Sprzedaż towaru poniżej ceny rynkowej – skutki podatkowe

Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Czy można sprzedać towar poniżej ceny rynkowej?

Tak. Sama sprzedaż towaru poniżej ceny rynkowej nie powoduje nieważności umowy. Zgodnie z zasadą swobody umów strony mogą ułożyć stosunek prawny według swojego uznania, o ile treść albo cel umowy nie sprzeciwiają się ustawie, właściwości stosunku prawnego ani zasadom współżycia społecznego. Wynika to z art. 353¹ Kodeksu cywilnego.

W praktyce przedsiębiorca może więc sprzedać towar taniej niż konkurencja, poniżej ceny zakupu, z bardzo dużym rabatem albo w ramach promocji. Powód obniżki powinien być jednak racjonalny: wyprzedaż sezonowa, końcówka serii, zbliżający się termin ważności, uszkodzone opakowanie, utrata aktualności produktu, potrzeba pozyskania rynku albo odzyskania części kosztów.

Niska cena może natomiast rodzić ryzyko, jeżeli transakcja jest pozorna, służy ukryciu darowizny, przeniesieniu majątku bez realnej zapłaty, zaniżeniu podatku albo eliminacji konkurentów. W relacjach gospodarczych trzeba też pamiętać o przepisach o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Sprzedaż poniżej kosztów wytworzenia, świadczenia albo zakupu może być problemem, jeżeli jej celem jest utrudnianie innym przedsiębiorcom dostępu do rynku i eliminacja konkurencji.

Sprzedaż poniżej ceny rynkowej a VAT

W VAT zasadą jest, że podstawą opodatkowania jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą sprzedawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy albo osoby trzeciej. Oznacza to, że przy zwykłej odpłatnej sprzedaży organ nie powinien automatycznie zastępować ceny z faktury ceną rynkową tylko dlatego, że towar został sprzedany taniej.

Jeżeli przedsiębiorca sprzedaje towar za 100 zł netto, mimo że jego typowa cena rynkowa wynosi 300 zł netto, podstawą opodatkowania VAT jest co do zasady 100 zł netto. Ważne jest, aby była to rzeczywista zapłata za rzeczywistą dostawę towaru, a obniżka miała uzasadnienie handlowe.

Sprzedaż za symboliczną kwotę, np. za 1 zł, również może być odpłatną dostawą towarów. W takim przypadku ryzyko podatkowe rośnie jednak proporcjonalnie do skali obniżki. Im bardziej cena odbiega od warunków rynkowych, tym ważniejsze są dowody potwierdzające, dlaczego cena została ustalona właśnie w takiej wysokości.

Dobrymi dowodami mogą być w szczególności: regulamin promocji, uchwała lub decyzja o wyprzedaży, historia cen, korespondencja z kontrahentem, zdjęcia wad towaru, dokumentacja magazynowa, dowody krótkiego terminu przydatności, kalkulacja opłacalności albo opis strategii wejścia na rynek.

Kiedy organ podatkowy może określić VAT według wartości rynkowej?

Szczególne zasady przewiduje art. 32 ustawy o VAT. Jeżeli między sprzedawcą a nabywcą istnieją powiązania, a wynagrodzenie jest niższe od wartości rynkowej, organ może określić podstawę opodatkowania według wartości rynkowej, ale tylko po spełnieniu ustawowych warunków. Najważniejsze jest to, że powiązania musiały mieć wpływ na ustalenie wynagrodzenia, a dodatkowo występuje sytuacja wskazana w art. 32 ust. 1 ustawy o VAT, np. nabywca nie ma pełnego prawa do odliczenia VAT.

Powiązania mogą mieć charakter kapitałowy, osobowy, rodzinny, wynikający ze stosunku pracy albo z przysposobienia. Sam fakt, że strony są powiązane, nie przesądza jeszcze o doszacowaniu VAT. Organ musi wykazać wpływ tych powiązań na cenę i sprawdzić, czy zachodzi jedna z przesłanek wskazanych w przepisie.

Przez wartość rynkową ustawa o VAT rozumie kwotę, jaką nabywca musiałby zapłacić niezależnemu dostawcy w warunkach uczciwej konkurencji za porównywalny towar lub usługę na tym samym etapie sprzedaży. Jeżeli nie da się ustalić porównywalnej dostawy, dla towarów punktem odniesienia jest kwota nie niższa niż cena nabycia towarów lub towarów podobnych, a przy jej braku koszt wytworzenia.

Sprzedaż poniżej ceny rynkowej a PIT

W podatku dochodowym od osób fizycznych przychodem z działalności gospodarczej są kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników VAT przychodem ze sprzedaży jest przychód pomniejszony o należny VAT.

Oznacza to, że prawidłowo udzielony rabat, bonifikata albo obniżka ceny wpływają na wysokość przychodu podatkowego. Jeżeli przedsiębiorca faktycznie sprzedał towar taniej, a obniżka ma gospodarcze uzasadnienie, przychód powinien odpowiadać cenie należnej od nabywcy, a nie hipotetycznej cenie maksymalnej.

Inaczej należy ocenić sprzedaż prywatną rzeczy, nieruchomości albo praw majątkowych poza działalnością gospodarczą. W takich przypadkach znaczenie może mieć art. 19 ustawy o PIT. Jeżeli cena bez uzasadnionej przyczyny znacznie odbiega od wartości rynkowej, organ podatkowy może określić przychód w wysokości wartości rynkowej. Przy działalności gospodarczej podstawowe znaczenie ma natomiast art. 14 ustawy o PIT oraz przepisy o cenach transferowych, jeżeli transakcja jest dokonywana między podmiotami powiązanymi.

Przy sprzedaży poniżej ceny zakupu trzeba odróżnić stratę gospodarczą od działania pozornego. Przedsiębiorca może sprzedać towar ze stratą, np. dlatego że towar zalega w magazynie, traci wartość albo jego dalsze przechowywanie generowałoby koszty. Sam fakt poniesienia straty nie odbiera prawa do rozpoznania przychodu w cenie należnej ani do ujęcia kosztów zgodnie z ogólnymi zasadami, ale transakcja powinna być realna i prawidłowo udokumentowana.

Podmioty powiązane i ceny transferowe

Największe ryzyko podatkowe pojawia się przy transakcjach między podmiotami powiązanymi. Przepisy o cenach transferowych nakazują ustalać warunki transakcji tak, jak zrobiłyby to podmioty niepowiązane. Jeżeli powiązania spowodowały zaniżenie dochodu albo zawyżenie straty, organ podatkowy może określić dochód bez uwzględnienia warunków wynikających z tych powiązań.

W praktyce nie oznacza to, że każda sprzedaż poniżej ceny rynkowej w grupie kapitałowej jest niedopuszczalna. Może być uzasadniona np. wspólną akcją promocyjną, zmianą modelu dystrybucji, likwidacją zapasów lub strategią wejścia na nowy rynek. Różnica polega na tym, że przy podmiotach powiązanych trzeba umieć wykazać, że niezależny podmiot w porównywalnych okolicznościach również zgodziłby się na podobne warunki.

Lokalna dokumentacja cen transferowych jest wymagana dla transakcji kontrolowanej o charakterze jednorodnym, jeżeli jej wartość w roku podatkowym przekracza ustawowe progi. W ustawie o PIT są to co do zasady: 10 000 000 zł dla transakcji towarowych i finansowych oraz 2 000 000 zł dla transakcji usługowych i innych. Dla transakcji z podmiotami z krajów lub terytoriów stosujących szkodliwą konkurencję podatkową przepisy przewidują odrębne, niższe progi.

Jak udokumentować sprzedaż po zaniżonej cenie?

Dokumentacja jest kluczowa, ponieważ w razie kontroli to podatnik powinien wyjaśnić ekonomiczny sens transakcji. Nie chodzi wyłącznie o fakturę. Faktura pokazuje cenę, ale zwykle nie wyjaśnia, dlaczego cena była niższa od rynkowej.

