Warunkowe umorzenie postępowania karnego

Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Warunki zastosowania warunkowego umorzenia postępowania

Warunkowe umorzenie postępowania karnego jest środkiem probacyjnym. Sąd nie wydaje wyroku skazującego i nie wymierza kary, ale stwierdza, że sprawca popełnił czyn, oraz poddaje go próbie. W sprawach z użyciem przemocy trzeba przy tym odróżnić warunkowe umorzenie od oceny, kary za pobicie. Nie jest to więc rozwiązanie dla osoby, która konsekwentnie kwestionuje sprawstwo i oczekuje uniewinnienia.

Zgodnie z art. 66 Kodeksu karnego sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli łącznie spełnione są następujące przesłanki:

• wina sprawcy nie jest znaczna,
• społeczna szkodliwość czynu nie jest znaczna,
• okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości,
• sprawca nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne,
• postawa sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia pozwalają przyjąć, że mimo umorzenia będzie przestrzegał porządku prawnego,
• czyn nie jest zagrożony karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności.

W praktyce znaczenie ma nie tylko kwalifikacja prawna czynu, lecz także sposób działania sprawcy, wysokość szkody, zachowanie po zdarzeniu, naprawienie szkody, przeproszenie pokrzywdzonego i wcześniejszy tryb życia. Typowo sąd rozważa tę instytucję przy mniej poważnych występkach, takich jak drobna kradzież i łagodniejsze rozstrzygnięcia, naruszenia nietrzeźwości o mniejszym ciężarze gatunkowym czy niektóre nieumyślne zdarzenia drogowe. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny.

Na czym polega okres próby?

Warunkowe umorzenie następuje na okres próby od 1 roku do 3 lat. Okres ten biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. W tym czasie sprawca powinien przestrzegać porządku prawnego i wykonywać obowiązki nałożone przez sąd.

Sąd może oddać sprawcę pod dozór kuratora, osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, której działalność obejmuje pomoc skazanym, zapobieganie demoralizacji lub wychowanie. Dozór nie jest obowiązkowy w każdej sprawie, ale pojawia się zwłaszcza wtedy, gdy sąd chce mieć realną kontrolę nad przebiegiem próby.

Umarzając warunkowo postępowanie, sąd nakłada obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części, a w miarę możliwości także obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę albo orzeka nawiązkę. Może również zobowiązać sprawcę m.in. do informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby, przeproszenia pokrzywdzonego, wykonywania pracy zarobkowej, nauki, powstrzymywania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających, poddania się terapii albo powstrzymania się od kontaktowania z określonymi osobami.

W niektórych sprawach sąd może dodatkowo orzec świadczenie pieniężne albo zakaz prowadzenia pojazdów do 2 lat. Ma to znaczenie zwłaszcza przy czynach związanych z ruchem drogowym.

Jak złożyć wniosek o warunkowe umorzenie postępowania?

Wniosek o warunkowe umorzenie może złożyć prokurator zamiast aktu oskarżenia, jeżeli uzna, że spełnione są przesłanki z Kodeksu karnego. O zastosowanie tej instytucji może wnioskować także oskarżony lub jego obrońca. W praktyce taki wniosek można złożyć pisemnie albo ustnie do protokołu, w zależności od etapu sprawy.

Warunkowe umorzenie przez sąd trzeba odróżnić od zakończenia postępowania przygotowawczego przez prokuratora lub Policję; w tym drugim przypadku pokrzywdzonemu może przysługiwać zażalenie na umorzenie śledztwa.

Wniosek powinien wskazywać sąd, sygnaturę sprawy, dane oskarżonego, opis żądania, proponowany okres próby, argumenty przemawiające za pozytywną prognozą oraz ewentualne propozycje obowiązków, np. naprawienia szkody, przeproszenia pokrzywdzonego lub zapłaty określonej kwoty. Dobrze przygotowany wniosek powinien pokazać sądowi, dlaczego kara nie jest konieczna do osiągnięcia celów postępowania.

Jeżeli sprawa trafia na posiedzenie w przedmiocie warunkowego umorzenia, prokurator, oskarżony i pokrzywdzony mają prawo wziąć w nim udział. Jeżeli oskarżony sprzeciwia się warunkowemu umorzeniu albo sąd uzna, że nie ma podstaw do takiego rozstrzygnięcia, sprawa zostaje skierowana na rozprawę.

