Wysokość alimentów na dziecko – od czego zależy?

Wysokość alimentów na dziecko nie wynika z tabeli ani ustawowego minimum. Sąd ustala ją indywidualnie, biorąc pod uwagę usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica zobowiązanego do płacenia alimentów.

Z artykułu dowiesz się, co realnie wpływa na kwotę alimentów, jakie świadczenia nie obniżają alimentów, kiedy alimenty należą się pełnoletniemu dziecku i jakie dowody warto przygotować.

Obowiązek alimentacyjny

Podstawą obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka jest art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Nie ma ustawowej granicy wieku, po której alimenty automatycznie wygasają. Alimenty mogą przysługiwać także dziecku pełnoletniemu, jeżeli nadal nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, na przykład kontynuuje naukę, studiuje dziennie, choruje albo z innych obiektywnych przyczyn nie może jeszcze utrzymać się samodzielnie.

Rodzic może jednak żądać uchylenia obowiązku alimentacyjnego wobec pełnoletniego dziecka, jeżeli dalsze płacenie alimentów wiązałoby się dla niego z nadmiernym uszczerbkiem albo gdy dziecko nie dokłada starań, aby uzyskać możliwość samodzielnego utrzymania się.

Obowiązek alimentacyjny nie zależy od tego, czy rodzic ma pełną władzę rodzicielską, ograniczoną władzę rodzicielską albo czy kontaktuje się z dzieckiem. Szerzej temat relacji między prawami rodzica a obowiązkami wobec dziecka omawia artykuł: władza rodzicielska a obowiązek alimentacyjny.

Warto też pamiętać, że sprawa alimentów nie zawsze pojawia się dopiero po rozwodzie. Sytuacja przed rozwodem omawiana jest osobno: alimenty w trakcie trwającego małżeństwa.

Od czego zależy wysokość alimentów na dziecko?

Najważniejszy jest art. 135 K.r.o., zgodnie z którym zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od dwóch elementów: usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz zarobkowych i majątkowych możliwości rodzica zobowiązanego do alimentów.

Usprawiedliwione potrzeby dziecka obejmują nie tylko jedzenie, ubrania i mieszkanie. W praktyce sąd bierze pod uwagę także koszty edukacji, leczenia, leków, rehabilitacji, zajęć dodatkowych, dojazdów, wypoczynku, telefonu, internetu, środków higieny, rozrywki odpowiedniej do wieku dziecka oraz udział dziecka w kosztach utrzymania mieszkania.

Drugi element to możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica. Nie chodzi wyłącznie o aktualne wynagrodzenie wskazane na umowie albo w przelewach. Sąd może oceniać, ile rodzic mógłby zarabiać, gdyby wykorzystywał swoje kwalifikacje, doświadczenie, stan zdrowia i realne możliwości podjęcia pracy.

Do tej kwestii odniósł się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 maja 1975 r., sygn. akt III CRN 48/75, wskazując, że przy ustalaniu alimentów można opierać się na możliwościach zarobkowych zobowiązanego, a nie tylko na jego aktualnych zarobkach. Jeżeli rodzic celowo zaniża dochody, rezygnuje z pracy bez ważnej przyczyny albo pracuje poniżej swoich kwalifikacji, nie musi to automatycznie obniżać alimentów.

Zakres alimentów i koszty utrzymania dziecka

Przygotowując pozew o alimenty albo odpowiedź na pozew, warto rozpisać miesięczne koszty utrzymania dziecka. Im bardziej konkretne zestawienie, tym łatwiej wykazać realne potrzeby dziecka.

Do kosztów, które najczęściej pojawiają się w sprawach alimentacyjnych, należą:

• żywność, odzież, obuwie i środki higieny,
• koszty mieszkania przypadające na dziecko, w tym czynsz, media, ogrzewanie i internet,
• przedszkole, szkoła, studia, podręczniki, korepetycje i wyprawka,
• leczenie, leki, wizyty prywatne, stomatolog, okulary, rehabilitacja,
• zajęcia sportowe, językowe, artystyczne albo inne zajęcia rozwijające dziecko,
• dojazdy, komunikacja, paliwo, bilety,
• wakacje, ferie, wycieczki szkolne i okazjonalne większe wydatki.

Alimenty mogą obejmować zarówno bieżące koszty utrzymania, jak i udział w wydatkach okresowych, jeżeli są uzasadnione sytuacją dziecka. Zaległe raty alimentacyjne objęte są zasadą: trzyletni okres przedawnienia rat alimentacyjnych.

Nie każde przekazanie pieniędzy dziecku albo drugiemu rodzicowi będzie traktowane tak samo. Wsparcie finansowe od rodzica może mieć też formę darowizny — praktyczne różnice omawia artykuł: różnica między alimentami a darowizną dla dziecka.

Czy osobista opieka nad dzieckiem wpływa na alimenty?

Tak. Art. 135 § 2 K.r.o. przewiduje, że wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka może polegać także w całości albo w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub wychowanie dziecka.

