważne. Jeżeli przedsiębiorca przyjmie weksel bez takiego zastrzeżenia i przeniesie go na inną osobę, może odpowiadać wobec wystawcy za szkodę.

Przedsiębiorca ma też obowiązek niezwłocznie zwrócić konsumentowi weksel po spełnieniu świadczenia wynikającego z umowy. To ważne, bo pozostawienie podpisanego blankietu u wierzyciela po spłacie długu tworzy realne ryzyko późniejszego sporu.

Jeżeli wierzyciel pozywa konsumenta na podstawie weksla, w postępowaniu nakazowym musi przedstawić nie tylko oryginał weksla, lecz także umowę, z której wynika roszczenie zabezpieczone wekslem, deklarację wekslową i załączniki. W pozwie przeciwko osobie fizycznej powód powinien ponadto złożyć oświadczenie, czy roszczenie powstało w związku z umową zawartą z konsumentem.

Jak bronić się przed wekslem in blanco?

Sposób obrony zależy od tego, na jakim etapie znajduje się sprawa. Jeżeli otrzymałeś wezwanie do wykupu weksla, trzeba sprawdzić oryginał dokumentu, deklarację wekslową, umowę podstawową i wyliczenie żądanej kwoty. Jeżeli otrzymałeś nakaz zapłaty, kluczowe jest szybkie wniesienie właściwego środka zaskarżenia i podniesienie wszystkich istotnych zarzutów.

Najczęstsze zarzuty dotyczą:

• wypełnienia weksla na kwotę wyższą niż przewidziana w deklaracji,
• wpisania terminu płatności niezgodnego z porozumieniem,
• uzupełnienia weksla po spłacie długu albo po wygaśnięciu zabezpieczonego zobowiązania,
• przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego lub roszczenia wekslowego,
• braku wymaganych elementów weksla po jego uzupełnieniu,
• wad oświadczenia woli, np. podpisania dokumentu pod wpływem groźby albo błędu, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki,
• naruszenia przepisów chroniących konsumenta.

Jak unieważnić albo odzyskać weksel in blanco?

W praktyce po spłacie zobowiązania najważniejsze jest nie „unieważnienie” weksla, lecz odzyskanie jego oryginału. Wystawca powinien żądać zwrotu dokumentu, najlepiej za pisemnym pokwitowaniem. Jeżeli strony ustalają zniszczenie weksla zamiast zwrotu, warto zadbać o pisemne potwierdzenie, że dokument został zniszczony i nie będzie użyty.

Jeżeli weksel zaginął, można wystąpić do sądu rejonowego miejsca płatności weksla o uznanie go za umorzony. We wniosku trzeba podać istotną treść weksla, uprawdopodobnić jego utratę oraz wykazać interes prawny. Sąd wzywa posiadacza zaginionego weksla przez ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, a jeżeli nikt nie zgłosi się z dokumentem w przewidzianym terminie, wydaje orzeczenie uznające weksel za umorzony.

Jeżeli natomiast problem polega na tym, że wierzyciel bezpodstawnie wypełnił weksel, zasadniczo nie chodzi o postępowanie umorzeniowe dotyczące weksla zaginionego. Wtedy trzeba bronić się zarzutami dotyczącymi stosunku podstawowego, deklaracji wekslowej i sposobu uzupełnienia dokumentu.

Ile ważny jest weksel in blanco i kiedy roszczenie się przedawnia?

Weksel nie „wygasa” automatycznie tylko dlatego, że minął określony czas od jego podpisania. Znaczenie ma przede wszystkim termin płatności wpisany na uzupełnionym wekslu oraz treść porozumienia wekslowego. W przypadku weksla własnego roszczenie przeciwko wystawcy przedawnia się co do zasady z upływem 3 lat od dnia płatności weksla.

Trzeba jednak odróżnić przedawnienie roszczenia wekslowego od przedawnienia roszczenia z umowy, którą weksel zabezpieczał. Jeżeli wierzyciel uzupełnia weksel po przedawnieniu zabezpieczonego roszczenia, wystawca może podnosić, że weksel został wypełniony niezgodnie z porozumieniem. W praktyce jest to jeden z ważniejszych zarzutów w sprawach dotyczących weksli in blanco.

Terminy przedawnienia roszczenia z umowy zależą od rodzaju zobowiązania. Zgodnie z ogólną zasadą Kodeksu cywilnego termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe i roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej — 3 lata, chyba że przepis szczególny przewiduje inny termin. Dlatego każdą sprawę trzeba oceniać na podstawie konkretnej umowy.

Pożyczka a weksel in blanco

Weksel in blanco często pojawia się przy pożyczkach prywatnych i firmowych. Dla pożyczkodawcy może być narzędziem ułatwiającym dochodzenie zapłaty, ale nie zastępuje rzetelnej umowy pożyczki ani oceny wypłacalności pożyczkobiorcy. Jeżeli dłużnik nie ma majątku, sam weksel nie zapewni realnego odzyskania pieniędzy.

Dla pożyczkobiorcy najważniejsze jest, aby nie podpisywać weksla bez deklaracji wekslowej. Deklaracja powinna wskazywać maksymalną kwotę, sposób naliczania odsetek i kosztów, warunki wypełnienia weksla oraz obowiązek zwrotu dokumentu po spłacie pożyczki.

Co powinno znaleźć się w bezpiecznym wekslu i deklaracji?

Nie ma jednego uniwersalnego wzoru, który pasuje do każdej sytuacji. Inaczej wygląda zabezpieczenie pożyczki prywatnej, inaczej umowy leasingu, a jeszcze inaczej umowy zawartej z konsumentem. Można jednak wskazać kilka praktycznych zasad.

• Nie podpisuj pustego dokumentu bez kopii i bez deklaracji wekslowej.
• Wpisz albo uzgodnij maksymalną kwotę odpowiedzialności.
• Określ dokładnie, jakie zdarzenie pozwala wierzycielowi uzupełnić weksel.
• Zadbaj o klauzulę „nie na zlecenie”, zwłaszcza gdy wystawcą jest konsument.
• Po spłacie długu żądaj zwrotu oryginału weksla.
• Przechowuj umowę, deklarację, potwierdzenia spłat i korespondencję z wierzycielem.

FAQ

Podsumowanie

Weksel in blanco może być użytecznym zabezpieczeniem wierzytelności, ale jest dokumentem wymagającym precyzji. Dla wierzyciela oznacza możliwość szybszego dochodzenia zapłaty, a dla wystawcy — ryzyko odpowiedzialności, jeżeli podpisze dokument bez jasnych ograniczeń. Najważniejsze są: prawidłowa treść weksla po uzupełnieniu, pisemna deklaracja wekslowa, kontrola terminu przedawnienia oraz zwrot oryginału weksla po wykonaniu umowy.

Źródła

• Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. — Prawo wekslowe, w szczególności art. 10, 11a, 70, 96–100 oraz 101–104.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 484¹ i art. 485.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny, w szczególności art. 118 oraz przepisy o wadach oświadczenia woli.