Darowizna na pomoc Ukrainie a odliczenie od dochodu i koszty podatkowe

Darowizna na rzecz potrzebujących z Ukrainy dokonana przez przedsiębiorcę

Co do zasady darowizny nie stanowią kosztów uzyskania przychodów. Wynika to z art. 23 ust. 1 pkt 11 ustawy PIT, zgodnie z którym nie uważa się za koszty podatkowe darowizn i ofiar wszelkiego rodzaju. Wyjątkiem są m.in. koszty wytworzenia lub cena nabycia określonych produktów spożywczych przekazanych organizacji pożytku publicznego na cele działalności charytatywnej.

W związku z wojną w Ukrainie ustawodawca wprowadził jednak czasową preferencję podatkową. Na podstawie art. 52zf ustawy PIT przedsiębiorca mógł zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów koszty wytworzenia lub cenę nabycia rzeczy albo praw przekazanych jako darowizna w okresie od 24 lutego 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. na cele związane z przeciwdziałaniem skutkom działań wojennych na terytorium Ukrainy.

Preferencja dotyczyła darowizn przekazanych na rzecz:

1. organizacji, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, albo równoważnych organizacji działających na terytorium Ukrainy,
2. jednostek samorządu terytorialnego,
3. wojewodów,
4. Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych,
5. podmiotów wykonujących w Polsce albo w Ukrainie działalność leczniczą lub działalność z zakresu ratownictwa medycznego.

Warunkiem było to, aby koszt wytworzenia albo cena nabycia przekazanych rzeczy lub praw nie zostały wcześniej zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, także przez odpisy amortyzacyjne. Oznacza to, że ten sam wydatek nie mógł zostać rozliczony w kosztach dwa razy.

Nieodpłatne świadczenia przedsiębiorcy na pomoc Ukrainie

Art. 52zf ustawy PIT obejmował nie tylko darowizny rzeczy i praw, lecz także nieodpłatne świadczenia. Przedsiębiorca mógł więc rozliczyć w kosztach wydatki poniesione z tytułu nieodpłatnego świadczenia, jeżeli świadczenie było realizowane w okresie od 24 lutego 2022 r. do 31 grudnia 2022 r., miało na celu przeciwdziałanie skutkom działań wojennych w Ukrainie i było wykonane na rzecz podmiotów wskazanych w przepisie.

Przykładem takiego świadczenia mogło być nieodpłatne udostępnienie transportu, magazynu, usług logistycznych albo wsparcia organizacyjnego, jeżeli świadczenie zostało właściwie udokumentowane i nie było wcześniej ujęte w kosztach podatkowych w inny sposób.

W praktyce przy rozliczaniu pomocy przedsiębiorca powinien posiadać dokumenty potwierdzające co najmniej:

• wartość przekazanych rzeczy, praw albo wykonanych świadczeń,
• datę przekazania darowizny albo wykonania świadczenia,
• dane podmiotu, który otrzymał pomoc,
• cel przekazania pomocy,
• brak wcześniejszego zaliczenia tego samego wydatku do kosztów.

Warto pamiętać, że równolegle obowiązywały preferencje VAT dla pomocy rzeczowej i usługowej, ale ich zastosowanie zależało od odrębnych warunków podatkowych.

Odliczenie darowizny od dochodu przez osobę fizyczną

Osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej nie otrzymały analogicznej, szerokiej preferencji kosztowej, ponieważ nie rozliczają kosztów firmowych. Mogą natomiast korzystać ze zwykłego odliczenia darowizn od dochodu, jeżeli darowizna została przekazana na cele określone w ustawie PIT.

Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy PIT od dochodu można odliczyć m.in. darowizny przekazane na cele pożytku publicznego realizowane przez uprawnione organizacje. Limit odliczenia wynosi 6% dochodu podatnika. Ten limit obejmuje łącznie darowizny z tej kategorii, dlatego przed rozliczeniem rocznym trzeba sprawdzić, czy podatnik nie wykorzystał go już przy innych darowiznach.

