- Zatarcie skazania dotyczy prawomocnego wyroku skazującego i powoduje, że skazanie uważa się za niebyłe.
- Przy karze pozbawienia wolności bez zawieszenia zasadniczy termin wynosi 10 lat od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary.
- Przy karze pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem skazanie zaciera się co do zasady po roku od zakończenia okresu próby.
- Warunkowe umorzenie nie jest skazaniem; dane usuwa się z KRK po 6 miesiącach od zakończenia okresu próby, jeżeli postępowania nie podjęto.
- Zatarcie nie może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania wskazanych w ustawie środków i obowiązków.
Zatarcie skazania – co oznacza?
Zgodnie z art. 106 Kodeksu karnego z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. Jest to skutek prawny, a nie fizyczne usunięcie wyroku i akt sprawy. Dokumentacja sądowa nadal podlega zasadom archiwizacji.
Po zatarciu skazania osoba co do zasady może posługiwać się statusem osoby niekaranej. Trzeba jednak odróżnić trzy mechanizmy: zatarcie skazania za przestępstwo, usunięcie informacji o warunkowym umorzeniu z KRK oraz zatarcie ukarania za wykroczenie. Każdy z nich ma inną podstawę prawną i inny sposób liczenia terminu.
Rodzaj rozstrzygnięcia a termin usunięcia wpisu
| Rodzaj rozstrzygnięcia | Mechanizm | Podstawowy termin | Od kiedy liczyć? |
|---|---|---|---|
| Pozbawienie wolności bez zawieszenia | Zatarcie skazania | 10 lat; przy karze do 3 lat możliwe wcześniejsze zatarcie po 5 latach na wniosek | Od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary |
| Pozbawienie wolności z warunkowym zawieszeniem | Zatarcie skazania | 1 rok | Od zakończenia okresu próby, z uwzględnieniem art. 76 Kodeksu karnego |
| Grzywna | Zatarcie skazania | 1 rok | Od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary |
| Ograniczenie wolności | Zatarcie skazania | 3 lata | Od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary |
| Odstąpienie od wymierzenia kary | Zatarcie skazania | 1 rok | Od wydania prawomocnego orzeczenia |
| Warunkowe umorzenie postępowania | Usunięcie danych z KRK, nie zatarcie skazania | Po upływie 6 miesięcy od zakończenia okresu próby, jeżeli postępowania nie podjęto | Od zakończenia okresu próby; podstawą są art. 68 § 4 Kodeksu karnego i art. 14 ustawy o KRK |
| Ukaranie za wykroczenie | Zatarcie ukarania | 2 lata | Od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary |
Kara pozbawienia wolności, grzywna i ograniczenie wolności
Przy karze pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia zatarcie następuje z mocy prawa po 10 latach od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary. Jeżeli wymierzona kara nie przekraczała 3 lat, sąd może na wniosek skazanego zarządzić wcześniejsze zatarcie po 5 latach, pod warunkiem że skazany w tym okresie przestrzegał porządku prawnego.
Przy grzywnie termin wynosi rok, a przy karze ograniczenia wolności 3 lata. Termin nie biegnie od daty wydania wyroku, lecz od wykonania kary, jej darowania albo przedawnienia wykonania. W przypadku grzywny najczęściej będzie to data jej całkowitej zapłaty.
Jeżeli sąd odstąpił od wymierzenia kary, zatarcie następuje po roku od wydania prawomocnego orzeczenia.
Odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie, którego podstawą jest dozór elektroniczny, nie tworzy odrębnego terminu zatarcia. Liczy się data wykonania kary.
Środki karne, przepadek i obowiązki mogą opóźnić zatarcie
Zgodnie z art. 107 § 6 Kodeksu karnego zatarcie skazania nie może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania środka karnego, przepadku lub środka kompensacyjnego. Wyjątek dotyczy obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za krzywdę w zakresie wskazanym w tym przepisie.
Przykładowo zapłacenie grzywny nie wystarczy do zatarcia skazania, jeżeli nadal trwa pięcioletni zakaz prowadzenia pojazdów. W sprawach komunikacyjnych trzeba więc analizować nie tylko karę główną, ale także orzeczone środki. Szczególne znaczenie ma wtedy zatarcie skazania za jazdę pod wpływem alkoholu, ponieważ termin zależy również od wykonania orzeczonych środków. Więcej o samych sankcjach opisujemy w artykule o karach za jazdę po alkoholu.
Chcesz sprawdzić, kiedy Twoje skazanie ulegnie zatarciu?
Opisz rodzaj i datę kary, jej wykonanie oraz późniejsze orzeczenia. Prawnik może ustalić termin zatarcia i ocenić, czy warto złożyć wniosek do sądu.
Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę
Wyrok w zawieszeniu – art. 76 Kodeksu karnego
Jeżeli sąd wymierzył karę pozbawienia wolności i warunkowo zawiesił jej wykonanie, skazanie zaciera się z mocy prawa po roku od zakończenia okresu próby. Jest to szczególna reguła z art. 76 § 1 Kodeksu karnego.