Warto zachować przede wszystkim:

• regulamin promocji, wyprzedaży albo programu rabatowego,
• cenniki obowiązujące przed i po obniżce,
• informacje o stanie towaru, wadach, uszkodzeniach lub utracie wartości,
• dokumenty potwierdzające zbliżający się termin ważności albo końcówkę serii,
• korespondencję z kontrahentem dotyczącą negocjacji ceny,
• analizę ekonomiczną wskazującą, że sprzedaż ogranicza stratę albo realizuje uzasadniony cel biznesowy,
• dokumentację cen transferowych, jeżeli transakcja z podmiotem powiązanym przekracza ustawowe progi.

Im większa obniżka i im bliższe relacje między stronami, tym dokładniejsze powinny być dowody. Przy zwykłej promocji dla wszystkich klientów wystarczy często regulamin i historia cen. Przy sprzedaży drogiego składnika majątku spółce powiązanej potrzebna może być analiza porównawcza, wycena albo wewnętrzna kalkulacja biznesowa.

Przykłady

FAQ

Czy sprzedaż poniżej ceny zakupu jest legalna?

Tak, może być legalna. Przedsiębiorca może sprzedać towar poniżej ceny zakupu, jeżeli ma to uzasadnienie gospodarcze, np. wyprzedaż, utrata wartości, końcówka serii albo zbliżający się termin ważności. Problem może powstać, gdy sprzedaż jest pozorna, służy unikaniu opodatkowania albo ma eliminować konkurencję.

Czy od sprzedaży za 1 zł trzeba zapłacić VAT?

Jeżeli jest to rzeczywista odpłatna dostawa towarów, VAT rozlicza się zasadniczo od zapłaty należnej od nabywcy. Przy bardzo niskiej cenie trzeba jednak umieć wykazać, dlaczego cena została ustalona na takim poziomie. Przy podmiotach powiązanych należy dodatkowo sprawdzić art. 32 ustawy o VAT.

Czy urząd skarbowy może sam ustalić cenę rynkową?

Może, ale nie w każdej sytuacji. W VAT szczególne znaczenie mają powiązania między stronami, wpływ tych powiązań na cenę i warunki z art. 32 ustawy o VAT. W PIT przy sprzedaży prywatnej znaczenie może mieć art. 19 ustawy o PIT, a przy podmiotach powiązanych przepisy o cenach transferowych.

Czy rabat musi być zapisany w regulaminie?

Nie zawsze, ale jest to bardzo pomocne dowodowo. Przy promocji kierowanej do wielu klientów regulamin, cennik lub zasady akcji rabatowej znacznie ułatwiają wykazanie, że obniżka była rzeczywista i gospodarczo uzasadniona.

Czy każda transakcja z podmiotem powiązanym wymaga dokumentacji cen transferowych?

Nie. Dokumentacja cen transferowych jest wymagana dopiero po spełnieniu ustawowych warunków, w szczególności po przekroczeniu progów dla transakcji kontrolowanej o charakterze jednorodnym. Mimo to nawet poniżej progów warto mieć podstawowe uzasadnienie ceny, zwłaszcza gdy różnica wobec cen rynkowych jest duża.

Podsumowanie

Sprzedaż towaru poniżej ceny rynkowej jest dopuszczalna, jeżeli odzwierciedla rzeczywistą decyzję biznesową i nie służy obejściu prawa. W VAT podstawą opodatkowania jest co do zasady faktyczna zapłata, a w PIT przychodem z działalności jest kwota należna po uwzględnieniu bonifikat i skont. Największe ryzyko powstaje przy transakcjach z podmiotami powiązanymi, sprzedaży za symboliczne kwoty oraz sytuacjach, w których nie da się wyjaśnić ekonomicznego sensu rabatu.

Bezpieczna sprzedaż poniżej ceny rynkowej powinna być udokumentowana i spójna z realiami działalności. Warto z góry przygotować dowody, które pokażą, że obniżka ceny wynikała z racjonalnych powodów, a nie z próby zaniżenia podatku lub transferu korzyści do powiązanego podmiotu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
3. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535
4. Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 85