Odliczeniu nie podlegają darowizny przekazane bezpośrednio osobom fizycznym. Jeżeli więc podatnik przekazał pieniądze bezpośrednio konkretnej rodzinie z Ukrainy, co do zasady nie może odliczyć tej kwoty od dochodu na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy PIT. Inaczej wygląda sytuacja, gdy środki trafiły do uprawnionej fundacji, stowarzyszenia albo innej organizacji prowadzącej działalność pożytku publicznego.

Darowiznę pieniężną najlepiej przekazać przelewem bankowym. Przy darowiźnie rzeczowej potrzebny jest dokument, z którego wynika wartość darowizny oraz oświadczenie obdarowanego o jej przyjęciu. W zeznaniu rocznym podatnik powinien wykazać kwotę przekazanej darowizny, kwotę odliczenia oraz dane pozwalające zidentyfikować obdarowanego.

Pomoc bezpośrednia dla obywateli Ukrainy a podatki

Przekazanie pomocy bezpośrednio obywatelowi Ukrainy może mieć inne skutki niż przekazanie środków organizacji pomocowej. Po stronie darczyńcy taka darowizna nie daje zwykle prawa do odliczenia od dochodu, ponieważ przepisy wyłączają odliczenie darowizn dokonanych na rzecz osób fizycznych.

Po stronie osoby otrzymującej pomoc trzeba natomiast odróżnić pomoc humanitarną od klasycznej darowizny. Art. 52zh ustawy PIT zwalniał od podatku dochodowego pomoc humanitarną otrzymaną w okresie od 24 lutego 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. przez obywateli Ukrainy, którzy przybyli w tym okresie do Polski z terytorium Ukrainy wskutek działań wojennych.

Jeżeli pomoc była wypłacana albo przekazywana przez fundację, stowarzyszenie, organizację pomocową lub w ramach zorganizowanej zbiórki celowej, otrzymujący nie zawsze jest traktowany jak osoba, która otrzymała darowiznę w rozumieniu podatku od spadków i darowizn. Potwierdza to m.in. stanowisko Dyrektora KIS wyrażone w interpretacji indywidualnej z 26 marca 2020 r., nr 0111-KDIB2-2.4015.3.2020.2.HS, dotyczące świadczeń otrzymywanych jako podopieczny fundacji.

Jeżeli jednak jedna osoba prywatna przekazuje drugiej osobie prywatnej znaczną kwotę albo wartościową rzecz, skutki podatkowe mogą zależeć od konkretnego stanu faktycznego, wartości świadczenia, relacji między stronami oraz sposobu udokumentowania pomocy.

Pomoc dla uchodźców a inne obowiązki formalne

Pomoc dla obywateli Ukrainy nie zawsze ograniczała się do darowizn. W wielu przypadkach przedsiębiorcy zapewniali transport, zakwaterowanie, wsparcie medyczne, pomoc rzeczową, a później także zatrudnienie. Przy zatrudnianiu uchodźców dochodziły obowiązki formalne wobec uchodźców w zakresie NIP, identyfikacji podatkowej i rozliczeń pracowniczych.

Dlatego przy ocenie skutków podatkowych trzeba ustalić, czy dana sytuacja dotyczy darowizny, nieodpłatnego świadczenia, świadczenia pracowniczego, pomocy humanitarnej, zbiórki publicznej czy wsparcia przekazanego przez organizację pomocową. Każda z tych form może wywoływać inne skutki podatkowe.

Jak rozliczyć darowiznę w praktyce?

Podatnik, który chce bezpiecznie rozliczyć darowiznę, powinien zacząć od ustalenia, komu dokładnie przekazał pomoc i w jakiej dacie. Największe znaczenie mają trzy elementy: status obdarowanego, cel darowizny oraz dokumenty potwierdzające przekazanie świadczenia.

