Mamy 12 503 opinii naszych Klientów
Przekazanie byłemu małżonkowi składnika majątku używanego w firmie po rozwodzie może powodować obowiązek rozliczenia VAT, ale nie w każdej sytuacji. Kluczowe jest to, czy przekazywany składnik należał do przedsiębiorstwa podatnika i czy przy jego nabyciu, imporcie lub wytworzeniu przysługiwało prawo do odliczenia VAT.
W artykule wyjaśniamy, kiedy podział majątku firmowego po rozwodzie podlega VAT, jak ustalić podstawę opodatkowania, kiedy potrzebna jest osobna analiza nieruchomości oraz jak bezpiecznie udokumentować przekazanie.
Podział majątku po rozwodzie jest przede wszystkim czynnością z zakresu prawa rodzinnego i cywilnego. W VAT liczy się jednak nie tylko formalny tytuł przeniesienia składnika majątku, lecz także to, kto faktycznie rozporządzał nim jak właściciel w działalności gospodarczej oraz czy składnik należał do przedsiębiorstwa podatnika.
W czasie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej majątek wspólny ma charakter współwłasności łącznej, czyli bezudziałowej. Po ustaniu wspólności, najczęściej wskutek rozwodu, byli małżonkowie mogą podzielić majątek w umowie albo w postępowaniu sądowym. Dla podatku VAT istotne jest jednak, czy przekazywany samochód, maszyna, lokal, grunt, wyposażenie albo inny składnik był wykorzystywany w firmie jednego z małżonków.
Jeżeli składnik był wprowadzony do działalności gospodarczej, służył sprzedaży opodatkowanej i przedsiębiorca korzystał z prawa do odliczenia VAT, przekazanie go byłemu małżonkowi może zostać potraktowane jak dostawa towarów na gruncie ustawy o VAT. Inaczej należy ocenić składnik majątku prywatnego, który nie był związany z działalnością gospodarczą.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Małżonkowie pozostający we wspólności majątkowej mogą wspólnie finansować zakup składników, które następnie są wykorzystywane w działalności gospodarczej tylko jednego z nich. Z punktu widzenia VAT małżonkowie są jednak odrębnymi podatnikami. Oznacza to, że wspólność majątkowa nie znosi reguł wynikających z ustawy o VAT.
Podatnikiem VAT jest podmiot wykonujący samodzielnie działalność gospodarczą. Jeżeli więc jeden z małżonków prowadzi firmę, ujmuje składnik w majątku przedsiębiorstwa, odlicza VAT i wykorzystuje go do czynności opodatkowanych, to w zakresie tego składnika działa jako podatnik VAT. Późniejsze przekazanie tego składnika drugiemu małżonkowi lub byłemu małżonkowi wymaga oceny przez pryzmat przepisów podatkowych, a nie wyłącznie przez pryzmat podziału majątku rodzinnego.
Nie oznacza to automatycznie, że każdy podział majątku po rozwodzie powoduje VAT. Opodatkowanie może wystąpić przede wszystkim wtedy, gdy dochodzi do przeniesienia prawa do rozporządzania towarem jak właściciel w odniesieniu do składnika należącego do przedsiębiorstwa podatnika.
W sprawach rozwodowych i podatkowych trzeba oddzielić dwa poziomy analizy: cywilny podział majątku oraz podatkowe rozliczenie składnika wykorzystywanego w działalności. To, że rzecz była objęta majątkiem wspólnym, nie wyklucza obowiązków w VAT po stronie przedsiębiorcy.
Podstawowe znaczenie ma art. 7 ust. 2 ustawy o VAT. Zgodnie z tym przepisem przez dostawę towarów rozumie się również nieodpłatne przekazanie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, w szczególności przekazanie lub zużycie towarów na cele osobiste oraz wszelkie inne darowizny, jeżeli podatnikowi przysługiwało w całości lub w części prawo do odliczenia VAT przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu tych towarów albo ich części składowych.
W praktyce oznacza to, że jeżeli przedsiębiorca po rozwodzie przekazuje byłemu małżonkowi samochód, maszynę, wyposażenie, towar handlowy lub nieruchomość firmową, a przy nabyciu albo wytworzeniu tego składnika odliczył VAT, organ podatkowy może uznać, że powstaje obowiązek wykazania VAT należnego.
Mechanizm ten dotyczy nieodpłatnego przekazania. Jeżeli natomiast podział majątku obejmuje spłaty, dopłaty albo inne rozliczenia ekonomiczne, sprawa wymaga indywidualnej oceny, ponieważ w określonych stanach faktycznych mogą pojawić się argumenty za traktowaniem czynności jako odpłatnej dostawy towarów albo za innym sposobem ustalenia podstawy opodatkowania.
