Mediacja przed sądem administracyjnym

Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Czym jest mediacja przed sądem administracyjnym?

Mediacja w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest szczególnym sposobem rozwiązania sporu pomiędzy skarżącym a organem administracji publicznej. Nie polega ona na tym, że mediator wydaje rozstrzygnięcie zamiast sądu. Jej celem jest wyjaśnienie i rozważenie okoliczności faktycznych oraz prawnych sprawy, a następnie ustalenie, czy możliwe jest załatwienie sprawy w sposób zgodny z prawem i akceptowalny dla obu stron.

Podstawą prawną mediacji są przede wszystkim art. 115-118 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy te mają zastosowanie wtedy, gdy sprawa znajduje się już przed sądem administracyjnym, czyli najczęściej po wniesieniu skargi na decyzję, postanowienie, bezczynność, przewlekłość albo inną czynność organu podlegającą kontroli sądu.

W praktyce mediacja może mieć sens zwłaszcza wtedy, gdy spór nie dotyczy wyłącznie prostej oceny legalności aktu, ale istnieje przestrzeń do ponownego rozważenia sprawy przez organ, uzupełnienia wyjaśnień, zmiany zaskarżonego aktu albo podjęcia czynności w granicach właściwości organu.

Kiedy można prowadzić mediację przed sądem administracyjnym?

Zgodnie z art. 115 § 1 P.p.s.a. mediacja może zostać przeprowadzona na wniosek skarżącego lub organu, jeżeli wniosek zostanie złożony przed wyznaczeniem rozprawy. Termin ten ma znaczenie praktyczne, ponieważ po wyznaczeniu rozprawy sąd zasadniczo zmierza już do merytorycznego rozpoznania sprawy.

Nie oznacza to jednak, że mediacja zawsze zależy wyłącznie od wniosku stron. Art. 115 § 2 P.p.s.a. przewiduje, że postępowanie mediacyjne może być prowadzone również mimo braku wniosku stron. W takiej sytuacji inicjatywa wychodzi od sądu, który uznaje, że sprawa nadaje się do próby polubownego załatwienia.

Trzeba przy tym pamiętać, że zasadniczo spór pomiędzy osobą fizyczną a organem administracji rozstrzyga sąd administracyjny, a sama skarga do sądu administracyjnego podlega odrębnym wymogom formalnym i terminom. Mediacja jest dodatkowym narzędziem procesowym, a nie zamiennikiem prawidłowo wniesionej skargi.

Kto może być mediatorem?

Postępowania mediacyjnego nie prowadzi sędzia rozpoznający sprawę. Zgodnie z art. 116 P.p.s.a. mediację prowadzi mediator wybrany przez strony. Jeżeli jednak sąd skierował strony do mediacji mimo braku ich wniosku, a strony nie dokonały zgodnego wyboru mediatora, sąd wyznacza mediatora posiadającego odpowiednią wiedzę i umiejętności w sprawach danego rodzaju.

Mediatorem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych i korzystająca z pełni praw publicznych. W szczególności może to być mediator wpisany na listę stałych mediatorów albo do wykazu instytucji i osób uprawnionych do prowadzenia mediacji, prowadzonych przez prezesa sądu okręgowego.

Mediator powinien zachować bezstronność. Jeżeli istnieją okoliczności, które mogłyby wzbudzić wątpliwość co do jego bezstronności, mediator powinien je niezwłocznie ujawnić. Ma to duże znaczenie, ponieważ mediacja wymaga zaufania obu stron do osoby prowadzącej rozmowy.

Dostęp mediatora do akt sprawy

Po skierowaniu sprawy do mediacji przewodniczący wydziału przekazuje mediatorowi dane kontaktowe stron i ich pełnomocników, w szczególności numery telefonów oraz adresy poczty elektronicznej, jeżeli sąd je posiada. Ułatwia to sprawne zorganizowanie posiedzenia mediacyjnego.

Mediator ma także prawo do przeglądania akt sprawy oraz otrzymywania odpisów, kopii lub wyciągów z akt. Strona może jednak sprzeciwić się temu w terminie tygodnia od ogłoszenia albo doręczenia postanowienia kierującego sprawę do mediacji. Warto więc od razu po otrzymaniu takiego postanowienia ocenić, czy udostępnienie akt mediatorowi jest w danej sprawie zasadne.

Jak przebiega mediacja?

Mediacja nie jest jawna. Mediator, strony oraz inne osoby biorące udział w postępowaniu mediacyjnym mają obowiązek zachować w tajemnicy fakty, o których dowiedziały się w związku z mediacją. Dzięki temu strony mogą swobodniej omawiać możliwe rozwiązania, bez obawy, że każda wypowiedź stanie się elementem publicznej rozprawy.

Z mediacji sporządza się protokół. Powinien on zawierać czas i miejsce przeprowadzenia mediacji, oznaczenie skarżącego i organu, dane mediatora, ustalenia stron co do sposobu załatwienia sprawy oraz podpisy mediatora, skarżącego i organu. Odpis protokołu doręcza się stronom oraz sądowi.

Najważniejszą częścią protokołu są ustalenia dotyczące sposobu załatwienia sprawy. Powinny być konkretne, wykonalne i zgodne z prawem. Zbyt ogólne deklaracje mogą nie doprowadzić do realnego zakończenia sporu.

Skutki mediacji dla dalszego postępowania

Jeżeli strony dokonają ustaleń w mediacji, organ może na ich podstawie uchylić albo zmienić zaskarżony akt, wykonać czynność albo podjąć inną czynność stosownie do okoliczności sprawy, ale wyłącznie w zakresie swojej właściwości i kompetencji. Oznacza to, że organ nie może w mediacji przyjąć rozwiązania, którego nie mógłby legalnie zastosować w normalnym trybie administracyjnym.

Jeżeli strony nie dojdą do porozumienia, sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Brak porozumienia w mediacji nie odbiera skarżącemu prawa do sądowej kontroli zaskarżonego aktu lub czynności.

Warto też odróżnić ustalenia mediacyjne od wyroku. Mediacja nie kończy się orzeczeniem sądu co do legalności decyzji. Jej skutkiem może być działanie organu, a dopiero gdy do niego nie dojdzie albo gdy strony nie osiągną porozumienia, znaczenie odzyskuje zwykły tok postępowania sądowoadministracyjnego.

Czy można zaskarżyć akt wydany po mediacji?

Tak. Art. 118 P.p.s.a. przewiduje, że na akt wydany na podstawie ustaleń dokonanych w toku mediacji można wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Termin wynosi 30 dni od dnia doręczenia aktu albo od dnia wykonania lub podjęcia czynności.

Skargę sąd rozpoznaje łącznie ze skargą wniesioną w sprawie na akt lub czynność, w której przeprowadzono mediację. Także inne akty organu wydane po ustaleniach mediacyjnych mogą wymagać oceny, czy są zgodne z prawem i czy organ prawidłowo wykonał uzgodnienia.

To istotne zabezpieczenie dla strony. Jeżeli organ po mediacji wyda akt, który nie odpowiada ustaleniom albo nadal narusza prawo, strona nie zostaje pozbawiona ochrony sądowej.

Koszty mediacji przed sądem administracyjnym

Mediator ma prawo do wynagrodzenia oraz zwrotu wydatków związanych z przeprowadzeniem mediacji, chyba że zgodzi się prowadzić mediację bez wynagrodzenia. Co do zasady koszty wynagrodzenia i wydatków mediatora pokrywają strony.

W sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne, wynagrodzenie mediatora wynosi 1% wartości przedmiotu zaskarżenia, jednak nie mniej niż 150 zł i nie więcej niż 2000 zł za całość postępowania mediacyjnego. W wielu sprawach administracyjnych, między innymi dotyczących budownictwa, zagospodarowania przestrzennego, nieruchomości, środowiska, zobowiązań podatkowych czy prawa celnego, wynagrodzenie wynosi 150 zł za pierwsze posiedzenie i 100 zł za każde kolejne, łącznie nie więcej niż 2000 zł.

W pozostałych sprawach wynagrodzenie mediatora wynosi 150 zł za pierwsze posiedzenie i 100 zł za każde kolejne, łącznie nie więcej niż 450 zł. Zwrotowi mogą podlegać także udokumentowane i niezbędne wydatki mediatora, na przykład koszty przejazdu, wynajmu pomieszczenia lub korespondencji, w granicach określonych w rozporządzeniu.

FAQ

Podsumowanie

Mediacja przed sądem administracyjnym może być użyteczna, gdy spór z organem da się rozwiązać szybciej poprzez ponowne rozważenie sprawy, zmianę aktu albo podjęcie określonej czynności przez organ. Nie jest jednak rozwiązaniem dla każdej sprawy. Ustalenia muszą być zgodne z prawem, a organ może działać tylko w granicach swojej właściwości i kompetencji.

Przed złożeniem wniosku o mediację warto ocenić, czy w danej sprawie istnieje realny cel mediacji, jakie ustępstwa są dopuszczalne oraz jakie skutki wywoła ewentualny protokół. W wielu sprawach administracyjnych taka analiza pozwala uniknąć niepotrzebnych kosztów i rozczarowania wynikiem mediacji.

Źródła

• Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 143, w szczególności art. 115-118 oraz art. 116a-116d.
• Tekst jednolity Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w systemie ELI.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 czerwca 2017 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu przed sądem administracyjnym, Dz.U. 2017 poz. 1087.
• Rozporządzenie dotyczące wynagrodzenia mediatora w postępowaniu przed sądem administracyjnym w systemie ELI.