W przypadku przedsiębiorcy ważne jest także sprawdzenie, czy dany wydatek nie został już rozliczony w kosztach uzyskania przychodów. Jeżeli pomoc została przekazana po 31 grudnia 2022 r., nie należy automatycznie stosować przepisów epizodycznych dotyczących pomocy Ukrainie. Trzeba wówczas ocenić rozliczenie według zasad ogólnych.

W przypadku osoby fizycznej najczęstszym rozwiązaniem pozostaje odliczenie darowizny na cele pożytku publicznego w ramach limitu 6% dochodu, pod warunkiem że darowizna trafiła do uprawnionego podmiotu i została właściwie udokumentowana.

FAQ

Czy w 2026 r. można nadal zaliczyć darowiznę na Ukrainę do kosztów na podstawie art. 52zf ustawy PIT?

Nie w odniesieniu do nowych darowizn. Art. 52zf ustawy PIT dotyczył darowizn i nieodpłatnych świadczeń realizowanych w okresie od 24 lutego 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. Darowizny przekazane później trzeba oceniać według zasad ogólnych.

Czy osoba prywatna może odliczyć darowiznę przekazaną bezpośrednio uchodźcy?

Co do zasady nie. Odliczenie z art. 26 ust. 1 pkt 9 ustawy PIT nie obejmuje darowizn przekazanych bezpośrednio osobom fizycznym. Bezpieczniejsze podatkowo jest przekazanie środków uprawnionej organizacji realizującej cele pożytku publicznego.

Jaki jest limit odliczenia darowizny od dochodu?

W przypadku darowizn odliczanych na zasadach ogólnych limit wynosi 6% dochodu podatnika. Limit ten dotyczy łącznie darowizn objętych tym mechanizmem, dlatego trzeba uwzględnić także inne darowizny rozliczane w tym samym roku.

Jak udokumentować darowiznę pieniężną?

Najlepiej przekazać ją przelewem bankowym. Dowód wpłaty powinien pozwalać ustalić kwotę, datę, dane obdarowanego oraz cel darowizny. Dane te są potrzebne do prawidłowego wykazania odliczenia w zeznaniu rocznym.

Czy pomoc otrzymana przez obywatela Ukrainy jest opodatkowana PIT?

Pomoc humanitarna otrzymana w okresie od 24 lutego 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. przez obywatela Ukrainy, który przybył do Polski z powodu wojny, korzystała ze zwolnienia z PIT. Przy innych świadczeniach trzeba ocenić charakter pomocy, źródło jej finansowania i moment otrzymania.

Czy przedsiębiorca może jednocześnie ująć darowiznę w kosztach i odliczyć ją od dochodu?

W przypadku przepisów epizodycznych dotyczących pomocy Ukrainie przewidziano szczególne zasady, ale nie można podwójnie zaliczać tego samego wydatku do kosztów. Każde rozliczenie wymaga sprawdzenia, czy wydatek nie został już ujęty podatkowo w inny sposób.

Podsumowanie

Darowizny i nieodpłatne świadczenia na rzecz osób dotkniętych wojną w Ukrainie mogły być korzystnie rozliczane podatkowo, ale szczególne przepisy miały charakter czasowy i dotyczyły przede wszystkim świadczeń zrealizowanych od 24 lutego 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. Obecnie nie można automatycznie stosować tych preferencji do nowych darowizn.

Osoby fizyczne nadal mogą korzystać ze zwykłego odliczenia darowizn na cele pożytku publicznego, w granicach limitu 6% dochodu, pod warunkiem że darowizna trafiła do uprawnionego podmiotu i została prawidłowo udokumentowana. Darowizny przekazane bezpośrednio osobom fizycznym zasadniczo nie dają prawa do takiego odliczenia.

Źródła

• art. 23 ustawy PIT
• art. 26 ustawy PIT
• art. 52zf ustawy PIT
• art. 52zh ustawy PIT
• Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 26 marca 2020 r., nr 0111-KDIB2-2.4015.3.2020.2.HS