Czy organ podatkowy może zakwestionować cenę między przedsiębiorcami?

Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Czy cena ustalona w umowie jest wiążąca dla organu podatkowego?

Na gruncie prawa cywilnego przedsiębiorcy korzystają ze swobody umów. Mogą więc ustalić cenę sprzedaży towaru, wynagrodzenie za usługę albo inne warunki rozliczeń tak, jak odpowiada to ich interesom gospodarczym. Ta swoboda nie oznacza jednak, że organ podatkowy zawsze musi przyjąć rozliczenie podatkowe wynikające wyłącznie z ceny zapisanej na fakturze albo w umowie.

W praktyce trzeba odróżnić dwie kwestie. Po pierwsze, organ podatkowy co do zasady nie zmienia samej umowy i nie nakazuje jednej stronie dopłaty ceny drugiej stronie. Po drugie, organ może zakwestionować podatkowy skutek transakcji, jeżeli przepisy pozwalają mu określić przychód, koszt, dochód, stratę albo podstawę opodatkowania według wartości rynkowej.

Największe znaczenie ma to przy transakcjach między podmiotami powiązanymi. Jeżeli powiązania kapitałowe, osobowe, rodzinne albo organizacyjne wpływają na warunki transakcji, fiskus może badać, czy cena odpowiada zasadzie ceny rynkowej.

Kiedy organ może zakwestionować cenę między podmiotami powiązanymi?

W podatku dochodowym od osób fizycznych podstawową regulacją jest art. 23o ustawy PIT. Odpowiednikiem tej zasady dla spółek i innych podatników CIT jest art. 11c ustawy CIT. Zgodnie z tymi przepisami podmioty powiązane są obowiązane ustalać ceny transferowe na warunkach, które ustaliłyby między sobą podmioty niepowiązane.

Jeżeli w wyniku powiązań zostaną ustalone albo narzucone warunki różniące się od warunków rynkowych, a podatnik wykaże przez to niższy dochód albo wyższą stratę, organ podatkowy może określić dochód lub stratę bez uwzględnienia warunków wynikających z powiązań.

Nie chodzi więc wyłącznie o samą cenę. Organ analizuje całokształt transakcji: jej faktyczny przebieg, okoliczności zawarcia i realizacji, zachowanie stron, funkcje pełnione przez poszczególne podmioty, zaangażowane aktywa i ponoszone ryzyka. W wyjątkowych przypadkach może dojść także do recharakteryzacji albo pominięcia transakcji kontrolowanej, jeżeli w porównywalnych okolicznościach racjonalne podmioty niepowiązane nie zawarłyby takiej transakcji albo zawarłyby inną.

Przy większych transakcjach samo posiadanie faktury i umowy może nie wystarczyć. Podatnik powinien sprawdzić, czy nie powstał obowiązek sporządzenia dokumentacji cen transferowych, a także czy ma dowody potwierdzające rynkowy charakter ceny.

Jak organ podatkowy weryfikuje cenę transferową?

Metody weryfikacji cen transferowych określa art. 23p ustawy PIT oraz art. 11d ustawy CIT. Organ powinien stosować metodę najbardziej odpowiednią w danych okolicznościach. Ustawowe metody to:

1. metoda porównywalnej ceny niekontrolowanej,
2. metoda ceny odprzedaży,
3. metoda koszt plus,
4. metoda marży transakcyjnej netto,
5. metoda podziału zysku.

Jeżeli zastosowanie tych metod nie jest możliwe albo nie byłoby właściwe, dopuszczalne jest użycie innej metody, w tym technik wyceny, o ile jest ona najbardziej odpowiednia w danych okolicznościach.

Przy wyborze metody organ powinien uwzględnić między innymi warunki transakcji, dostępność danych porównawczych, specyfikę przedmiotu transakcji i to, czy porównywane transakcje rzeczywiście są porównywalne. W praktyce spór często dotyczy nie samego prawa organu do badania ceny, lecz jakości analizy porównawczej oraz tego, czy organ prawidłowo dobrał dane rynkowe.

Czy organ zmienia cenę w umowie?

Nie. Co do zasady organ podatkowy nie zastępuje stron umowy i nie zmienia ceny należnej między przedsiębiorcami. Jeżeli strony ustaliły wynagrodzenie na określonym poziomie, to sama cywilnoprawna treść umowy pozostaje bez zmian.

Skutek podatkowy może być jednak inny. Organ może doszacować dochód, zmniejszyć stratę, zakwestionować koszt podatkowy, określić przychód według warunków rynkowych albo ustalić inną podstawę opodatkowania, jeżeli pozwalają na to konkretne przepisy. W efekcie podatnik może otrzymać decyzję określającą wyższy podatek wraz z odsetkami.