Konsekwencje warunkowego umorzenia postępowania

Najważniejszą korzyścią jest brak wyroku skazującego. Sprawca nie zostaje skazany i nie wymierza mu się kary, co w wielu sprawach ma duże znaczenie zawodowe i osobiste. Nie oznacza to jednak, że rozstrzygnięcie jest całkowicie neutralne.

Sąd stwierdza bowiem, że sprawca dopuścił się zarzuconego czynu. Wyrok warunkowo umarzający może wiązać się z obowiązkiem naprawienia szkody, zadośćuczynienia, zapłaty nawiązki, świadczenia pieniężnego albo wykonania innych obowiązków. Niewykonanie tych obowiązków może doprowadzić do podjęcia postępowania.

Ważne jest również rozróżnienie między skazaniem a informacją ujawnianą w rejestrze. Przy warunkowym umorzeniu nie dochodzi do skazania, ale dane o osobach, wobec których prawomocnie warunkowo umorzono postępowanie karne, są gromadzone w Krajowym Rejestrze Karnym. Oznacza to, że w zależności od rodzaju zapytania i podstawy prawnej może pojawić się informacja o takim rozstrzygnięciu, choć nie jest to wpis do Krajowego Rejestru Karnego jako osoby skazanej.

Dane dotyczące warunkowego umorzenia usuwa się z Rejestru po upływie terminu wskazanego w art. 68 § 4 Kodeksu karnego, czyli po czasie, w którym można jeszcze podjąć warunkowo umorzone postępowanie, a także w innych przypadkach przewidzianych w ustawie o Krajowym Rejestrze Karnym.

Kiedy sąd może podjąć warunkowo umorzone postępowanie?

Warunkowe umorzenie nie zawsze kończy sprawę definitywnie od razu. Jeżeli w okresie próby sprawca rażąco narusza porządek prawny, uchyla się od dozoru, nie wykonuje nałożonych obowiązków albo nie naprawia szkody, sąd może podjąć postępowanie. Wtedy sprawa wraca do normalnego toku i może zakończyć się wyrokiem skazującym.

Sąd musi podjąć postępowanie, jeżeli sprawca w okresie próby popełni przestępstwo umyślne, za które zostanie prawomocnie skazany. Podjęcie postępowania może nastąpić w okresie próby oraz w ciągu 6 miesięcy od jego zakończenia. Po upływie tego czasu co do zasady nie można już wrócić do sprawy z powodu naruszeń związanych z okresem próby. Jeżeli po podjęciu postępowania zapadnie kara pozbawienia wolności, odrębnej oceny wymaga możliwość jej wykonania w systemie, jakim jest dozór elektroniczny.

Czym się różni umorzenie postępowania od warunkowego umorzenia postępowania?

Umorzenie postępowania i warunkowe umorzenie postępowania to dwie różne instytucje. Zwykłe umorzenie oznacza, że postępowanie nie powinno być dalej prowadzone, np. dlatego, że czyn nie zawiera znamion przestępstwa, brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu, nastąpiło przedawnienie, sprawca zmarł, brakuje skargi uprawnionego oskarżyciela albo zachodzi inna przeszkoda procesowa.

Warunkowe umorzenie zakłada natomiast, że okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, a sprawca czyn popełnił, lecz sąd rezygnuje ze skazania i wymierzenia kary ze względu na spełnienie przesłanek probacyjnych. Inną instytucją probacyjną jest zawieszenie wykonania kary po skazaniu, ale ono dotyczy już sytuacji, w której zapadł wyrok skazujący i została wymierzona kara.

Różnica jest więc zasadnicza: przy zwykłym umorzeniu sprawa kończy się z przyczyn procesowych albo materialnoprawnych, przy warunkowym umorzeniu sąd wydaje wyrok, stwierdza popełnienie czynu i poddaje sprawcę próbie, ale nie skazuje go.

FAQ

Podsumowanie

Warunkowe umorzenie postępowania karnego może być korzystnym rozwiązaniem dla osoby, która popełniła mniej poważne przestępstwo, nie była karana za przestępstwo umyślne i daje podstawy do przyjęcia, że będzie przestrzegać prawa. Pozwala uniknąć wyroku skazującego, ale nie jest równoznaczne z uniewinnieniem.

Przed złożeniem wniosku warto ocenić, czy w danej sprawie rzeczywiście spełnione są przesłanki z art. 66 Kodeksu karnego, jakie obowiązki mogą zostać nałożone i czy przyjęcie takiego rozwiązania jest lepsze niż walka o uniewinnienie albo zwykłe umorzenie postępowania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 66-68 - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, art. 336 i 341 - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555

3. Ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym, art. 1 i 14 - Dz.U. 2000 nr 50 poz. 580