Mamy 12 503 opinii naszych Klientów
W założeniach ustawodawcy zatarcie skazania ma ułatwiać osobom skazanym za popełnienie przestępstwa dalsze funkcjonowanie w społeczeństwie. Nierzadko bowiem po odbyciu kary i związanej z tym resocjalizacji sprawca ma trudności z podejmowaniem pracy lub znalezieniem innych źródeł zarobkowania, jak również nawiązywaniem i podtrzymywaniem więzi społecznych i rodzinnych. Instytucja zatarcia skazania została uregulowana w Kodeksie karnym (K.k.). W artykule omówimy kiedy następuje zatarcie skazania, za jakie kary(grzywna, wyrok w zawieszeniu, więzienia), czy następuje automatycznie, jak sprawdzić czy zatarcie skazania nastąpiło, oraz jak napisać wniosek. Zapraszamy do lektury.
Zatarcie skazania to instytucja prawa karnego, dzięki której po spełnieniu ustawowych warunków skazanie uważa się za niebyłe. Wynika to z art. 106 Kodeksu karnego. Po zatarciu skazania wpis o skazaniu powinien zostać usunięty z Krajowego Rejestru Karnego, a osoba, której dotyczył wyrok, co do zasady może posługiwać się statusem osoby niekaranej.
Nie oznacza to jednak, że wyrok znika z akt sądowych albo że każdy organ państwa traci możliwość ustalenia, iż w przeszłości zapadł wyrok skazujący. Zatarcie działa przede wszystkim w sferze prawnej związanej z uznaniem skazania za niebyłe i wykreśleniem wpisu z rejestru skazanych.
Podobna instytucja występuje przy wykroczeniach. W takim przypadku mówi się o zatarciu ukarania, a podstawą jest art. 46 Kodeksu wykroczeń.
Termin zatarcia skazania zależy przede wszystkim od rodzaju orzeczonej kary. Co do zasady termin liczy się od wykonania kary, jej darowania albo od przedawnienia jej wykonania. W praktyce oznacza to, że samo uprawomocnienie się wyroku najczęściej nie wystarcza do rozpoczęcia biegu terminu.
Najważniejsze terminy wynikające z art. 107 Kodeksu karnego są następujące:
Przy ustalaniu terminu trzeba uwzględnić nie tylko karę główną, ale także środki karne, środki kompensacyjne, przepadek, środki zabezpieczające oraz ewentualne kolejne skazania. W sprawach dotyczących przestępstw komunikacyjnych istotne znaczenie może mieć np. zakaz prowadzenia pojazdów, o którym szerzej piszemy przy omawianiu kar za jazdę po alkoholu.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Nie każde skazanie może zostać zatarte. Zgodnie z art. 106a Kodeksu karnego nie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzonym był małoletni poniżej 15 lat.
To bardzo istotny wyjątek. Jeżeli sprawa dotyczy przestępstw seksualnych, wieku pokrzywdzonego albo kary bezwzględnego pozbawienia wolności, możliwość zatarcia trzeba oceniać szczególnie ostrożnie.
Termin zatarcia może się wydłużyć, jeżeli obok kary zasadniczej orzeczono środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny. Zgodnie z art. 107 § 6 Kodeksu karnego zatarcie skazania nie może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania takiego środka.
Przykładowo, jeżeli sąd wymierzył grzywnę oraz zakaz prowadzenia pojazdów na 5 lat, to samo zapłacenie grzywny nie spowoduje zatarcia po roku. Trzeba jeszcze uwzględnić czas trwania zakazu.
Odrębny problem powstaje przy kilku skazaniach. Art. 108 Kodeksu karnego przewiduje zasadę jednoczesnego zatarcia wszystkich skazań, jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej niepozostających w zbiegu przestępstw albo jeżeli po rozpoczęciu, lecz przed upływem okresu wymaganego do zatarcia, sprawca ponownie popełnił przestępstwo.
W większości przypadków zatarcie skazania następuje automatycznie, czyli z mocy prawa. Nie trzeba wtedy składać wniosku do sądu. Po upływie właściwego terminu skazanie uważa się za niebyłe, a wpis powinien zostać usunięty z Krajowego Rejestru Karnego.
