Mamy 11 050 opinii naszych Klientów

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Praca na czarno bez umowy - konsekwencje dla pracownika i pracodawcy

Właściwie każdy mniej więcej wie, na czym polega praca na czarno. Potocznie mówiąc, jest to praca bez umowy i chodzi tu zarówno o brak umowy o pracę, jak i brak umowy cywilnoprawnej. W ujęciu prawnym praca na czarno jest jednak rozumiana nieco szerzej, dlatego dzisiejszy artykuł podejmuje tę tematykę w różnych aspektach, w tym konsekwencji po stronie pracodawcy i pracownika.

Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Praca na czarno bez umowy - konsekwencje dla pracownika i pracodawcy

Praca na czarno bez umowy – pojęcie pracy na czarno

Pojęcie pracy na czarno zostało zdefiniowane w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Art. 2 ust. 1 pkt 13 i 14 stanowi o nielegalnym zatrudnieniu lub nielegalnej innej pracy zarobkowej oraz o nielegalnym wykonywaniu pracy przez cudzoziemca. Pod pojęciem nielegalnego zatrudnienia lub nielegalnej innej pracy zarobkowej rozróżnia się trzy sytuacje:

  • zatrudnienie przez pracodawcę osoby bez potwierdzenia na piśmie w wymaganym terminie rodzaju zawartej umowy i jej warunków,
  • niezgłoszenie osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do ubezpieczenia społecznego,
  • podjęcie przez bezrobotnego zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności bez powiadomienia o tym właściwego powiatowego urzędu pracy.

Nielegalne wykonywanie pracy przez cudzoziemca oznacza wykonywanie pracy przez osobę, która nie jest uprawniona do wykonywania pracy w rozumieniu art. 87 ust. 1 lub nie posiada odpowiedniego zezwolenia na pracę, nie będąc zwolniona z obowiązku jego posiadania, lub którego podstawa pobytu nie uprawnia do wykonywania pracy. Artykuł 87 ust. 1 przewiduje szereg sytuacji uprawniających cudzoziemca do wykonywania pracy na terytorium RP. Przykładowo można wskazać osoby, którym nadano na terytorium RP status uchodźcy, są obywatelami państwa członkowskiego Unii Europejskiej czy posiadają zgodę na pobyt ze względów humanitarnych. W świetle przytoczonej definicji nielegalnym zatrudnieniem nie jest praca bez zawartej na piśmie umowy o pracę, lecz niepotwierdzenie pracownikowi na piśmie, przed dopuszczeniem go do pracy ustaleń co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków. Kodeks pracy dopuszcza bowiem zawarcie umowy o pracę bez zachowania formy pisemnej. Może to się odbyć ustnie bądź w sposób dorozumiany poprzez dopuszczenie pracownika do wykonywania pracy.

WAŻNE!

Umowę o pracę zawiera się na piśmie. Bez zachowania formy pisemnej umowa jest ważna, lecz wymaga potwierdzenia pracownikowi na piśmie, przed dopuszczeniem go do pracy ustaleń co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków.

Praca na czarno bez umowy – konsekwencje dla pracownika

Pracownik w zasadzie nie ponosi ujemnych konsekwencji nielegalnego zatrudnienia, bowiem większość obowiązków informacyjnych związanych z zatrudnieniem spoczywa na pracodawcy. Jeżeli jednak osoba zatrudniona posiada status osoby bezrobotnej, to zgodnie z ustawą o promocji zatrudnienia jest zobowiązana zawiadomić w ciągu 7 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub o złożeniu wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku. Bezrobotny, który podjął zatrudnienie, inną pracę zarobkową lub działalność gospodarczą bez powiadomienia o tym właściwego powiatowego urzędu pracy, podlega karze grzywny. Postępowanie w tego typu sprawach toczy się w oparciu o przepisy ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Oskarżycielem publicznym jest inspektor pracy, który kieruje do sądu wniosek o ukaranie. Kara grzywny może wahać się od 500 do 5000 zł.

WAŻNE!

