Przekazanie środka trwałego między firmami małżonków

Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Małżonkowie prowadzący osobne firmy a własność środka trwałego

Małżonkowie mogą prowadzić dwie odrębne działalności gospodarcze. Skutki podatkowe przekazania środka trwałego zależą jednak przede wszystkim od tego, czy składnik należy do majątku wspólnego małżonków, czy do majątku osobistego jednego z nich. Inaczej ocenia się też sytuację, w której małżonkowie mają rozdzielność majątkową.

Jeżeli między małżonkami istnieje wspólność ustawowa, zastosowanie ma art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich. Z kolei art. 34¹ K.r.o. przewiduje, że każdy z małżonków jest uprawniony do współposiadania rzeczy wchodzących w skład majątku wspólnego oraz do korzystania z nich w zakresie dającym się pogodzić z korzystaniem przez drugiego małżonka.

W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie ma określonego udziału w majątku wspólnym. Z art. 35 K.r.o. wynika, że małżonek nie może żądać podziału majątku wspólnego ani rozporządzać udziałem, który przypadłby mu w razie ustania wspólności. Dlatego samo przesunięcie sposobu używania składnika majątku wspólnego z firmy jednego małżonka do firmy drugiego nie jest klasyczną sprzedażą ani darowizną.

W praktyce warto sporządzić protokół przekazania. Powinien zawierać co najmniej datę, dane małżonków, opis środka trwałego, numer z ewidencji, wartość początkową, dotychczasowe umorzenie, informację o dalszym przeznaczeniu składnika oraz podpisy obojga małżonków. Taki dokument porządkuje ewidencję i ułatwia wykazanie, że nie doszło do odpłatnego zbycia.

Zobacz też: darowizna między małżonkami a majątek wspólny

Przekazanie środka trwałego a przychód w PIT

Jeżeli środek trwały jest objęty wspólnością majątkową i zostaje jedynie przeniesiony z ewidencji działalności jednego małżonka do ewidencji działalności drugiego, zasadniczo nie powstaje przychód podatkowy w PIT. Nie dochodzi bowiem do odpłatnego zbycia, a właścicielami składnika nadal pozostają ci sami małżonkowie.

Takie podejście potwierdzają interpretacje indywidualne Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, m.in. interpretacja z 1 sierpnia 2019 r., nr 0114-KDIP3-1.4011.323.2019.1.MJ, w której wskazano, że czynność dotycząca składników majątku objętych małżeńską wspólnością ustawową nie rodzi skutków w PIT po stronie małżonka przekazującego. Podobny wniosek wynika z interpretacji z 5 października 2018 r., nr 0114-KDIP3-1.4011.407.2018.3.ES.

Neutralność podatkowa nie oznacza jednak pełnej dowolności. Jeżeli czynność w rzeczywistości jest sprzedażą, najmem, dzierżawą, odpłatnym udostępnieniem albo dotyczy składnika należącego do majątku osobistego jednego małżonka, trzeba ocenić skutki według właściwych przepisów. W takich przypadkach może powstać przychód, obowiązek rozpoznania kosztów, a czasem także konsekwencje w podatku od spadków i darowizn albo PCC.

Rozdzielność majątkowa albo majątek osobisty jednego małżonka

Inaczej wygląda sytuacja, gdy małżonkowie mają rozdzielność majątkową albo gdy środek trwały należy do majątku osobistego jednego z nich. Wtedy nie można automatycznie przyjąć, że przekazanie jest jedynie zmianą sposobu używania wspólnej rzeczy. Najczęściej trzeba ustalić konkretną podstawę prawną: sprzedaż, darowiznę, użyczenie, najem, dzierżawę albo wniesienie składnika do działalności drugiego małżonka na innej podstawie.

Jeżeli przekazanie obejmuje nie pojedynczy środek trwały, lecz cały zespół składników firmowych, trzeba odrębnie ocenić skutki darowizny całego przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części.

Jeżeli ma dojść do darowizny między małżonkami, należy uwzględnić przepisy o podatku od spadków i darowizn, w tym zwolnienie dla małżonka po spełnieniu ustawowych warunków. Jeżeli natomiast środek trwały zostanie najpierw wycofany z działalności, a następnie sprzedany, trzeba dodatkowo przeanalizować reguły opodatkowania sprzedaży składników wycofanych z firmy. Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do nieruchomości, samochodów oraz składników, przy których odliczono VAT.

Amortyzacja po przekazaniu środka trwałego

Podstawową zasadą jest kontynuacja amortyzacji. Art. 22g ust. 12 ustawy o PIT przewiduje kontynuację wartości początkowej przy zmianie formy prawnej, połączeniu albo podziale podmiotów, a art. 22g ust. 13 pkt 5 nakazuje odpowiednie stosowanie tej zasady w razie zmiany działalności wykonywanej samodzielnie przez jednego z małżonków na działalność wykonywaną samodzielnie przez drugiego z małżonków, jeżeli składnik był wcześniej wprowadzony do ewidencji.

Oznacza to, że małżonek przejmujący środek trwały nie ustala nowej wartości początkowej według wartości rynkowej. Przyjmuje dotychczasową wartość początkową, uwzględnia sumę dokonanych odpisów i kontynuuje amortyzację według właściwej metody. Nie jest dopuszczalne ponowne rozpoczęcie amortyzacji od zera ani podwójne zaliczenie do kosztów tej samej wartości.