Brak VAT może wystąpić zwłaszcza wtedy, gdy przedsiębiorca nie miał prawa do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu przekazywanego składnika. Warunek prawa do odliczenia jest w art. 7 ust. 2 ustawy o VAT kluczowy. Jeżeli go nie było, samo nieodpłatne przekazanie towaru na podstawie tego przepisu co do zasady nie powinno powodować VAT należnego.
Osobnej analizy wymaga przekazanie całego przedsiębiorstwa albo zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy o VAT przepisów tej ustawy nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Nie można jednak automatycznie zakładać, że przekazanie kilku składników majątku jest przekazaniem zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Musi istnieć wyodrębniony organizacyjnie, finansowo i funkcjonalnie zespół składników zdolny do samodzielnego wykonywania zadań gospodarczych.
Trzeba też uważać na nieruchomości. W ich przypadku poza art. 7 ust. 2 ustawy o VAT mogą mieć znaczenie zwolnienia z art. 43 ustawy o VAT, pierwsze zasiedlenie, ulepszenia, prawo do odliczenia przy nakładach oraz wieloletnia korekta podatku naliczonego. Jeżeli po przekazaniu nieruchomość ma służyć celom prywatnym albo działalności zwolnionej, może pojawić się obowiązek korekty VAT naliczonego, nawet gdy samo przekazanie nie jest opodatkowane w prosty sposób.
Wątpliwości mogą powstać również przy samochodach osobowych, zwłaszcza gdy odliczenie VAT było ograniczone do 50%, a pojazd był wykorzystywany mieszanie. Prawo do częściowego odliczenia również może spełniać warunek z art. 7 ust. 2 ustawy o VAT, dlatego nie należy pomijać takich przypadków.
Jeżeli przekazanie podlega VAT jako nieodpłatna dostawa towarów, podstawę opodatkowania ustala się według art. 29a ust. 2 ustawy o VAT. Podstawą jest cena nabycia towarów lub towarów podobnych, a gdy nie ma ceny nabycia – koszt wytworzenia, określone w momencie dostawy tych towarów.
Nie chodzi więc automatycznie o historyczną cenę zakupu z faktury sprzed kilku lat. W praktyce należy ustalić aktualną wartość danego składnika na dzień przekazania. Przy samochodzie może to być wartość rynkowa podobnego pojazdu, przy maszynie wartość odpowiadająca jej stanowi technicznemu, a przy nieruchomości często konieczna jest dokładniejsza analiza i wycena.
Do przekazania stosuje się właściwą stawkę VAT dla danego towaru, chyba że w konkretnym przypadku zastosowanie znajdzie zwolnienie. Przy typowych ruchomościach firmowych często będzie to stawka podstawowa, natomiast przy nieruchomościach konieczne jest sprawdzenie przesłanek zwolnienia albo opodatkowania.
Takie przekazanie co do zasady nie jest dokumentowane klasyczną fakturą wystawianą na rzecz byłego małżonka, ponieważ nie występuje standardowa sprzedaż na rzecz nabywcy za wynagrodzeniem. Podatnik powinien jednak posiadać dokument wewnętrzny, protokół przekazania, wycenę lub inne dowody pozwalające ustalić datę przekazania, opis składnika, podstawę opodatkowania i kwotę VAT należnego. Obowiązkowy KSeF nie zmienia potrzeby prawidłowego udokumentowania czynności wewnętrznej, jeżeli przepisy nie wymagają wystawienia faktury.
Jeżeli przekazanie jest dostawą towarów w rozumieniu ustawy o VAT, obowiązek podatkowy powstaje co do zasady z chwilą dokonania dostawy, czyli z chwilą faktycznego przekazania prawa do rozporządzania składnikiem jak właściciel. W praktyce będzie to najczęściej dzień wydania rzeczy, podpisania protokołu przekazania albo inny dzień wynikający z postanowienia sądu lub umowy o podział majątku.
VAT należny należy wykazać w ewidencji i pliku JPK_V7 za właściwy okres rozliczeniowy. Jeżeli podatnik rozlicza VAT miesięcznie, będzie to miesiąc przekazania, a przy rozliczeniu kwartalnym właściwy kwartał. Dokumentacja powinna pozwalać obronić moment ujęcia czynności oraz przyjętą podstawę opodatkowania.
Przed wykonaniem podziału majątku warto przygotować krótką analizę podatkową. W pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy składnik rzeczywiście należał do przedsiębiorstwa i czy był wykorzystywany do czynności opodatkowanych. Następnie należy sprawdzić, czy przy nabyciu, imporcie, wytworzeniu lub ulepszeniu podatnik odliczał VAT.
Kolejnym krokiem jest ustalenie, czy przekazanie ma charakter nieodpłatny, czy wiąże się ze spłatą lub dopłatą. Następnie trzeba określić aktualną wartość składnika i właściwą stawkę albo zwolnienie. Przy nieruchomościach, większych środkach trwałych i składnikach o znacznej wartości dobrze jest zachować wycenę, uchwałę, protokół lub inną dokumentację, która wyjaśnia przyjęty sposób rozliczenia.
