Kiedy można wnioskować o umorzenie zaległości podatkowych?

Na czym polega umorzenie zaległości podatkowej?

Podstawą prawną umorzenia zaległości podatkowych jest art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Przepis ten pozwala organowi podatkowemu, na wniosek podatnika, umorzyć w całości albo w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną, jeżeli przemawia za tym ważny interes podatnika albo interes publiczny.

Trzeba odróżnić podatek od zaległości podatkowej. Zaległość podatkowa powstaje dopiero wtedy, gdy podatek nie został zapłacony w terminie. Jeżeli termin płatności jeszcze nie upłynął, co do zasady właściwą ulgą nie jest umorzenie zaległości, lecz odroczenie terminu płatności albo rozłożenie zapłaty na raty.

W praktyce oznacza to, że alternatywą dla umorzenia jest rozłożenie podatku na raty, zwłaszcza gdy podatnik może spłacić należność, ale potrzebuje dłuższego czasu.

Kiedy można złożyć wniosek o umorzenie?

Wniosek o umorzenie najlepiej złożyć po upływie terminu płatności podatku, kiedy istnieje już zaległość podatkowa. Jeżeli podatnik złoży pismo wcześniej, organ powinien oceniać stan sprawy na moment wydawania decyzji, ale przed terminem płatności bezpieczniej jest wnioskować o odroczenie albo raty.

Przykładowo przy podatku dochodowym od sprzedaży nieruchomości, rozliczanym w PIT-39, termin płatności przypada zasadniczo 30 kwietnia roku następującego po roku sprzedaży. Jeżeli podatnik nie zapłaci podatku w terminie, od następnego dnia mamy do czynienia z zaległością podatkową. Przy podatku od spadków i darowizn wynikającym z decyzji termin zapłaty wynosi zwykle 14 dni od doręczenia decyzji.

Samo złożenie wniosku nie zawiesza automatycznie naliczania odsetek ani prowadzenia egzekucji. Jeżeli organ obawia się, że zobowiązanie nie zostanie wykonane, osobnym zagadnieniem może być zabezpieczenie majątku podatnika przez urząd. Jeżeli organ odmówi ulgi, podatnik będzie musiał zapłacić zaległość wraz z odsetkami liczonymi według stawek obowiązujących w danym okresie. Na dzień 20 maja 2026 r. podstawowa stawka odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych wynosi 10,50% rocznie. Niezależnie od wniosku biegnie także przedawnienie zaległości podatkowej, choć w konkretnych sprawach termin ten może zostać zawieszony albo przerwany.

Ważny interes podatnika – co może przekonać urząd?

Ordynacja podatkowa nie definiuje pojęcia ważnego interesu podatnika. W praktyce chodzi o takie okoliczności osobiste, rodzinne, zdrowotne albo majątkowe, które powodują, że zapłata zaległości zagroziłaby podstawowym potrzebom podatnika lub jego rodziny albo doprowadziłaby do skutków rażąco nieproporcjonalnych.

Za istotne mogą zostać uznane m.in. ciężka choroba, trwała utrata możliwości zarobkowania, nagła utrata majątku, konieczność ponoszenia wysokich kosztów leczenia, zdarzenie losowe, utrata jedynego źródła utrzymania albo sytuacja, w której spłata zaległości uniemożliwiłaby zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Nie wystarczy jednak ogólne powołanie się na trudną sytuację finansową. Podatnik powinien pokazać liczby i dokumenty: dochody, koszty utrzymania, stan majątku, rachunki, zobowiązania, koszty leczenia, decyzje o świadczeniach, historię choroby, wypowiedzenie umowy o pracę, zestawienie przychodów i kosztów działalności albo inne dowody zależne od sprawy.

Organy podatkowe zwykle ostrożnie podchodzą do zaległości powstałych w wyniku typowego ryzyka gospodarczego, np. nietrafionych inwestycji, kredytów, pożyczek, spadku popytu albo opóźnień kontrahentów. Nie oznacza to, że przedsiębiorca nie ma szans na ulgę, ale musi wykazać, że jego sytuacja wykracza poza zwykłe ryzyko prowadzenia działalności albo że za ulgą przemawia również interes publiczny.

Interes publiczny przy umorzeniu podatku

Interes publiczny występuje wtedy, gdy umorzenie zaległości służy nie tylko podatnikowi, lecz także wartościom istotnym dla państwa lub społeczności, np. utrzymaniu miejsc pracy, zapobieganiu kosztom społecznym, zachowaniu funkcjonowania ważnych usług albo uniknięciu skutków bardziej dotkliwych niż rezygnacja z dochodzenia należności.

Ta przesłanka może mieć znaczenie zwłaszcza przy przedsiębiorcach, organizacjach prowadzących działalność społecznie użyteczną albo sprawach, w których egzekucja zaległości doprowadziłaby do skutków sprzecznych z zasadą zaufania obywatela do państwa. Nadal jednak jest to ocena konkretnego stanu faktycznego, a nie automatyczna podstawa do umorzenia.

