- Polski rezydent podatkowy co do zasady rozlicza w Polsce dochody z całego świata, ale zawsze trzeba sprawdzić właściwą umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania.
- Zwolnienie z PIT może mieć zastosowanie, gdy wysokość odszkodowania lub zasady jego ustalania wynikają wprost z przepisów albo gdy świadczenie spełnia warunki zwolnienia dla wyroku lub ugody sądowej.
- Nie każde odszkodowanie jest zwolnione z podatku; wyjątki obejmują m.in. odszkodowania za zakaz konkurencji, szkody w majątku firmowym oraz część świadczeń z umów i ugód pozasądowych.
- Jeżeli odszkodowanie nie korzysta ze zwolnienia, zwykle rozlicza się je jako przychód z innych źródeł w zeznaniu rocznym, najczęściej do 30 kwietnia następnego roku.
- Przy wypłacie w walucie obcej należy przeliczyć kwotę na złote według właściwego kursu średniego NBP z dnia roboczego poprzedzającego uzyskanie przychodu.
Od czego zacząć przy odszkodowaniu z zagranicy?
Najpierw należy ustalić, czy osoba otrzymująca odszkodowanie jest polskim rezydentem podatkowym. Jeżeli ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w Polsce, podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu. Oznacza to, że co do zasady rozlicza w Polsce dochody bez względu na to, z jakiego państwa pochodzą.
Nie wystarczy jednak stwierdzić, że wypłata pochodzi z zagranicy. Trzeba sprawdzić, czego dotyczy świadczenie: szkody osobowej, wypadku komunikacyjnego, błędu medycznego, rozwiązania umowy, zakazu konkurencji, szkody w działalności gospodarczej, utraconych korzyści czy ugody. Od tego zależy, czy zastosowanie znajdzie zwolnienie z PIT, czy opodatkowanie według skali podatkowej.
Drugim krokiem jest analiza właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. W wielu umowach odszkodowanie, którego nie da się przypisać do szczególnej kategorii dochodów, może być traktowane jako tzw. inny dochód i opodatkowane wyłącznie w państwie rezydencji podatnika. Nie jest to jednak zasada automatyczna dla każdego świadczenia. Jeżeli zagraniczne odszkodowanie jest związane np. z pracą, działalnością gospodarczą, emeryturą, rentą albo majątkiem położonym za granicą, skutki podatkowe mogą wynikać z innych postanowień umowy.
Kiedy odszkodowanie może być zwolnione z PIT?
Podstawowe zwolnienie przewiduje art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT. Obejmuje ono otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość albo zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw, przepisów wykonawczych, aktów administracyjnych wydanych na podstawie tych przepisów albo z określonych regulacji prawa pracy, takich jak układy zbiorowe, porozumienia zbiorowe, regulaminy lub statuty, o których mowa w art. 9 § 1 Kodeksu pracy.
Zwolnienie nie obejmuje jednak wszystkich odszkodowań. Ustawa wyłącza z niego m.in. określone odprawy i odszkodowania z prawa pracy, odszkodowania za zakaz konkurencji, odszkodowania dotyczące składników majątku związanych z działalnością gospodarczą lub działami specjalnymi produkcji rolnej oraz odszkodowania wynikające z umów lub ugód innych niż ugody sądowe.
W praktyce znaczenie może mieć również art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT. Przepis ten dotyczy innych odszkodowań lub zadośćuczynień otrzymanych na podstawie wyroku albo ugody sądowej, do wysokości określonej w tym wyroku lub ugodzie. Takie zwolnienie nie ma zastosowania m.in. do świadczeń związanych z działalnością gospodarczą oraz do odszkodowań za utracone korzyści, czyli za to, co podatnik mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono.
Dlatego samo nazwanie wypłaty odszkodowaniem nie wystarcza. Liczy się rzeczywisty charakter świadczenia, podstawa prawna jego wypłaty oraz to, czy dokument wypłaty wskazuje sposób ustalenia kwoty. Przy zagranicznych wypłatach szczególnie ważne jest przetłumaczenie i zachowanie decyzji ubezpieczyciela, ugody, wyroku, dokumentów medycznych albo przepisów, na podstawie których ustalono świadczenie.
Czy zwolnienie może obejmować zagraniczne odszkodowanie?
Tak, ale nie automatycznie. Korzystne dla podatników stanowisko pojawia się w interpretacjach podatkowych, zgodnie z którymi zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT nie należy ograniczać wyłącznie do świadczeń wypłaconych na podstawie polskich przepisów. Przykładowo w interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 2 czerwca 2021 r., nr 0113-KDIPT2-2.4011.267.2021.2.MP, wskazano, że przy odszkodowaniu opartym na przepisach prawa francuskiego nie można pomijać zakazu dyskryminacji podatników uzyskujących świadczenia z innego państwa Unii Europejskiej.