Wniosek jest potrzebny wtedy, gdy skazany chce skorzystać z możliwości wcześniejszego zatarcia skazania. Dotyczy to kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej 3 lat. Sąd może zarządzić zatarcie po 5 latach od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary, jeżeli skazany w tym czasie przestrzegał porządku prawnego.
Wniosek nie gwarantuje pozytywnego rozstrzygnięcia. Sąd ocenia okoliczności sprawy, zachowanie skazanego po odbyciu kary oraz to, czy wcześniejsze zatarcie jest uzasadnione.
Najprostszym sposobem sprawdzenia, czy wpis nadal figuruje w rejestrze, jest wystąpienie o informację z Krajowego Rejestru Karnego. Prawo do uzyskania informacji o sobie wynika z ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym.
Zaświadczenie można uzyskać tradycyjnie albo przez system e-KRK. Opłata wynosi obecnie 30 zł za informację o osobie przy wniosku składanym tradycyjnie oraz 20 zł przy wniosku składanym przez system teleinformatyczny e-KRK.
Jeżeli z informacji z KRK wynika, że wpis nadal istnieje, mimo że według obliczeń powinno już dojść do zatarcia, warto ustalić, czy nie ma przeszkody w postaci niewykonanej kary, środka karnego, środka kompensacyjnego albo innego skazania.
Przy karze grzywny zatarcie skazania następuje po roku od wykonania kary, jej darowania albo przedawnienia jej wykonania. W praktyce najczęściej oznacza to rok od zapłaty grzywny.
Jeżeli grzywna nie została zapłacona, termin do zatarcia zwykle nie zacznie biec. Nie wystarczy więc sam upływ roku od wyroku. Trzeba ustalić, kiedy kara została rzeczywiście wykonana albo czy doszło do jej darowania lub przedawnienia wykonania.
Przy karze pozbawienia wolności zasadą jest zatarcie po 10 latach od wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania kary. Dotyczy to także surowszych kar, chyba że w konkretnej sprawie występuje ustawowy zakaz zatarcia.
Jeżeli orzeczona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat, skazany może złożyć wniosek o wcześniejsze zatarcie. Sąd może go uwzględnić po upływie 5 lat, jeżeli skazany przestrzegał w tym czasie porządku prawnego.
Wniosek składa się do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji. W piśmie należy wskazać dane skazanego, sygnaturę sprawy, datę wyroku, rodzaj kary, datę jej wykonania oraz uzasadnienie, z którego wynika, że skazany przestrzegał porządku prawnego.
Przy karze pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania stosuje się art. 76 Kodeksu karnego. Aktualnie skazanie ulega zatarciu z mocy prawa z upływem roku od zakończenia okresu próby.
Trzeba jednak pamiętać, że jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę, środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania. W praktyce oznacza to, że nawet po zakończeniu okresu próby trzeba sprawdzić, czy wszystkie obowiązki wynikające z wyroku zostały wykonane.
Więcej o samej konstrukcji takiego rozstrzygnięcia wyjaśniamy w artykule dotyczącym kary pozbawienia wolności w zawieszeniu.
Wniosek o zatarcie skazania powinien być konkretny i oparty na faktach. Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że wpis w KRK utrudnia życie. Trzeba wykazać, że spełniono warunki ustawowe oraz że od wykonania kary skazany przestrzegał porządku prawnego.
W piśmie warto zamieścić:
Jeżeli sprawa dotyczy kilku wyroków, wcześniejszych skazań albo skomplikowanych środków karnych, przed złożeniem wniosku warto dokładnie obliczyć terminy. Błąd może spowodować oddalenie wniosku jako przedwczesnego.
Warunkowe umorzenie postępowania nie jest skazaniem, ale także jest ujawniane w Krajowym Rejestrze Karnym przez określony czas. Zgodnie z art. 76 § 1 Kodeksu karnego w zw. z odpowiednimi przepisami o KRK, informacja o warunkowym umorzeniu podlega usunięciu po upływie terminu przewidzianego w przepisach, zależnie od zakończenia okresu próby i wykonania obowiązków.