Zatarcie nie może jednak nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania grzywny, środka karnego, przepadku lub środka kompensacyjnego, jeżeli zostały orzeczone w związku z takim skazaniem. Dlatego przed obliczeniem daty trzeba sprawdzić pełną treść wyroku i dane o wykonaniu wszystkich rozstrzygnięć.
Szerzej samą konstrukcję zawieszenia omawia artykuł o karze pozbawienia wolności w zawieszeniu.
Warunkowe umorzenie – kiedy dane znikają z KRK?
Warunkowe umorzenie postępowania nie jest skazaniem. Sąd stwierdza wprawdzie popełnienie czynu i winę sprawcy, ale nie wydaje wyroku skazującego. Z tego powodu nie dochodzi tu do zatarcia skazania i nie stosuje się art. 76 Kodeksu karnego.
Zgodnie z art. 68 § 4 Kodeksu karnego postępowania warunkowo umorzonego nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Po upływie tego terminu, jeżeli postępowanie nie zostało podjęte, informacja o warunkowym umorzeniu podlega usunięciu z KRK na podstawie art. 14 ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym.
Odpowiadając na pytanie, kiedy znika warunkowe umorzenie z KRK, należy więc ustalić datę zakończenia okresu próby i doliczyć 6 miesięcy. Nie jest to roczny termin przewidziany dla wyroku w zawieszeniu.
Więcej o przesłankach tego rozstrzygnięcia znajduje się w artykule o warunkowym umorzeniu postępowania karnego.
Czy po warunkowym umorzeniu jestem osobą niekaraną?
Tak – warunkowe umorzenie nie jest skazaniem, więc osoba, wobec której je zastosowano, formalnie nie jest osobą skazaną. Jednocześnie informacja o warunkowym umorzeniu jest przez ustawowy czas ujawniana w KRK.
Praktyczna odpowiedź zależy zatem od treści konkretnego pytania. Inaczej należy odpowiedzieć na pytanie „czy był Pan skazany?”, a inaczej na pytanie „czy toczyło się wobec Pana postępowanie zakończone warunkowym umorzeniem?”. Znaczenie może mieć również podstawa prawna żądania zaświadczenia, zakres danych pobieranych z KRK oraz rodzaj stanowiska, służby, licencji albo postępowania, w którym informacja jest wymagana.
Wykroczenie a zatarcie ukarania
Wykroczenie podlega odrębnym zasadom. Zgodnie z art. 46 Kodeksu wykroczeń ukaranie uważa się za niebyłe po upływie 2 lat od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary. Jest to zatarcie ukarania, a nie zatarcie skazania w rozumieniu Kodeksu karnego.
Jeżeli przed upływem tego okresu sprawca popełni nowe wykroczenie, za które wymierzono areszt, ograniczenie wolności lub grzywnę, oba ukarania zacierają się na zasadach określonych w art. 46 § 2 Kodeksu wykroczeń. Gdy orzeczono środek karny, zatarcie ukarania nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania.
Kilka wyroków i jednoczesne zatarcie
Art. 108 Kodeksu karnego przewiduje zasadę jednoczesnego zatarcia wszystkich skazań. Ma ona zastosowanie między innymi wtedy, gdy sprawcę skazano za dwa lub więcej niepozostających w zbiegu przestępstw albo gdy przed upływem okresu potrzebnego do zatarcia popełnił kolejne przestępstwo.
W praktyce oznacza to, że nie zawsze można obliczać termin osobno dla każdego wyroku. Należy zestawić wszystkie skazania, daty wykonania kar, środki karne i ewentualne nowe przestępstwa. Najpóźniejsza przeszkoda może odsunąć zatarcie pozostałych skazań.
Czy zatarcie skazania następuje automatycznie?
W większości przypadków zatarcie następuje z mocy prawa. Nie trzeba składać wniosku, gdy upłynął ustawowy termin i nie istnieje żadna przeszkoda, taka jak niewykonany środek karny albo inne skazanie objęte zasadą jednoczesnego zatarcia.
Wniosek jest potrzebny przy ubieganiu się o wcześniejsze zatarcie kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej 3 lat. Sąd może je zarządzić po 5 latach od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary, jeżeli skazany przestrzegał porządku prawnego.
Jak napisać wniosek o wcześniejsze zatarcie?
Wniosek składa się do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji. Powinien zawierać oznaczenie sądu, dane skazanego, sygnaturę, datę wyroku, rodzaj i wymiar kary, datę jej wykonania oraz wyraźne żądanie zarządzenia zatarcia.
Uzasadnienie powinno wykazywać, że od wykonania kary upłynęło co najmniej 5 lat i że wnioskodawca przestrzegał porządku prawnego. Pomocne mogą być dokumenty potwierdzające stabilne zatrudnienie, prawidłowe funkcjonowanie rodzinne i społeczne, wykonanie obowiązków wynikających z wyroku oraz brak nowych konfliktów z prawem. Sąd ocenia wniosek indywidualnie i nie ma obowiązku go uwzględnić.
