Jak rozliczyć PIT z emerytury polskiej i zagranicznej?

Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Od czego zacząć rozliczenie emerytury z Polski i z zagranicy?

Rozliczenie PIT z emerytury polskiej i zagranicznej trzeba rozpocząć od ustalenia rezydencji podatkowej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o PIT osoba mająca miejsce zamieszkania w Polsce podlega w Polsce obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów. Jest to tzw. nieograniczony obowiązek podatkowy.

Za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się podatnika, który ma tu centrum interesów osobistych lub gospodarczych, czyli ośrodek interesów życiowych, albo przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym. Wystarczy spełnienie jednego z tych warunków. Samo obywatelstwo polskie, meldunek albo posiadanie rachunku bankowego nie przesądza jeszcze o rezydencji podatkowej.

Jeżeli emeryt mieszka w Polsce i jest polskim rezydentem podatkowym, punktem wyjścia jest rozliczenie całości dochodów w Polsce. Jeżeli natomiast jego rezydencja podatkowa znajduje się za granicą, polskie rozliczenie może być ograniczone tylko do dochodów, które zgodnie z ustawą o PIT i właściwą umową mogą być opodatkowane w Polsce. Podobne znaczenie rezydencji podatkowej i umowy międzynarodowej pojawia się przy innych dochodach zagranicznych, np. w sprawach takich jak Praca zdalna zagranicy PIT 2026 czy Podatek odszkodowania zagranicy.

Emerytura jako przychód w ustawie o PIT

Ustawa o PIT traktuje emeryturę i rentę jako przychód, który co do zasady podlega opodatkowaniu według skali podatkowej. Definicja emerytury i renty obejmuje łączną kwotę świadczeń emerytalnych i rentowych, w tym emerytury kapitałowe, wraz ze wzrostami i dodatkami, z wyłączeniem m.in. dodatków rodzinnych, pielęgnacyjnych oraz dodatków dla sierot zupełnych do rent rodzinnych.

W rozliczeniach dokonywanych według skali podatkowej nadal znaczenie mają dwa podstawowe progi PIT: 12% do 120 000 zł podstawy obliczenia podatku oraz 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł. Kwota wolna wynosi 30 000 zł, co odpowiada kwocie zmniejszającej podatek 3600 zł rocznie. Przy bardzo wysokich dochodach trzeba dodatkowo pamiętać o daninie solidarnościowej od nadwyżki ponad 1 000 000 zł.

Przy emeryturze polskiej znaczenie może mieć równolegle przeliczenie emerytury, ale jest to odrębna kwestia świadczeniowa. Przeliczenie wysokości świadczenia przez ZUS nie rozstrzyga samo przez się, w którym państwie należy zapłacić podatek od emerytury zagranicznej.

Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania ma pierwszeństwo

Przepisów ustawy o PIT nie stosuje się w oderwaniu od umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Wynika to z art. 4a ustawy o PIT oraz z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym ratyfikowana umowa międzynarodowa ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy nie da się pogodzić z umową.

W praktyce oznacza to, że przy każdej emeryturze zagranicznej trzeba sprawdzić konkretną umowę zawartą między Polską a państwem wypłaty świadczenia. Nie wystarczy ogólna zasada, że emerytura jest opodatkowana w kraju zamieszkania. W wielu umowach występują wyjątki dotyczące emerytur z obowiązkowych systemów ubezpieczeń społecznych, rent, świadczeń publicznych albo emerytur wypłacanych za służbę na rzecz państwa, jednostki samorządu lub innego podmiotu publicznego.

Przykładowo w polsko-włoskiej umowie ogólna zasada przewiduje, że emerytury i podobne świadczenia wypłacane z tytułu wcześniejszego zatrudnienia osobie mającej miejsce zamieszkania w jednym z umawiających się państw są opodatkowane tylko w państwie zamieszkania odbiorcy. Inaczej może być jednak przy emeryturach za służbę publiczną, ponieważ wiele umów przewiduje dla nich odrębne zasady.

Nie można też automatycznie zakładać, że emerytury z większości państw UE rozlicza się tak samo. Dopiero treść właściwej umowy wskazuje, czy w danej sprawie znaczenie ma metoda wyłączenia z progresją, metoda proporcjonalnego odliczenia, czy też opodatkowanie wyłącznie w jednym państwie.

Czy emeryt może wybrać kraj opodatkowania?

Nie. Podatnik nie wybiera dowolnie państwa, w którym wygodniej jest mu zapłacić podatek od emerytury. O kraju opodatkowania decydują przepisy ustawy o PIT, rezydencja podatkowa oraz postanowienia właściwej umowy międzynarodowej.