W przypadku środka trwałego stanowiącego współwłasność podatnika art. 22g ust. 11 ustawy o PIT przewiduje ustalenie wartości początkowej proporcjonalnie do udziału we własności. Zasada ta nie dotyczy składników objętych wspólnością majątkową małżonków, chyba że małżonkowie wykorzystują składnik w działalności gospodarczej prowadzonej odrębnie. Jeżeli więc składnik ma być używany równocześnie w obu działalnościach, sposób rozliczenia odpisów trzeba ustalić tak, aby nie doszło do podwójnej amortyzacji.

Trzeba też pamiętać o ograniczeniach szczególnych. Grunty i prawa wieczystego użytkowania gruntów nie podlegają amortyzacji. Od 2023 r. nie amortyzuje się również budynków mieszkalnych, lokali mieszkalnych stanowiących odrębną nieruchomość oraz określonych praw do lokali mieszkalnych. W przypadku samochodów osobowych zastosowanie mogą mieć limity zaliczania odpisów amortyzacyjnych do kosztów podatkowych.

VAT przy przekazaniu środka trwałego między małżonkami

Neutralność w PIT nie przesądza o neutralności w VAT. Każdy z małżonków prowadzący działalność gospodarczą może być odrębnym podatnikiem VAT, dlatego trzeba osobno ocenić, czy przekazanie środka trwałego powoduje dostawę towarów, obowiązek naliczenia VAT albo korektę podatku naliczonego.

Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o VAT nieodpłatne przekazanie towarów należących do przedsiębiorstwa może być uznane za dostawę towarów, jeżeli podatnikowi przysługiwało w całości albo w części prawo do odliczenia VAT przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu tych towarów albo ich części składowych. Jeżeli VAT naliczony nie był odliczany, ryzyko opodatkowania takiego przekazania jest inne, ale nadal trzeba przeanalizować konkretny stan faktyczny.

Przy środkach trwałych istotna może być także korekta podatku naliczonego z art. 91 ustawy o VAT. Dla środków trwałych o wartości początkowej przekraczającej 15 000 zł korekta jest co do zasady wieloletnia: 5-letnia dla większości środków trwałych oraz 10-letnia dla nieruchomości i praw wieczystego użytkowania gruntów. Korekta może być potrzebna zwłaszcza wtedy, gdy zmienia się przeznaczenie składnika z czynności opodatkowanych na zwolnione albo prywatne.

W sprawach dotyczących nieruchomości lub majątku firmowego po zmianach w relacjach małżeńskich pomocne może być także omówienie zagadnienia podział majątku a VAT, ponieważ w VAT kluczowe znaczenie ma nie tylko własność cywilnoprawna, ale również ekonomiczne władztwo nad towarem i wcześniejsze prawo do odliczenia podatku.

Jak prawidłowo udokumentować przekazanie?

Dla bezpieczeństwa podatkowego przekazanie środka trwałego powinno być opisane w dokumentacji księgowej obu działalności. Małżonek przekazujący wykreśla składnik z ewidencji środków trwałych albo oznacza zakończenie jego używania w swojej działalności. Małżonek przejmujący wprowadza składnik do własnej ewidencji z informacją o kontynuacji wartości początkowej, dotychczasowym umorzeniu i pozostałej części do amortyzacji.

Dokumentacja powinna być spójna z rzeczywistym używaniem środka trwałego. Jeżeli samochód, maszyna lub lokal nadal faktycznie służy działalności pierwszego małżonka, a formalnie zostanie przeniesiony do firmy drugiego, organ podatkowy może zakwestionować rozliczenie. Istotne są więc nie tylko dokumenty, lecz także rzeczywisty sposób korzystania ze składnika.

W przypadku składników o większej wartości, nieruchomości, pojazdów, maszyn finansowanych leasingiem albo środków trwałych objętych dotacjami trzeba dodatkowo sprawdzić umowy, ograniczenia w rozporządzaniu składnikiem, warunki finansowania oraz ewentualne obowiązki wobec instytucji finansującej.

FAQ

Podsumowanie

Przekazanie środka trwałego pomiędzy firmami małżonków może być podatkowo bezpieczne, jeżeli składnik należy do majątku wspólnego, nie dochodzi do odpłatnego zbycia, a małżonek przejmujący kontynuuje dotychczasową amortyzację. Najczęstsze błędy to ustalenie nowej wartości początkowej, rozpoczęcie amortyzacji od początku, pominięcie ograniczeń dotyczących lokali mieszkalnych albo nieuwzględnienie VAT.

Jeżeli małżonkowie mają rozdzielność majątkową, środek trwały należy do majątku osobistego jednego z nich albo przy nabyciu odliczono VAT, sprawę należy przeanalizować indywidualnie. W takich sytuacjach forma przekazania ma bezpośredni wpływ na podatki, ewidencję i dokumenty księgowe.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 22g, art. 22c, art. 22h i art. 23.
• Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w szczególności art. 7, art. 29a i art. 91.
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 31, art. 34¹ i art. 35.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 1 sierpnia 2019 r., nr 0114-KDIP3-1.4011.323.2019.1.MJ.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 16 kwietnia 2018 r., nr 0115-KDIT3.4011.78.2018.3.JŁ.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 5 października 2018 r., nr 0114-KDIP3-1.4011.407.2018.3.ES.