Jak sprawdzić wpis w Krajowym Rejestrze Karnym?
Najprostszym sposobem jest uzyskanie informacji o sobie z KRK. Wniosek można złożyć tradycyjnie albo za pośrednictwem systemu e-KRK. Opłata za informację o osobie wynosi 30 zł w trybie papierowym i 20 zł w trybie elektronicznym.
Jeżeli wpis nadal widnieje mimo upływu przewidywanego terminu, należy sprawdzić datę wykonania kary, niewykonane środki, inne skazania oraz prawidłowość wyliczenia. Sam upływ czasu od wydania wyroku nie przesądza o zatarciu.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują różnicę między zatarciem skazania, usunięciem informacji o warunkowym umorzeniu i zatarciem ukarania.
Pan Adam zapłacił w całości grzywnę 15 marca 2025 r. Nie orzeczono wobec niego środka karnego, przepadku ani środka kompensacyjnego i nie ma innych skazań. Zatarcie skazania następuje z mocy prawa po roku od wykonania grzywny, czyli 15 marca 2026 r.
Pani Marta otrzymała karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem. Okres próby zakończył się 10 stycznia 2026 r. Jeżeli kara nie została zarządzona do wykonania i nie istnieją przeszkody wskazane w art. 76 Kodeksu karnego, skazanie zatrze się 10 stycznia 2027 r.
Wobec pana Tomasza warunkowo umorzono postępowanie na dwuletni okres próby, który zakończył się 30 kwietnia 2026 r. Jeżeli postępowania nie podjęto, po 6 miesiącach od zakończenia próby, czyli po 30 października 2026 r., informacja podlega usunięciu z KRK. Nie jest to zatarcie skazania.
Pani Ewa została ukarana grzywną za wykroczenie i zapłaciła ją 1 lipca 2025 r. Jeżeli nie ma środka karnego ani nowego ukarania wpływającego na termin, ukaranie uważa się za niebyłe po 2 latach, czyli 1 lipca 2027 r.
FAQ
Czy warunkowe umorzenie to skazanie?
Nie. Warunkowe umorzenie postępowania nie jest wyrokiem skazującym. Informacja o nim jest jednak czasowo gromadzona w KRK.
Kiedy znika warunkowe umorzenie z KRK?
Po upływie 6 miesięcy od zakończenia okresu próby, jeżeli postępowanie nie zostało podjęte. Podstawą są art. 68 § 4 Kodeksu karnego i art. 14 ustawy o KRK.
Czy art. 76 Kodeksu karnego stosuje się do warunkowego umorzenia?
Nie. Art. 76 dotyczy zatarcia skazania na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, a nie warunkowego umorzenia postępowania.
Czy po warunkowym umorzeniu można uzyskać zaświadczenie o niekaralności?
Warunkowe umorzenie nie oznacza skazania, lecz przez ustawowy czas informacja o nim może być ujawniana w KRK. Znaczenie ma zakres zapytania i podstawa prawna, na której dany podmiot żąda informacji.
Czy zatarcie skazania usuwa wyrok z akt?
Nie. Zatarcie powoduje uznanie skazania za niebyłe i usunięcie wpisu z rejestru skazanych, ale wyrok oraz akta sprawy nie są niszczone z tego powodu.
Czy można przyspieszyć zatarcie grzywny?
Nie. Kodeks karny nie przewiduje wcześniejszego zatarcia samej grzywny na wniosek. Zatarcie następuje po roku od jej wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania.
Czy zakaz prowadzenia pojazdów opóźnia zatarcie?
Tak. Jeżeli zakaz jest środkiem karnym, zatarcie nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania.
Do którego sądu złożyć wniosek o wcześniejsze zatarcie?
Do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji. Wniosek dotyczy wcześniejszego zatarcia kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej 3 lat po upływie 5 lat i po spełnieniu pozostałych warunków.
Podsumowanie
Zatarcie skazania dotyczy prawomocnych skazań i następuje w terminach zależnych od rodzaju kary. Przy pozbawieniu wolności bez zawieszenia zasadą jest 10 lat, przy ograniczeniu wolności 3 lata, przy grzywnie rok, a przy wyroku w zawieszeniu rok od zakończenia okresu próby. Dodatkowe środki i inne skazania mogą przesunąć termin.
Warunkowe umorzenie postępowania wymaga odrębnej oceny. Nie jest skazaniem, a informację usuwa się z KRK po upływie 6 miesięcy od zakończenia okresu próby, jeżeli postępowania nie podjęto. Wykroczenia również podlegają osobnemu mechanizmowi – zatarciu ukarania na podstawie Kodeksu wykroczeń.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 68 § 4, art. 76 oraz art. 106–108 – ISAP
2. Ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym, w szczególności art. 14 – ISAP
3. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 46 – ISAP
4. Informacje o opłatach za uzyskanie informacji z Krajowego Rejestru Karnego – gov.pl
.jpeg)