Poniższe przykłady pokazują, dlaczego przy podziale majątku po rozwodzie decydują szczegóły: prawo do odliczenia VAT, sposób wykorzystania składnika i charakter samego przekazania.
Michał prowadzi jednoosobową firmę budowlaną i w czasie małżeństwa kupił koparkę, którą wprowadził do ewidencji środków trwałych. Przy zakupie odliczył VAT. Po rozwodzie koparka ma przypaść byłej żonie w ramach podziału majątku. Ponieważ sprzęt należał do przedsiębiorstwa Michała, a przy jego nabyciu przysługiwało prawo do odliczenia, przekazanie może powodować obowiązek wykazania VAT należnego od aktualnej wartości koparki.
Anna prowadzi sklep internetowy. Część wyposażenia magazynu kupiła od osoby prywatnej, bez VAT i bez prawa do odliczenia. Po rozwodzie regały i część wyposażenia mają zostać przekazane byłemu mężowi. Jeżeli przy nabyciu tych składników Anna nie miała prawa do odliczenia VAT, samo nieodpłatne przekazanie na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o VAT nie powinno powodować VAT należnego. Nadal warto zachować dowody zakupu i protokół przekazania.
Tomasz wykorzystywał w działalności lokal użytkowy kupiony w czasie małżeństwa. Przy zakupie i późniejszym ulepszeniu odliczał VAT. Po rozwodzie lokal ma przypaść byłej żonie, która nie zamierza prowadzić w nim działalności opodatkowanej. W takim przypadku nie wystarczy stwierdzić, że lokal jest dzielony w ramach majątku wspólnego. Trzeba zbadać opodatkowanie albo zwolnienie z VAT, wartość lokalu, ewentualną korektę podatku naliczonego oraz dokumentację przekazania.
Nie. VAT zależy od tego, czy przekazywany składnik należał do przedsiębiorstwa podatnika, czy podatnik działa w tym zakresie jako podatnik VAT oraz czy przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu składnika przysługiwało prawo do odliczenia VAT.
Nie zawsze. Wspólność majątkowa ma znaczenie w prawie rodzinnym, ale w VAT każdy z małżonków może być odrębnym podatnikiem. Jeżeli jeden z nich wykorzystywał rzecz w swoim przedsiębiorstwie i odliczył VAT, późniejsze przekazanie tej rzeczy może mieć skutki podatkowe.
Jeżeli podatnik nie miał prawa do odliczenia VAT przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu składnika, art. 7 ust. 2 ustawy o VAT co do zasady nie powoduje opodatkowania nieodpłatnego przekazania. Trzeba jednak sprawdzić, czy nie występują inne skutki, na przykład korekta VAT naliczonego przy wcześniejszych nakładach.
Przy typowym nieodpłatnym przekazaniu na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o VAT zasadniczo nie wystawia się zwykłej faktury sprzedażowej dla byłego małżonka. Należy jednak sporządzić dokument wewnętrzny, protokół lub inną dokumentację potwierdzającą datę, przedmiot, wartość i sposób rozliczenia VAT.
Podstawę opodatkowania ustala się według aktualnej ceny nabycia towaru lub towaru podobnego, a gdy nie ma ceny nabycia – według kosztu wytworzenia, określonych na moment przekazania. W praktyce często oznacza to potrzebę ustalenia wartości rynkowej na dzień podziału majątku.
Podział majątku firmowego po rozwodzie może skutkować obowiązkiem rozliczenia VAT, ale nie wynika to automatycznie z samego rozwodu. Kluczowe są przepisy ustawy o VAT dotyczące dostawy towarów, status podatnika, związek składnika z przedsiębiorstwem oraz prawo do odliczenia VAT.
Największe ryzyko podatkowe powstaje przy składnikach o dużej wartości, takich jak nieruchomości, samochody, maszyny, towary handlowe i wyposażenie, od których wcześniej odliczono VAT. Przed podpisaniem ugody albo wykonaniem postanowienia o podziale majątku warto ustalić skutki w VAT i przygotować dokumentację, ponieważ późniejsze korekty mogą być kosztowne.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
Dlaczego warto?Numer telefonu pozwoli na kontakt
w przypadku podania nieprawidłowego emaila.
Otrzymasz SMS o wycenie i przygotowaniu
głównej odpowiedzi, a także w przypadku
problemów technicznych. Wiele razy podany
numer pomógł szybciej rozwiązać problem.
Wycenę wyślemy do 1 godziny
* W dni robocze w godzinach od 7 do 20.
* W weekendy i święta do 2 godzin.
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Pracujemy 7 dni w tygodniu
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Marcin Sądej
Prawnik, absolwent Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, ukończone studia podyplomowe z zakresu Przeciwdziałania Przestępczości Gospodarczej i Skarbowej oraz z zakresu Rachunkowości i Rewizji Finansowej. Współpracuje z kancelariami doradców podatkowych oraz biurami...
>> więcej informacji