W praktyce oznacza to, że rodzic, z którym dziecko mieszka na co dzień, realizuje część obowiązku alimentacyjnego przez codzienną opiekę, organizację leczenia, edukacji, zakupów, posiłków, kontaktów ze szkołą i innych spraw dziecka. Drugi rodzic częściej realizuje swój obowiązek głównie przez świadczenie pieniężne.

Nie oznacza to jednak, że rodzic sprawujący opiekę nigdy nie ponosi kosztów finansowych. Sąd ocenia całość sytuacji: dochody obojga rodziców, zakres opieki, czas spędzany z dzieckiem, rzeczywiste wydatki i standard życia rodziny.

Świadczenia, które nie obniżają alimentów

Przy ustalaniu alimentów trzeba odróżnić dochody rodziców i potrzeby dziecka od świadczeń, których ustawodawca nie pozwala traktować jako podstawy do obniżenia alimentów. Zgodnie z art. 135 § 3 K.r.o. na zakres świadczeń alimentacyjnych nie wpływają między innymi:

1. świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego podlegające zwrotowi przez zobowiązanego do alimentacji,
2. świadczenia, wydatki i inne środki finansowe związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej,
3. świadczenie wychowawcze z ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci,
4. świadczenia rodzinne,
5. rodzicielskie świadczenie uzupełniające.

Oznacza to, że rodzic zobowiązany do alimentów nie powinien skutecznie żądać obniżenia alimentów tylko dlatego, że drugi rodzic pobiera świadczenie wychowawcze albo świadczenia rodzinne. Takie świadczenia mają wspierać dziecko, a nie zastępować obowiązek alimentacyjny rodzica.

Pełnoletnie dziecko a alimenty

Pełnoletność sama w sobie nie kończy alimentów. Jeżeli dziecko uczy się, studiuje albo z obiektywnych przyczyn nadal nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać, obowiązek alimentacyjny może trwać dalej.

Rodzic może jednak bronić się przed dalszym obowiązkiem, jeżeli pełnoletnie dziecko nie podejmuje realnych starań o samodzielność. Dotyczy to na przykład sytuacji, w której dziecko porzuca kolejne kierunki studiów, nie zdaje egzaminów bez usprawiedliwienia, nie szuka pracy mimo możliwości albo celowo przedłuża zależność finansową od rodziców.

Każdy taki przypadek wymaga ostrożnej oceny. Inaczej sąd oceni dziecko chore, niepełnosprawne albo studiujące wymagający kierunek, a inaczej osobę pełnoletnią, zdrową, z kwalifikacjami zawodowymi i bez realnych planów nauki lub pracy.

Alimenty od dziadków

Podstawowo alimenty na dziecko obciążają rodziców. Dopiero gdy rodzic nie jest w stanie spełniać obowiązku, nie żyje albo uzyskanie od niego alimentów jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione, może pojawić się subsydiarny obowiązek alimentacyjny dziadków.

Nie oznacza to jednak prostego wyboru, że zamiast rodzica można od razu pozwać dziadków. W sprawie trzeba wykazać przesłanki odpowiedzialności dalszych krewnych oraz sytuację majątkową osób, od których alimenty mają być dochodzone.

Jakie dowody warto przygotować?

W sprawie o alimenty duże znaczenie mają dokumenty. Same ogólne twierdzenia o wysokich kosztach utrzymania dziecka zwykle nie wystarczą, zwłaszcza gdy druga strona kwestionuje wysokość żądania.

Przydatne mogą być w szczególności:

• rachunki, faktury i potwierdzenia przelewów dotyczące dziecka,
• zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania dziecka,
• zaświadczenia ze szkoły, przedszkola, uczelni albo zajęć dodatkowych,
• dokumentacja medyczna, recepty, zalecenia lekarskie i koszty leczenia,
• umowy, PIT-y, zaświadczenia o zarobkach, wydruki z CEIDG lub KRS,
• dowody dotyczące standardu życia rodzica zobowiązanego, jeżeli deklarowane dochody są zaniżone.

Jeżeli alimenty mają zostać podwyższone albo obniżone, trzeba wykazać zmianę stosunków, na przykład wzrost kosztów utrzymania dziecka, zmianę szkoły, chorobę, utratę pracy, wzrost zarobków rodzica albo pojawienie się nowych obowiązków rodzinnych.

FAQ

Podsumowanie

Wysokość alimentów na dziecko jest ustalana indywidualnie. Najważniejsze są usprawiedliwione potrzeby dziecka oraz możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica. Nie ma prostego wzoru ani tabeli, która automatycznie rozstrzygałaby, jaka kwota jest właściwa.

W praktyce kluczowe znaczenie mają dowody: zestawienie kosztów dziecka, rachunki, dokumenty medyczne, informacje o edukacji oraz dane o dochodach i możliwościach zarobkowych rodziców. Im dokładniej zostanie pokazana sytuacja dziecka i rodziców, tym większa szansa na ustalenie alimentów odpowiadających realnym potrzebom.

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 133, art. 135 i art. 137.
• Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 1975 r., sygn. akt III CRN 48/75.
• Wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 2 października 2013 r., sygn. akt III Ca 601/13.