Jeżeli Twoja sprawa nie zakończyła się wyrokiem skazującym, lecz warunkowym umorzeniem, warto odróżnić te dwie sytuacje. Szerzej opisujemy to w artykule o warunkowym umorzeniu postępowania karnego.
Poniższe przykłady pokazują, jak różne elementy wyroku wpływają na termin zatarcia skazania.
Pan Adam został skazany na grzywnę i zapłacił ją w całości 15 marca 2025 r. Nie orzeczono wobec niego żadnych dodatkowych środków karnych. Jeżeli nie wystąpiły inne przeszkody, zatarcie skazania nastąpi po roku od wykonania grzywny, czyli 15 marca 2026 r.
Pani Marta otrzymała karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na 2 lata próby. Okres próby zakończył się 10 stycznia 2026 r., a sąd nie zarządził wykonania kary. Jeżeli nie ma niewykonanej grzywny, środka karnego ani innej przeszkody, skazanie ulegnie zatarciu z mocy prawa po roku od zakończenia okresu próby.
Pan Robert został skazany na 2 lata pozbawienia wolności bez zawieszenia. Karę odbył w całości, a od jej wykonania minęło 5 lat. Jeżeli przez ten czas przestrzegał porządku prawnego, może złożyć wniosek o wcześniejsze zatarcie skazania. Sąd nie musi jednak uwzględnić wniosku automatycznie.
Tak, co do zasady po zatarciu skazania uważa się je za niebyłe. W typowych sytuacjach można więc posługiwać się statusem osoby niekaranej. Szczególne procedury lub służby mogą jednak przewidywać odrębne zasady dostępu do informacji.
Zatarcie następuje z mocy prawa, ale w praktyce warto sprawdzić informację z Krajowego Rejestru Karnego. Jeżeli wpis nadal widnieje, trzeba ustalić, czy istnieje przeszkoda prawna, np. niewykonany środek karny albo inne skazanie.
Nie. Przy grzywnie zatarcie następuje po roku od jej wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania. Obecne przepisy nie przewidują wcześniejszego zatarcia grzywny na wniosek.
Wniosek składa się do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji. W piśmie należy wskazać sygnaturę sprawy, wyrok, rodzaj kary, datę jej wykonania oraz argumenty przemawiające za wcześniejszym zatarciem.
Tak. Jeżeli zakaz prowadzenia pojazdów został orzeczony jako środek karny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania.
Zatarcie skazania pozwala uznać skazanie za niebyłe i co do zasady przywraca status osoby niekaranej. Termin zależy od rodzaju kary, daty jej wykonania oraz ewentualnych dodatkowych środków orzeczonych w wyroku. Przy grzywnie termin wynosi rok, przy ograniczeniu wolności 3 lata, a przy pozbawieniu wolności zasadniczo 10 lat. Przy karze w zawieszeniu zatarcie następuje obecnie po roku od zakończenia okresu próby.
Najwięcej wątpliwości pojawia się wtedy, gdy w sprawie orzeczono dodatkowe środki, gdy było kilka wyroków albo gdy skazany chce skorzystać z wcześniejszego zatarcia na wniosek. W takich sytuacjach warto dokładnie przeanalizować wyrok i dane z KRK, zanim złoży się pismo do sądu.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym - Dz.U. 2000 nr 50 poz. 580
3. Informacje o opłatach za uzyskanie informacji z Krajowego Rejestru Karnego - gov.pl
4. Informacje o uzyskiwaniu informacji z KRK drogą elektroniczną - gov.pl
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
Dlaczego warto?Numer telefonu pozwoli na kontakt
w przypadku podania nieprawidłowego emaila.
Otrzymasz SMS o wycenie i przygotowaniu
głównej odpowiedzi, a także w przypadku
problemów technicznych. Wiele razy podany
numer pomógł szybciej rozwiązać problem.
Wycenę wyślemy do 1 godziny
* W dni robocze w godzinach od 7 do 20.
* W weekendy i święta do 2 godzin.
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Pracujemy 7 dni w tygodniu
O autorze: Michał Soćko
