Przerwanie biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego

Przedawnienie zobowiązania podatkowego – podstawowa zasada

Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Po przedawnieniu zobowiązanie wygasa, a organ podatkowy nie powinien już skutecznie dochodzić zapłaty tej zaległości.

Przykład: jeżeli termin płatności podatku PIT za 2020 r. upłynął 30 kwietnia 2021 r., podstawowy termin przedawnienia kończy się 31 grudnia 2026 r. Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie właśnie tego dnia zobowiązanie wygaśnie. Termin może zostać zawieszony albo przerwany. Od strony odpowiedzialności karnej skarbowej osobno należy oceniać przedawnienie KKS, terminy i zasady. W tym artykule omawiamy przerwanie, natomiast zasady ogólne przedawnienia w Ordynacji omówiliśmy w osobnym wpisie.

Przerwanie trzeba odróżnić od zawieszenia. Przy zawieszeniu czas przez pewien okres nie biegnie, a po ustaniu przyczyny zawieszenia biegnie dalej. Przy przerwaniu dotychczasowy bieg terminu traci znaczenie, a termin zaczyna biec od nowa.

Kiedy dochodzi do przerwania biegu przedawnienia?

Najważniejszy przepis to art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej. Wynika z niego, że bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu termin biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.

Do skutecznego przerwania biegu przedawnienia potrzebne są więc dwa elementy: zastosowanie środka egzekucyjnego oraz zawiadomienie podatnika o zastosowaniu tego środka. Brak któregokolwiek z nich może oznaczać, że termin przedawnienia nie został przerwany.

W praktyce nie wystarczy samo wystawienie decyzji podatkowej, upomnienia, tytułu wykonawczego czy wezwania do zapłaty. Kluczowe jest zastosowanie środka egzekucyjnego w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Przerwanie może nastąpić więcej niż raz, ale każde kolejne przerwanie wymaga odrębnego spełnienia ustawowych warunków. Organ powinien móc wykazać, kiedy zastosowano konkretny środek egzekucyjny oraz kiedy i w jaki sposób podatnik został o nim zawiadomiony.

Co jest środkiem egzekucyjnym w sprawach podatkowych?

Środki egzekucyjne dotyczące należności pieniężnych wymienia art. 1a pkt 12 lit. a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Katalog ten obejmuje między innymi egzekucję:

• z pieniędzy,
• z wynagrodzenia za pracę,
• ze świadczeń emerytalnych, rentowych i innych świadczeń z ubezpieczenia społecznego,
• z rachunków bankowych,
• z innych wierzytelności pieniężnych,
• z praw z instrumentów finansowych oraz wierzytelności z rachunków służących do ich obsługi,
• z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych,
• z praw majątkowych zarejestrowanych w rejestrze akcjonariuszy,
• z weksla,
• z autorskich praw majątkowych, praw pokrewnych i praw własności przemysłowej,
• z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością,
• z pozostałych praw majątkowych,
• z ruchomości,
• z nieruchomości.

Najczęściej w praktyce podatnicy spotykają się z zajęciem rachunku bankowego, wynagrodzenia, emerytury, renty albo wierzytelności od kontrahenta. Zajęcie rachunku bankowego w egzekucji administracyjnej trzeba odróżnić od innych instrumentów, bo szczególnym środkiem jest także blokada rachunku bankowego, która może działać według odrębnych reguł.

Nie każda czynność organu wobec majątku podatnika jest przerwaniem biegu przedawnienia. Obok środków egzekucyjnych istnieje zabezpieczenie majątku z innym terminem i innym celem. Zabezpieczenie ma chronić możliwość przyszłej egzekucji, natomiast środek egzekucyjny służy już przymusowemu dochodzeniu należności.

Zawiadomienie podatnika o zastosowaniu środka egzekucyjnego

Zawiadomienie podatnika jest warunkiem przerwania biegu przedawnienia. Samo zastosowanie środka egzekucyjnego nie wystarcza, jeżeli podatnik nie został o nim zawiadomiony. Ma to znaczenie zwłaszcza w sprawach, w których czynności egzekucyjne są podejmowane tuż przed końcem roku, gdy podstawowy termin przedawnienia jest bliski upływu.

W orzecznictwie podkreśla się, że zawiadomienie nie musi poprzedzać zastosowania środka egzekucyjnego. Jeżeli środek zastosowano najpierw, a podatnika zawiadomiono później, przerwanie może być liczone od dnia zastosowania środka. Nie oznacza to jednak, że zawiadomienie może zostać doręczone w dowolnym czasie. Dla bezpieczeństwa oceny prawnej należy przyjąć, że organ powinien wykazać zarówno zastosowanie środka, jak i zawiadomienie podatnika przed upływem terminu przedawnienia.

Takie stanowisko wynika między innymi z wyroku WSA w Gliwicach z 23 kwietnia 2021 r., I SA/Gl 650/21, w którym sąd wskazał, że warunkami koniecznymi do przerwania biegu przedawnienia są zastosowanie środka egzekucyjnego i zawiadomienie o tym podatnika, a obie czynności powinny nastąpić przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania.