Umorzenie a zaniechanie poboru podatku

Umorzenie zaległości podatkowej jest indywidualną ulgą udzielaną decyzją organu podatkowego. Od ulg uznaniowych odróżnić należy zaniechanie poboru, które wynika z rozporządzenia Ministra Finansów i dotyczy określonej kategorii podatników albo zdarzeń. Podatnik nie może więc żądać zaniechania poboru w zwykłym wniosku o umorzenie, jeżeli nie istnieje odpowiednie rozporządzenie.

Co powinien zawierać wniosek o umorzenie zaległości?

Wniosek składa się do organu podatkowego właściwego dla danej należności, np. do naczelnika urzędu skarbowego, wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. Można go złożyć pisemnie, elektronicznie przez właściwy system administracji publicznej albo ustnie do protokołu, jeżeli organ dopuszcza taki tryb w konkretnej sprawie.

Dobry wniosek powinien zawierać:

• dane podatnika i oznaczenie organu podatkowego,
• wskazanie, jakiej zaległości dotyczy wniosek, za jaki okres i w jakiej kwocie,
• jasne żądanie: umorzenie całości albo części zaległości, odsetek lub opłaty prolongacyjnej,
• opis sytuacji życiowej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej,
• wyjaśnienie, dlaczego zapłata zaległości jest niemożliwa albo nadmiernie dolegliwa,
• dokumenty potwierdzające opisane okoliczności,
• podpis podatnika albo pełnomocnika.

Jeżeli podatnik chce umorzenia tylko części zaległości, powinien wskazać realną kwotę, którą jest w stanie zapłacić. Czasem praktycznie korzystniejsze jest połączenie wniosku o częściowe umorzenie z wnioskiem o rozłożenie pozostałej kwoty na raty.

Przedsiębiorca, pomoc publiczna i pomoc de minimis

Jeżeli o umorzenie zaległości podatkowej występuje przedsiębiorca, organ musi dodatkowo zbadać przepisy o pomocy publicznej. Ulga może nie stanowić pomocy publicznej, może stanowić pomoc de minimis albo inną dopuszczalną pomoc publiczną. To ważne, ponieważ od kwalifikacji zależy zakres dokumentów, które trzeba dołączyć.

W praktyce przedsiębiorca powinien przygotować m.in. informacje o otrzymanej pomocy de minimis, formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis albo dokumenty wymagane przy innym rodzaju pomocy. Aktualny ogólny limit pomocy de minimis w prawie unijnym wynosi 300 000 euro w okresie trzech lat, z zastrzeżeniem szczególnych zasad dla niektórych branż i rodzajów pomocy.

Sam fakt, że ulga mieści się w limicie pomocy de minimis, nie oznacza jeszcze, że urząd musi ją przyznać. Nadal trzeba wykazać ważny interes podatnika lub interes publiczny.

Umorzenie zaległości podatkowej z urzędu

Ordynacja podatkowa przewiduje także umorzenie z urzędu. Na podstawie art. 67d organ podatkowy może umorzyć zaległość podatkową, odsetki za zwłokę albo opłatę prolongacyjną bez wniosku podatnika w szczególnych przypadkach, m.in. gdy:

• zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w egzekucji nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne,
• kwota zaległości nie przekracza pięciokrotnej wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, czyli obecnie 80 zł,
• zaległość nie została zaspokojona w zakończonym lub umorzonym postępowaniu likwidacyjnym albo upadłościowym albo sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości,
• podatnik zmarł, nie pozostawiając majątku pozwalającego na egzekucję, a jednocześnie nie ma spadkobierców innych niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego i nie można orzec odpowiedzialności osoby trzeciej.

Tryb z urzędu ma charakter wyjątkowy. W typowej sprawie podatnik nie powinien czekać, aż urząd sam umorzy zaległość, lecz powinien złożyć własny, dobrze udokumentowany wniosek.

Decyzja organu i odwołanie

Umorzenie zaległości podatkowej ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet po stwierdzeniu trudnej sytuacji podatnika organ podatkowy rozważa, czy w konkretnych okolicznościach przyznać ulgę. Nie może jednak działać dowolnie. Musi zebrać materiał dowodowy, ocenić go i wyjaśnić w decyzji, dlaczego umorzenie przyznaje albo odmawia jego przyznania.

Od decyzji odmownej przysługuje odwołanie, zasadniczo w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. W odwołaniu warto wskazać nie tylko to, że podatnik nie zgadza się z rozstrzygnięciem, lecz także konkretne błędy: pominięte dokumenty, błędne ustalenia, brak oceny kosztów utrzymania, nieuwzględnienie choroby, lakoniczne uzasadnienie albo pominięcie interesu publicznego.

Po wyczerpaniu toku instancji możliwa jest skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sąd nie zastępuje organu podatkowego w decyzji o umorzeniu, ale bada legalność postępowania, prawidłowość ustaleń, uzasadnienie decyzji oraz to, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 622, w szczególności art. 51, art. 53, art. 56, art. 67a, art. 67b i art. 67d.
• Rozporządzenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej.
• Obwieszczenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 6 marca 2026 r. w sprawie stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych, obniżonej stawki odsetek za zwłokę oraz podwyższonej stawki odsetek za zwłokę.
• Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2831 z dnia 13 grudnia 2023 r. dotyczące stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis.