Przywrócenie uchybionego terminu w postępowaniu cywilnym

Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Terminy w postępowaniu cywilnym

W postępowaniu cywilnym terminy mają bardzo praktyczne znaczenie. To od nich zależy, czy pismo, środek zaskarżenia albo inna czynność procesowa zostaną uznane za dokonane skutecznie. Uchybienie terminowi może prowadzić m.in. do odrzucenia apelacji, sprzeciwu, zażalenia albo pominięcia spóźnionego pisma. Na dalszym etapie skutki przegranej mogą mieć znaczenie także wtedy, gdy sprawą zajmuje się komornik sądowy.

Terminy procesowe mogą wynikać bezpośrednio z ustawy albo zostać wyznaczone przez sąd lub przewodniczącego. Terminy ustawowe, np. termin do wniesienia apelacji albo zażalenia, co do zasady nie mogą być dowolnie przedłużane. Termin sądowy może natomiast zostać przedłużony lub skrócony z ważnej przyczyny, ale wniosek o przedłużenie trzeba złożyć przed jego upływem. Z kolei terminy wskazywane w pismach przedsądowych, takich jak wezwanie do zapłaty, trzeba oceniać oddzielnie, bo nie zawsze są terminami procesowymi w rozumieniu K.p.c.

W sprawach z zakresu prawa cywilnego terminy procesowe oblicza się według przepisów Kodeksu cywilnego. Jeżeli termin jest liczony w dniach, nie uwzględnia się dnia, w którym nastąpiło zdarzenie rozpoczynające bieg terminu. Jeżeli więc pismo doręczono w poniedziałek, pierwszy dzień terminu przypada we wtorek.

Termin oznaczony w tygodniach, miesiącach albo latach kończy się z upływem dnia, który nazwą albo datą odpowiada początkowemu dniowi terminu. Jeżeli koniec terminu przypada na sobotę albo dzień ustawowo wolny od pracy, termin upływa następnego dnia, który nie jest ani sobotą, ani dniem ustawowo wolnym od pracy. Aktualnie dniem ustawowo wolnym od pracy jest także 24 grudnia, czyli Wigilia Bożego Narodzenia.

Kiedy pismo uważa się za wniesione w terminie?

W praktyce najczęstszy problem dotyczy tego, czy pismo nadane ostatniego dnia terminu zostało wniesione skutecznie. Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego oddanie pisma procesowego w polskiej placówce operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo w zagranicznej placówce operatora świadczącego takie usługi w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej jest równoznaczne z wniesieniem pisma do sądu.

Oznacza to, że jeżeli strona nada pismo w sposób przewidziany w art. 165 K.p.c. ostatniego dnia terminu, termin zostanie zachowany nawet wtedy, gdy przesyłka fizycznie dotrze do sądu kilka dni później. Nie należy jednak automatycznie zakładać, że każda przesyłka kurierska albo każde nadanie u dowolnego pośrednika wywoła taki sam skutek.

Jeżeli przepis szczególny przewiduje wniesienie pisma przez system teleinformatyczny albo portal informacyjny, zachowanie terminu może wynikać także z elektronicznego potwierdzenia wniesienia pisma. W takim przypadku decydująca jest chwila wskazana w elektronicznym potwierdzeniu. Warto zachować urzędowe potwierdzenie nadania lub elektroniczne potwierdzenie wniesienia pisma, ponieważ może ono być kluczowym dowodem w razie sporu o termin.

Na czym polega uchybienie terminu?

Uchybienie terminu oznacza dokonanie czynności procesowej po czasie przewidzianym przez ustawę albo wyznaczonym przez sąd. Zasadą jest, że czynność procesowa podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna. Sąd może więc odrzucić spóźniony środek zaskarżenia albo pominąć czynność, która została dokonana z opóźnieniem.

Przywrócenie terminu jest wyjątkiem od tej zasady. Nie służy ono naprawianiu zwykłego niedbalstwa, przeoczenia korespondencji, błędnego zapisania daty w kalendarzu albo zbyt późnego rozpoczęcia pracy nad pismem. Sąd bada, czy strona — przy zachowaniu należytej staranności — rzeczywiście nie mogła dokonać czynności w terminie.