Podjęcie przez osobę bezrobotną zatrudnienia bez powiadomienia o tym właściwego powiatowego urzędu pracy także jest nielegalnym zatrudnieniem.

Konsekwencje pracy na czarno dla pracodawcy

Niezgłoszenie osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do ubezpieczenia społecznego także mieści się w definicji nielegalnego zatrudnienia. Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązek zgłoszenia tych osób do ubezpieczeń społecznych ciąży na płatniku składek w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia. Płatnikiem składek jest pracodawca – w stosunku do pracowników i osób odbywających służbę zastępczą oraz jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna pozostająca z inną osobą fizyczną w stosunku prawnym uzasadniającym objęcie tej osoby ubezpieczeniami społecznymi. Pojęcie to obejmuje swoim zakresem także osoby zatrudnione na podstawie umowy-zlecenia albo umowy agencyjnej i jest szerzej rozumiane niż w Kodeksie pracy. Obowiązek ubezpieczenia powstaje w stosunku do pracowników od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku, natomiast co do zleceniobiorcy – od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Kto, jako płatnik, nie dopełni powyższego obowiązku, podlega karze grzywny do 5000 zł.

Ponadto na pracodawcy albo osobie zatrudniającej na podstawie umowy-zlecenia, zgodnie z Ordynacją podatkową, ciąży obowiązek obliczenia, pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Odpowiedzialność tych osób jest zarówno za podatek niepobrany i podatek pobrany a niewpłacony. Kodeks karny skarbowy przewiduje karę za niepobieranie podatku albo pobieranie go w kwocie niższej od należnej jak również za niewpłacenie pobranego podatku we właściwym terminie do Urzędu Skarbowego. Grozi za to kara grzywny albo kara pozbawienia wolności do 2 i 3 lat albo obie te kary łącznie. Kodeks pracy także przewiduje odpowiedzialność pracodawcy za niepotwierdzenie na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę przed dopuszczeniem go do pracy oraz gdy zawiera umowę cywilnoprawną w warunkach, gdy powinna być zawarta umowa o pracę. Grozi za to kara grzywny od 1000 do 30 000 zł.

WAŻNE!

Pracodawca ponosi surowsze konsekwencje nielegalnego zatrudnienia niż pracownik.

Ochrona pracownika przed pracą na czarno

Oczywistym jest, że pracownik nie może zmusić pracodawcy do zawarcia z nim umowy o pracę. Na ich wzajemne relacje nie wpłynie zapewne dobrze kontrola Państwowej Inspekcji Pracy. Jednakże pracownik oraz inspektor pracy mogą wystąpić do sądu z powództwem o ustalenie istnienia stosunku pracy. Można to uczynić, jeżeli osoba uprawniona zatrudniona formalnie w oparciu o umowę-zlecenie wykonuje pracę w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Takie zatrudnienie jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy. Oznacza to, że sąd w pierwszej kolejności bada, w jakich warunkach pracownik świadczył pracę. Jeżeli przeważają cechy charakterystyczne dla stosunku pracy, a więc wykonywanie za wynagrodzeniem pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym – będzie to zatrudnienie na podstawie stosunku pracy, nawet jeśli formalnie strony zawarły umowę-zlecenie. Dopiero gdy te cechy nie przeważają, a elementy wspólne zarówno dla umowy o pracę jaki i umowy-zlecenia występuję z jednakowym nasileniem, decydująca dla oznaczenia łączącego strony stosunku prawnego może być wola stron.

Gdy dojdzie do ustalenia przez sąd istnienia stosunku pracy, pracodawca będzie zobowiązany uregulować wszystkie składki na ubezpieczenie społeczne od chwili dopuszczenia pracownika do pracy. W praktyce udowodnienie przed sądem przesłanek z art. 22 § 1 Kodeksu pracy nie zawsze jest takie proste. Cechy charakterystyczne dla stosunku pracy mogą występować także przy umowie-zleceniu. W razie wątpliwości najlepiej zasięgnąć porady prawnika, bowiem każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »