Nabycie spadku w Polsce przez osobę mieszkającą za granicą

Nabycie spadku w Polsce a zagraniczne miejsce zamieszkania

Sam fakt, że spadkobierca mieszka na stałe za granicą albo jest zagranicznym rezydentem podatkowym, nie przesądza jeszcze o braku obowiązków podatkowych w Polsce. Przy dziedziczeniu kluczowe znaczenie ma ustawa o podatku od spadków i darowizn, a nie ustawa o PIT.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT przepisów tej ustawy nie stosuje się do przychodów podlegających przepisom o podatku od spadków i darowizn. Oznacza to, że nabycie spadku nie jest co do zasady rozliczane jako dochód w PIT. Jeżeli powstaje podatek, jest to podatek od spadków i darowizn.

Nie należy więc utożsamiać rezydencji podatkowej w PIT z obowiązkiem podatkowym od spadku. Osoba mieszkająca w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Kanadzie czy Australii może nadal mieć obowiązek zgłoszenia spadku w Polsce, jeżeli dziedziczy majątek objęty polską ustawą.

Reguły opodatkowania dziedziczenia

Podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się w Polsce albo praw majątkowych wykonywanych w Polsce, m.in. tytułem dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego lub polecenia testamentowego.

W praktyce najczęściej chodzi o nieruchomości położone w Polsce, udziały w nieruchomościach, środki na rachunkach bankowych, ruchomości, udziały w spółkach albo inne prawa majątkowe związane z Polską.

Jeżeli przedmiotem spadku jest nieruchomość położona w Polsce, polski podatek od spadków i darowizn może mieć zastosowanie niezależnie od tego, gdzie mieszka spadkobierca. Inaczej wygląda sytuacja przy rzeczach ruchomych i prawach majątkowych wykonywanych w Polsce. Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn podatkowi nie podlega nabycie rzeczy ruchomych znajdujących się w Polsce lub praw majątkowych wykonywanych w Polsce, jeżeli w dniu nabycia ani nabywca, ani spadkodawca nie byli obywatelami polskimi i nie mieli miejsca stałego pobytu lub siedziby w Polsce.

Jeżeli natomiast spadkobierca nabywa rzeczy znajdujące się za granicą albo prawa majątkowe wykonywane za granicą, polski podatek może pojawić się wtedy, gdy w chwili otwarcia spadku nabywca był obywatelem polskim lub miał miejsce stałego pobytu w Polsce.

W sprawach, w których spadkobierca nie chce przyjąć spadku albo rozważa odrzucenie spadku, termin, procedurę i odpowiedzialność za długi, osobno należy ocenić obowiązek podatkowy a spadek, ponieważ odrzucenie spadku może zmienić krąg osób dziedziczących i dalsze skutki podatkowe.

Zwolnienie dla najbliższej rodziny i formularz SD-Z2

Najbliższa rodzina może skorzystać z pełnego zwolnienia od podatku na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zwolnienie obejmuje małżonka, zstępnych, czyli dzieci, wnuki i prawnuki, wstępnych, czyli rodziców, dziadków i pradziadków, pasierba, rodzeństwo, ojczyma oraz macochę.

Warunkiem jest zgłoszenie nabycia spadku na formularzu SD-Z2 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Przy dziedziczeniu termin wynosi 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.

Od 7 stycznia 2026 r. przepisy przewidują korzystniejsze zasady w zakresie przywrócenia terminu do zgłoszenia nabycia majątku przez najbliższą rodzinę. Jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy, może wnioskować o przywrócenie terminu i zachować prawo do zwolnienia. Dotyczy to nabyć od 7 stycznia 2026 r. oraz sytuacji, w których 6-miesięczny termin nie upłynął przed tą datą.

Zwolnienie z art. 4a jest dostępne, jeżeli w chwili nabycia spadku spadkobierca miał obywatelstwo polskie, obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej, obywatelstwo państwa EFTA będącego stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym albo miejsce zamieszkania na terytorium Polski lub takiego państwa.

Kiedy składa się SD-3 i kiedy płaci podatek?

Jeżeli spadkobierca nie korzysta ze zwolnienia dla najbliższej rodziny albo wartość nabycia przekracza kwotę wolną, może być zobowiązany do złożenia zeznania SD-3. Termin na złożenie SD-3 wynosi co do zasady miesiąc od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Po złożeniu SD-3 urząd skarbowy wydaje decyzję ustalającą wysokość podatku. Podatek płaci się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. Nie należy więc samodzielnie wpłacać wyliczonej kwoty przed wydaniem decyzji, chyba że konkretna sytuacja wynika z czynności notarialnej, przy której notariusz działa jako płatnik.

Aktualne kwoty wolne wynoszą:

• 36 120 zł dla I grupy podatkowej,
• 27 090 zł dla II grupy podatkowej,
• 5733 zł dla III grupy podatkowej.

Przy ustalaniu kwoty wolnej sumuje się nabycia od tej samej osoby z 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia oraz ostatnie nabycie.