Wniosek o przywrócenie terminu ma sens przede wszystkim wtedy, gdy spóźnienie było skutkiem okoliczności nagłych, obiektywnych i niezależnych od strony. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny, ponieważ ta sama okoliczność w jednej sprawie może uzasadniać przywrócenie terminu, a w innej może zostać uznana za niewystarczającą.

Kiedy sąd może przywrócić uchybiony termin?

Podstawową przesłanką przywrócenia terminu, w tym sytuacji, gdy strona chce przywrócić termin na odwołanie, jest brak winy strony w uchybieniu terminowi. O braku winy można mówić wtedy, gdy strona nie mogła dokonać czynności mimo zachowania staranności, jakiej można było od niej rozsądnie wymagać w danej sytuacji.

Przykładowe okoliczności, które mogą uzasadniać wniosek, to nagła i poważna choroba, hospitalizacja uniemożliwiająca kontakt z sądem lub pełnomocnikiem, zdarzenie losowe, klęska żywiołowa, awaria systemu teleinformatycznego po stronie sądu, jeżeli pismo miało być wniesione elektronicznie, albo wyjątkowo myląca informacja udzielona przez sąd. Nie wystarczy jednak samo powołanie się na chorobę lub trudną sytuację życiową. Trzeba wykazać, że konkretna przeszkoda rzeczywiście uniemożliwiła dokonanie czynności w terminie.

Drugą istotną przesłanką jest wystąpienie negatywnych skutków procesowych. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie nie powoduje dla strony ujemnych skutków procesowych. Innymi słowy, sąd nie przywraca terminu „na wszelki wypadek”, lecz wtedy, gdy spóźnienie realnie szkodzi stronie w postępowaniu.

Kiedy przywrócenie terminu jest niedopuszczalne?

Sąd odrzuci wniosek, jeżeli jest spóźniony albo z mocy ustawy niedopuszczalny. W praktyce najczęściej chodzi o sytuacje, w których strona składa wniosek po tygodniu od ustania przeszkody, nie dokonuje równocześnie spóźnionej czynności albo próbuje przywrócić termin mimo braku negatywnych skutków procesowych.

Osobny wyjątek dotyczy spraw małżeńskich. Niedopuszczalne jest przywrócenie terminu do złożenia środka odwoławczego od wyroku orzekającego unieważnienie małżeństwa, rozwód albo ustalającego nieistnienie małżeństwa, jeżeli choćby jedna ze stron po uprawomocnieniu się wyroku zawarła nowy związek małżeński.

Trzeba też odróżnić terminy procesowe od terminów prawa materialnego. Instytucja przywrócenia terminu z Kodeksu postępowania cywilnego dotyczy czynności procesowych. Nie każdy termin występujący w sprawie cywilnej można więc przywrócić w tym trybie. Jeżeli termin wynika z prawa materialnego, skutki jego upływu mogą być inne i wymagają odrębnej analizy.

Jak złożyć wniosek o przywrócenie terminu?

Wniosek o przywrócenie terminu składa się do sądu, w którym czynność miała być dokonana. Trzeba go wnieść w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi. Ten tygodniowy termin jest bardzo istotny. Nie liczy się go od dnia, w którym strona dowiedziała się, że termin został przekroczony, lecz od momentu ustania przeszkody, która uniemożliwiała działanie.

W piśmie należy uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek. Uprawdopodobnienie jest mniej rygorystyczne niż pełne udowodnienie, ale nie oznacza, że wystarczą same ogólne twierdzenia. Do wniosku warto dołączyć dokumenty, które pokazują, dlaczego strona nie mogła działać w terminie i kiedy przeszkoda ustała.

Wniosek powinien spełniać ogólne wymagania pisma procesowego. Powinien zawierać w szczególności oznaczenie sądu, dane stron, sygnaturę akt, oznaczenie rodzaju pisma, precyzyjne żądanie, uzasadnienie, podpis oraz listę załączników. Jeżeli działa pełnomocnik, pismo powinno być podpisane przez pełnomocnika.

Najważniejsza zasada praktyczna brzmi: razem z wnioskiem trzeba dokonać czynności, której termin został uchybiony. Jeżeli strona spóźniła się z apelacją, do wniosku należy dołączyć apelację. Jeżeli spóźniła się ze sprzeciwem od nakazu zapłaty, należy równocześnie złożyć sprzeciw. Sam wniosek bez dokonania spóźnionej czynności może okazać się nieskuteczny.

Co dołączyć do wniosku?

Załączniki zależą od przyczyny uchybienia terminu. Jeżeli przyczyną była hospitalizacja, warto dołączyć dokumentację medyczną, kartę informacyjną leczenia szpitalnego albo zaświadczenie wskazujące czas i charakter przeszkody. Jeżeli problemem była awaria systemu, znaczenie mogą mieć komunikaty techniczne, zrzuty ekranu, potwierdzenia błędów albo korespondencja z sądem.

Jeżeli strona powołuje się na błędną informację uzyskaną w sądzie, powinna możliwie konkretnie wskazać, kiedy, od kogo i jaką informację otrzymała. Pomocne mogą być notatki, wiadomości e-mail, potwierdzenia rozmów albo inne materiały pokazujące przebieg zdarzeń.

Wniosek powinien również wyjaśniać, kiedy dokładnie ustała przyczyna uchybienia terminu. To pozwala sądowi ocenić, czy tygodniowy termin na złożenie wniosku został zachowany. Brak tej informacji może osłabić argumentację strony.

Roczna granica przywrócenia terminu

Po upływie roku od uchybionego terminu jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w wypadkach wyjątkowych. Nie oznacza to automatycznego zakazu, ale próg oceny jest wtedy znacznie wyższy. Strona musi wykazać nie tylko brak winy, lecz także szczególne okoliczności uzasadniające rozpoznanie wniosku mimo znacznego upływu czasu.

W praktyce nie należy odkładać złożenia wniosku. Nawet jeżeli przyczyna uchybienia była poważna, opóźnienie w reakcji po jej ustaniu może zostać uznane za przejaw braku należytej staranności.

Skutki złożenia wniosku o przywrócenie terminu

Złożenie wniosku o przywrócenie terminu nie wstrzymuje automatycznie postępowania ani wykonania orzeczenia. Sąd może jednak, stosownie do okoliczności, wstrzymać postępowanie albo wykonanie orzeczenia. Może to mieć znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy spóźniona czynność dotyczy środka odwoławczego od orzeczenia, które może zostać wykonane.

Jeżeli sąd uwzględni wniosek, spóźniona czynność może zostać potraktowana tak, jakby została dokonana skutecznie. Sąd może wtedy przejść do dalszego rozpoznania sprawy, np. do oceny apelacji, zażalenia albo sprzeciwu.

Jeżeli sąd oddali albo odrzuci wniosek, spóźniona czynność pozostaje bezskuteczna. Dlatego bardzo ważne jest staranne opisanie przyczyn uchybienia terminu oraz dołączenie dokumentów, które uprawdopodobniają brak winy.

FAQ

Podsumowanie

Przywrócenie uchybionego terminu jest rozwiązaniem wyjątkowym. Może pomóc stronie, która z przyczyn od niej niezależnych nie dokonała czynności procesowej w terminie, ale wymaga szybkiego i starannie przygotowanego działania. Kluczowe jest wykazanie braku winy, zachowanie tygodniowego terminu od ustania przeszkody oraz jednoczesne złożenie spóźnionego pisma.

Najbezpieczniej reagować natychmiast po ustaniu przeszkody. Im dłużej strona zwleka z wnioskiem, tym większe ryzyko, że sąd uzna, iż nie dochowała należytej staranności.

Źródła

• art. 164–172 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468
• art. 110–115 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1071
• ustawa z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 296