Podobnie w sprawach dotyczących zajęcia rachunku bankowego istotne może być ustalenie, kiedy organ doręczył zawiadomienie bankowi, kiedy zastosowano środek egzekucyjny oraz kiedy podatnik otrzymał zawiadomienie. Każda z tych dat może mieć znaczenie dowodowe.

Jak liczyć nowy termin po przerwaniu przedawnienia?

Po skutecznym przerwaniu biegu przedawnienia termin nie jest tylko wydłużany o kilka dni albo miesięcy. Biegnie na nowo od dnia następującego po dniu zastosowania środka egzekucyjnego. W praktyce oznacza to możliwość znacznego odsunięcia w czasie daty wygaśnięcia zobowiązania podatkowego.

Przykład: termin przedawnienia zaległości podatkowej miał upłynąć 31 grudnia 2026 r. Organ 15 listopada 2026 r. zastosował zajęcie rachunku bankowego, a podatnik został o tym zawiadomiony 20 listopada 2026 r. Jeżeli czynności były prawidłowe, termin przedawnienia zaczyna biec od nowa od 16 listopada 2026 r.

Inaczej będzie, gdy organ zastosował środek 30 grudnia 2026 r., ale podatnik został o nim zawiadomiony dopiero w styczniu 2027 r. W takim przypadku podatnik może podnosić, że przed końcem 2026 r. nie zostały spełnione wszystkie warunki przerwania biegu przedawnienia. Skutek zależy od konkretnych dokumentów, dat doręczeń i przebiegu egzekucji.

Co powinien sprawdzić podatnik?

Jeżeli urząd twierdzi, że zobowiązanie podatkowe nie przedawniło się z powodu przerwania biegu terminu, warto zweryfikować kilka elementów:

• jaki był pierwotny termin płatności podatku,
• kiedy upływał podstawowy termin przedawnienia,
• jaki dokładnie środek egzekucyjny zastosowano,
• czy środek mieści się w ustawowym katalogu środków egzekucyjnych,
• kiedy środek został zastosowany,
• kiedy podatnik został o nim zawiadomiony,
• czy zawiadomienie doręczono prawidłowo,
• czy wcześniej nie doszło także do zawieszenia biegu terminu.

W sporach z organem znaczenie mają dokumenty egzekucyjne, potwierdzenia doręczeń, zawiadomienia o zajęciu, tytuł wykonawczy oraz historia czynności podejmowanych przez urząd. Bez ich analizy nie da się pewnie ocenić, czy zobowiązanie rzeczywiście nadal istnieje.

Najczęstsze pytania

Czy każde pismo z urzędu skarbowego przerywa przedawnienie?

Nie. Przedawnienia nie przerywa samo wezwanie do zapłaty, upomnienie ani informacja o zaległości. Potrzebne jest zastosowanie środka egzekucyjnego i zawiadomienie podatnika o tym środku.

Czy zajęcie konta bankowego przerywa bieg przedawnienia?

Może przerwać bieg przedawnienia, ponieważ egzekucja z rachunku bankowego jest środkiem egzekucyjnym. Warunkiem jest jednak prawidłowe zastosowanie środka oraz zawiadomienie podatnika.

Czy podatnik musi dostać zawiadomienie przed zajęciem?

Nie zawsze. W orzecznictwie przyjmuje się, że zawiadomienie może nastąpić po zastosowaniu środka egzekucyjnego. Problem pojawia się wtedy, gdy zawiadomienie doręczono już po upływie terminu przedawnienia.

Czy przerwanie przedawnienia można stosować wielokrotnie?

Tak, ale każde kolejne przerwanie wymaga zastosowania środka egzekucyjnego i zawiadomienia podatnika. Organ musi wykazać konkretne czynności i daty, a nie tylko ogólnie powołać się na egzekucję.

Co zrobić, gdy urząd dochodzi starego podatku?

Najpierw trzeba ustalić termin płatności podatku, podstawową datę przedawnienia oraz wszystkie czynności, które mogły zawiesić albo przerwać termin. Warto zażądać dokumentów egzekucyjnych i potwierdzeń doręczeń.

Podsumowanie

Przerwanie biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego jest istotnym narzędziem organów podatkowych, ale działa tylko w granicach określonych przez przepisy. Kluczowe znaczenie ma art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej: musi dojść do zastosowania środka egzekucyjnego, a podatnik musi zostać o tym zawiadomiony.

Dla podatnika najważniejsze są daty i dokumenty. Jeżeli urząd podjął czynności egzekucyjne tuż przed końcem terminu przedawnienia, trzeba sprawdzić, czy rzeczywiście był to środek egzekucyjny, kiedy go zastosowano oraz kiedy doręczono zawiadomienie. Od tych ustaleń może zależeć, czy zobowiązanie nadal istnieje, czy już wygasło.

Źródła

• Art. 70 § 1 i § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, Dz.U. z 2025 r. poz. 111 z późn. zm.
• Art. 1a pkt 12 lit. a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dz.U. z 2026 r. poz. 268 z późn. zm.
• Wyrok WSA w Gliwicach z 23 kwietnia 2021 r., I SA/Gl 650/21.
• Wyrok NSA z 30 lipca 2021 r., III FSK 3839/21.
• Wyrok WSA w Opolu z 10 grudnia 2020 r., I SA/Op 273/20.