Jeżeli umowa przewiduje opodatkowanie tylko w państwie rezydencji, to świadczenie powinno być rozliczane właśnie tam. Jeżeli umowa przyznaje prawo do opodatkowania także państwu źródła, w Polsce trzeba zastosować właściwą metodę unikania podwójnego opodatkowania. Błędne rozliczenie może prowadzić do zaległości podatkowej, odsetek, konieczności korekty zeznania, a w poważniejszych przypadkach także do odpowiedzialności karnoskarbowej.

Jak rozliczyć PIT-36, PIT/ZG i zaliczki od emerytury zagranicznej?

Emerytura krajowa wypłacana przez polski organ rentowy jest zwykle rozliczana na podstawie informacji otrzymanej z organu rentowego, np. PIT-40A albo PIT-11A. Przy emeryturze zagranicznej najczęściej właściwy jest PIT-36, ponieważ podatnik wykazuje dochody zagraniczne i rozlicza je z uwzględnieniem umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Załącznik PIT/ZG składa się dla dochodów z zagranicy, jeżeli sposób rozliczenia wymaga wykazania dochodu z danego państwa lub podatku zapłaconego za granicą. Jeżeli z umowy wynika, że świadczenie jest opodatkowane wyłącznie w Polsce, a zagraniczny podatek nie został pobrany, w praktyce trzeba sprawdzić objaśnienia do formularza i sposób wykazania świadczenia w danym roku podatkowym. Przy kilku państwach wypłaty mogą być potrzebne odrębne załączniki dla poszczególnych państw.

Jeżeli zagraniczna emerytura wpływa do Polski za pośrednictwem banku, bank może pełnić funkcję płatnika zaliczek na PIT. Przy poborze zaliczek powinien uwzględnić właściwą umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania. Podatnik powinien zadbać o dokumenty potwierdzające charakter świadczenia, państwo wypłaty, ewentualny podatek pobrany za granicą oraz swoją rezydencję podatkową.

Osoby, które po latach pobytu za granicą przenoszą rezydencję do Polski, często pytają o ulgę na powrót. Warto pamiętać, że samo otrzymywanie emerytury nie wystarcza do zastosowania tego zwolnienia. Ulga dotyczy tylko ustawowo wskazanych rodzajów przychodów, wymaga spełnienia warunków dokumentacyjnych i może być stosowana przez cztery kolejne lata podatkowe, w ramach rocznego limitu przychodów objętych zwolnieniem.

Jak przeliczać emeryturę wypłacaną w walucie obcej?

Jeżeli emerytura zagraniczna jest wypłacana w euro, dolarach, funtach albo innej walucie, w zeznaniu podatkowym trzeba wykazać kwoty w złotych. Zgodnie z art. 11a ust. 1 ustawy o PIT przychody w walutach obcych przelicza się według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu.

Nie należy stosować kursu z końca roku, kursu z dnia wypełniania zeznania ani kursu użytego przez bank do faktycznej wymiany waluty, jeżeli przepisy nakazują zastosować kurs średni NBP. Dla świadczeń wypłacanych co miesiąc oznacza to konieczność ustalenia właściwego kursu dla każdej wypłaty albo korzystania z rzetelnego zestawienia przygotowanego na podstawie dat wpływu świadczeń.

Najczęstsze pytania

Podsumowanie

Rozliczenie PIT z emerytury polskiej i zagranicznej wymaga sprawdzenia trzech elementów: rezydencji podatkowej, rodzaju świadczenia oraz właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Dopiero po tej analizie można ustalić, czy emerytura jest opodatkowana w Polsce, za granicą, czy w obu państwach z zastosowaniem odpowiedniej metody unikania podwójnego opodatkowania.

Najczęstszy błąd polega na założeniu, że wszystkie emerytury zagraniczne rozlicza się identycznie. W praktyce inaczej mogą być traktowane emerytury prywatne, świadczenia z obowiązkowych systemów ubezpieczeń społecznych, renty oraz emerytury za służbę publiczną. Dlatego przed złożeniem PIT warto zebrać dokumenty z państwa wypłaty świadczenia, informacje o pobranym podatku, dane o rezydencji podatkowej i potwierdzenia wpływów.

Źródła

• art. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - rezydencja podatkowa i nieograniczony obowiązek podatkowy.
• art. 4a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - stosowanie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.
• art. 11a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - przeliczanie walut obcych na złote.
• art. 12 ust. 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - definicja emerytury i renty.
• art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - skala podatkowa.
• art. 35 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - obowiązki płatników przy emeryturach i rentach z zagranicy.
• Informacje Ministerstwa Finansów o dochodach z emerytury lub renty.
• Wykaz umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.
• Formularz PIT-36 - Ministerstwo Finansów.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 1 sierpnia 2019 r., nr 0115-KDIT2-2.4011.206.2019.1.MU.