Otrzymałeś odszkodowanie z zagranicy i rozliczasz PIT w Polsce?
Prawnik przeanalizuje podstawę wypłaty, zagraniczne dokumenty i polskie zwolnienia oraz pomoże prawidłowo wykazać świadczenie.
Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę
Wniosek praktyczny jest następujący: zagraniczne odszkodowanie może korzystać ze zwolnienia w Polsce, jeżeli spełnia warunki przewidziane w polskiej ustawie o PIT. Trzeba jednak wykazać, że wysokość świadczenia albo zasady jej ustalania wynikają z odpowiedniej podstawy prawnej, wyroku, ugody sądowej albo innego dokumentu mającego znaczenie podatkowe.
Największą ostrożność należy zachować przy odszkodowaniach z państw spoza Unii Europejskiej, świadczeniach wynikających z prywatnych umów, ugód pozasądowych oraz wypłatach obejmujących utracone zyski. W takich przypadkach ryzyko zakwestionowania zwolnienia jest większe i często warto rozważyć wystąpienie o indywidualną interpretację podatkową.
Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania i podatek zapłacony za granicą
Jeżeli zagraniczny podmiot pobrał podatek albo odszkodowanie jest związane z konkretnym państwem, należy sprawdzić właściwą umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania. Dopiero z niej wynika, czy dochód może być opodatkowany tylko w Polsce, tylko za granicą, czy w obu państwach z zastosowaniem odpowiedniej metody eliminacji podwójnego opodatkowania.
W praktyce zagraniczne odszkodowanie rozlicza się zgodnie z metodą unikania podwójnego opodatkowania wynikającą z właściwej UPO, jeżeli dana umowa dopuszcza opodatkowanie tego świadczenia także w państwie źródła. Może to oznaczać metodę wyłączenia z progresją albo metodę proporcjonalnego odliczenia, zależnie od konkretnej umowy i rodzaju dochodu.
Podobnie traktuje się inne świadczenia z zagranicy jak emerytury, renty czy świadczenia socjalne. W każdym przypadku trzeba najpierw ustalić rezydencję podatkową, charakter wypłaty i treść właściwej umowy międzynarodowej.
Jak rozliczyć odszkodowanie, które nie korzysta ze zwolnienia?
Jeżeli odszkodowanie nie jest objęte zwolnieniem, u polskiego rezydenta podatkowego najczęściej stanowi przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 20 ust. 1 ustawy o PIT. Taki przychód łączy się z innymi dochodami opodatkowanymi według skali podatkowej.
Aktualnie skala podatkowa wynosi 12% do podstawy opodatkowania nieprzekraczającej 120 000 zł oraz 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł. Przy obliczaniu podatku trzeba uwzględnić także kwotę zmniejszającą podatek, jeżeli podatnik ma do niej prawo w danym rozliczeniu.
Wypłatę w walucie obcej należy przeliczyć na złote. Co do zasady stosuje się średni kurs NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu. Dniem uzyskania przychodu będzie najczęściej dzień otrzymania pieniędzy albo postawienia ich do dyspozycji podatnika.
Jeżeli zagraniczny odszkodowawca nie występuje jako polski płatnik, podatnik zwykle samodzielnie rozlicza przychód w zeznaniu rocznym. Termin złożenia zeznania PIT za rok podatkowy przypada co do zasady do 30 kwietnia następnego roku. W zależności od sytuacji właściwy może być PIT-36, zwłaszcza gdy podatnik sam wykazuje dochody z zagranicy. Niektóre sytuacje, np. odszkodowanie związane z działalnością gospodarczą, wymagają odrębnej analizy.
Jakie dokumenty zachować?
Przy zagranicznym odszkodowaniu warto zachować przede wszystkim: decyzję o przyznaniu świadczenia, ugodę, wyrok, dokument potwierdzający podstawę prawną wypłaty, korespondencję z ubezpieczycielem lub pracodawcą, potwierdzenie przelewu, informację o ewentualnym podatku pobranym za granicą oraz tłumaczenie najważniejszych fragmentów dokumentów.
Jeżeli podatnik chce zastosować zwolnienie, dokumenty powinny pozwalać wykazać, że świadczenie rzeczywiście ma charakter odszkodowania lub zadośćuczynienia i że spełnia warunki konkretnego zwolnienia z ustawy o PIT. Jeżeli wypłata obejmuje kilka elementów, np. zwrot kosztów leczenia, zadośćuczynienie, odsetki i utracony zarobek, każdy element może wymagać osobnej kwalifikacji podatkowej.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, dlaczego przy zagranicznym odszkodowaniu nie wolno opierać się wyłącznie na nazwie świadczenia. Decydujące znaczenie mają podstawa wypłaty, treść dokumentów i właściwa umowa międzynarodowa.
Pani Maria, polska rezydentka podatkowa, otrzymała z Niemiec odszkodowanie za obrażenia po wypadku komunikacyjnym. Decyzja ubezpieczyciela wskazywała, że wysokość świadczenia ustalono według przepisów regulujących odpowiedzialność za szkodę osobową. Jeżeli dokumenty potwierdzają, że zasady ustalania odszkodowania wynikają z właściwych przepisów i nie zachodzi żaden ustawowy wyjątek, świadczenie może korzystać ze zwolnienia z PIT w Polsce.
Pan Tomasz otrzymał z Wielkiej Brytanii kwotę określoną jako compensation po zakończeniu kontraktu. Z dokumentów wynikało jednak, że świadczenie dotyczy zakazu konkurencji i miało rekompensować ograniczenie możliwości podjęcia pracy u konkurencji. Taka wypłata nie korzysta ze zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT, dlatego należy ją rozliczyć jako przychód podlegający opodatkowaniu, z uwzględnieniem właściwej umowy międzynarodowej.
Pani Anna otrzymała we Francji świadczenie po błędzie medycznym. Część kwoty obejmowała zadośćuczynienie za krzywdę, a część zwrot utraconych zarobków. Dla rozliczenia w Polsce konieczne jest rozdzielenie składników wypłaty. Zadośćuczynienie może spełniać warunki zwolnienia, jeżeli wynika z właściwej podstawy prawnej albo wyroku, natomiast część dotycząca utraconych korzyści może być opodatkowana.
FAQ
Czy każde odszkodowanie z zagranicy trzeba wykazać w PIT?
Nie. Jeżeli odszkodowanie korzysta ze zwolnienia z ustawy o PIT, zasadniczo nie wykazuje się go jako dochodu do opodatkowania. Trzeba jednak mieć dokumenty potwierdzające podstawę zwolnienia, bo sama zagraniczna wypłata nie przesądza o braku podatku.
Czy podatek zapłacony za granicą zawsze można odliczyć w Polsce?
Nie zawsze. Najpierw trzeba sprawdzić, czy zagraniczne państwo miało prawo opodatkować dane świadczenie na podstawie właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Dopiero wtedy ustala się, czy stosuje się metodę proporcjonalnego odliczenia, metodę wyłączenia z progresją albo inną zasadę wynikającą z umowy.
Czy odszkodowanie z ugody pozasądowej jest zwolnione z PIT?
Często nie. Art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT wyłącza ze zwolnienia odszkodowania wynikające z umów lub ugód innych niż ugody sądowe. Nie oznacza to jednak, że każda ugoda jest opodatkowana w identyczny sposób; trzeba zbadać jej treść, podstawę prawną i rodzaj świadczenia.
Jak przeliczyć odszkodowanie otrzymane w euro, funtach lub dolarach?
Przychód w walucie obcej przelicza się co do zasady według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu. W praktyce będzie to najczęściej dzień poprzedzający wpływ środków na rachunek albo dzień, w którym środki postawiono do dyspozycji podatnika.
Czy odsetki od odszkodowania są zwolnione z podatku?
Odsetki trzeba ocenić osobno. Nie zawsze korzystają z tego samego zwolnienia co główne odszkodowanie. Jeżeli zagraniczna wypłata obejmuje odszkodowanie i odsetki, warto rozdzielić te kwoty w dokumentacji i osobno ustalić ich skutki podatkowe.
Podsumowanie
Zagraniczne odszkodowanie może być w Polsce zwolnione z PIT, ale tylko wtedy, gdy spełnia warunki konkretnego zwolnienia przewidzianego w ustawie. Najważniejsze jest ustalenie rezydencji podatkowej, rodzaju świadczenia, podstawy prawnej wypłaty oraz tego, czy właściwa umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania zmienia sposób rozliczenia.
Jeżeli zwolnienie nie ma zastosowania, odszkodowanie najczęściej rozlicza się jako przychód z innych źródeł według skali podatkowej. W bardziej złożonych sprawach, zwłaszcza przy ugodach, świadczeniach mieszanych, podatku pobranym za granicą lub wypłatach spoza Unii Europejskiej, warto przeanalizować dokumenty przed złożeniem PIT.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła
1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
3. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 2 czerwca 2021 r., nr 0113-KDIPT2-2.4011.267.2021.2.MP - Eureka, Ministerstwo Finansów
4. Informacje Ministerstwa Finansów dotyczące rozliczenia PIT za 2025 r. - podatki.gov.pl