Właściwość urzędu skarbowego

Właściwy urząd skarbowy zależy przede wszystkim od tego, co wchodzi w skład spadku. Jeżeli spadek obejmuje nieruchomość położoną w Polsce, użytkowanie wieczyste albo określone prawa do lokalu, właściwy jest urząd według miejsca położenia nieruchomości, o ile nieruchomości leżą w zasięgu działania jednego naczelnika urzędu skarbowego.

Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość oraz inne rzeczy lub prawa majątkowe, a nieruchomość znajduje się w zasięgu działania jednego urzędu, również decyduje miejsce położenia nieruchomości.

W innych przypadkach właściwość ustala się zasadniczo według ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a gdy go brak — według ostatniego miejsca jego pobytu. Jeżeli spadkobierca mieszka za granicą, nie oznacza to automatycznie, że sprawę prowadzi urząd właściwy dla jego zagranicznego adresu.

W praktyce podatkowe zgłoszenie spadku często poprzedza postępowanie o stwierdzenie nabycia albo sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Dopiero takie formalne potwierdzenie zwykle wyznacza termin do zgłoszenia podatkowego.

Spadek transgraniczny a polski podatek

Sprawa spadkowa z elementem zagranicznym może wymagać rozdzielenia dwóch kwestii: prawa właściwego dla dziedziczenia oraz podatku. To, że postępowanie spadkowe toczy się za granicą albo że spadkobierca mieszka poza Polską, nie zawsze wyłącza polski podatek od składników majątku położonych w Polsce.

Znaczenie może mieć również europejskie poświadczenie spadkowe, jeżeli sprawa dotyczy państw Unii Europejskiej objętych unijnymi przepisami spadkowymi. Nie zastępuje ono jednak automatycznie rozliczenia podatku od spadków i darowizn w Polsce.

Jeżeli sprawa obejmuje majątek, świadczenia albo dokumenty z kilku państw, warto osobno przeanalizować spadek transgraniczny, ponieważ procedura spadkowa i obowiązki podatkowe mogą być oceniane według różnych zasad.

Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, które Polska zawiera w zakresie podatków dochodowych, co do zasady nie obejmują podatku od spadków i darowizn. W obrocie nadal mogą mieć znaczenie nieliczne, historyczne umowy dotyczące podatków spadkowych, m.in. z Austrią, Czechami i Węgrami, ale ich zastosowanie wymaga każdorazowej analizy konkretnego przypadku.

FAQ

Czy osoba mieszkająca za granicą musi zgłosić spadek w Polsce?

Tak, jeżeli nabywa majątek objęty polską ustawą o podatku od spadków i darowizn, np. nieruchomość położoną w Polsce albo prawa majątkowe wykonywane w Polsce. Miejsce zamieszkania za granicą nie zwalnia automatycznie z obowiązków podatkowych.

Czy spadek po rodzicach mieszkając za granicą jest zwolniony z podatku?

Może być zwolniony, jeżeli spadkobierca spełnia warunki z art. 4a ustawy i złoży SD-Z2 w terminie. Dla dzieci, wnuków, rodziców, dziadków, małżonka, rodzeństwa, pasierba, ojczyma i macochy zwolnienie może objąć całą wartość spadku.

Od kiedy liczy się termin 6 miesięcy na SD-Z2?

Przy dziedziczeniu termin liczy się od uprawomocnienia postanowienia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.

Co jeśli spadkobierca spóźnił się ze zgłoszeniem SD-Z2?

Od 7 stycznia 2026 r. można w określonych przypadkach wnioskować o przywrócenie terminu, jeżeli uchybienie nastąpiło bez winy podatnika. Trzeba to uprawdopodobnić, np. chorobą, brakiem wiedzy o składniku spadku albo inną niezawinioną przeszkodą.

Czy podatek od spadku rozlicza się w PIT?

Nie. Nabycie spadku podlega przepisom o podatku od spadków i darowizn, a nie ustawie o PIT. Wyjątkiem mogą być późniejsze zdarzenia, np. sprzedaż odziedziczonego majątku, które należy ocenić osobno.

Który urząd skarbowy jest właściwy przy spadku w Polsce?

Jeżeli spadek obejmuje nieruchomość, zwykle decyduje miejsce jej położenia. W innych przypadkach istotne jest ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, a gdy go brak — ostatnie miejsce jego pobytu.

Podsumowanie

Nabycie spadku w Polsce przez osobę mieszkającą za granicą może powodować obowiązki w podatku od spadków i darowizn. Nie rozlicza się go w PIT, a rezydencja podatkowa za granicą nie wyłącza automatycznie polskich przepisów.

Najważniejsze jest ustalenie, gdzie znajduje się majątek, czy chodzi o nieruchomość, ruchomości czy prawa majątkowe, jaki jest stopień pokrewieństwa ze spadkodawcą oraz kiedy nabycie spadku zostało formalnie potwierdzone. Od tych okoliczności zależy, czy trzeba złożyć SD-Z2, SD-3, czy można skorzystać ze zwolnienia podatkowego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
3. Informacje Ministerstwa Finansów o podatku od spadków i darowizn - podatki.gov.pl
4. Stawki, limity, ulgi i zwolnienia w podatku od spadków i darowizn - podatki.gov.pl