W przypadku rażących lub nierzetelnych rozliczeń trzeba liczyć się również z ryzykiem odpowiedzialności karnej skarbowej osób odpowiedzialnych za rozliczenia, zwłaszcza gdy zaniżenie podatku wiązało się z nierzetelnymi księgami, dokumentacją albo deklaracjami.

Korekta cen transferowych po stronie podatnika

Przepisy pozwalają podatnikom na samodzielną korektę cen transferowych. W PIT reguluje to art. 23q, a w CIT art. 11e. Korekta polega na odpowiedniej zmianie wysokości przychodów albo kosztów uzyskania przychodów.

Taka korekta nie jest jednak dowolnym sposobem naprawienia każdej niekorzystnej transakcji. Co do zasady podatnik musi wykazać, że w trakcie roku stosował warunki rynkowe, a korekta jest potrzebna z powodu zmiany istotnych okoliczności albo poznania faktycznie poniesionych kosztów lub uzyskanych przychodów będących podstawą kalkulacji ceny transferowej.

Dodatkowo w momencie dokonania korekty podatnik powinien posiadać oświadczenie podmiotu powiązanego albo dowód księgowy potwierdzający dokonanie przez ten podmiot korekty w tej samej wysokości. W przypadku podmiotu zagranicznego musi też istnieć podstawa prawna do wymiany informacji podatkowych z państwem jego miejsca zamieszkania, siedziby albo zarządu.

Od 2022 r. nie ma obowiązku wykazywania korekty cen transferowych w rocznym zeznaniu podatkowym w dawnym rozumieniu tej regulacji. Nie oznacza to jednak braku obowiązku posiadania dokumentów. Korekta powinna być możliwa do obrony w razie kontroli, także na poziomie księgowym i ekonomicznym.

VAT a cena odbiegająca od wartości rynkowej

Odrębne znaczenie może mieć ustawa o VAT. Zgodnie z art. 32 ustawy o podatku od towarów i usług organ podatkowy może w określonych sytuacjach ustalić podstawę opodatkowania według wartości rynkowej, jeżeli między kontrahentami istnieją powiązania, powiązania te miały wpływ na ustalenie wynagrodzenia, a występują okoliczności wskazane w tym przepisie, w szczególności związane z ograniczonym prawem do odliczenia VAT.

Nie każda niska albo wysoka cena automatycznie powoduje korektę VAT. Kluczowe jest to, czy spełnione są ustawowe przesłanki, czy powiązanie miało wpływ na cenę i czy transakcja została prawidłowo udokumentowana. Inaczej ocenia się rabat handlowy wynikający z realnej strategii sprzedażowej, a inaczej nierynkową cenę między podmiotami powiązanymi służącą przesunięciu korzyści podatkowej.

Jak ograniczyć ryzyko sporu z fiskusem?

Przedsiębiorca powinien przede wszystkim zadbać o rynkowe uzasadnienie ceny. W praktyce pomocne są: umowa opisująca rzeczywiste warunki współpracy, kalkulacja ceny, oferty porównawcze, cenniki, analiza rentowności, potwierdzenie zakresu świadczeń, korespondencja negocjacyjna oraz dokumenty pokazujące, że transakcja miała realny sens gospodarczy.

W transakcjach powtarzalnych warto regularnie weryfikować ceny, a nie dopiero po kilku latach, gdy pojawi się kontrola; w praktyce znaczenie ma też to, czym różni się kontrola podatkowa a kontrola celno-skarbowa. Szczególnej ostrożności wymagają pożyczki, usługi niematerialne, opłaty licencyjne, refaktury, najem majątku, sprzedaż składników majątku oraz transakcje z podmiotami z jednej grupy kapitałowej.

Jeżeli transakcja jest nietypowa, dotyczy znacznej wartości albo odbiega od standardów rynkowych, warto przygotować pisemne uzasadnienie biznesowe. Brak takiego uzasadnienia nie przesądza jeszcze o przegranej, ale utrudnia obronę stanowiska podatnika.

FAQ

Podsumowanie

Organ podatkowy może zakwestionować cenę ustaloną między przedsiębiorcami, jeżeli przepisy podatkowe pozwalają mu ocenić transakcję według warunków rynkowych. Najważniejsze znaczenie mają tu przepisy o cenach transferowych, dotyczące podmiotów powiązanych. W takim przypadku fiskus nie zmienia samej umowy, ale może określić dochód, stratę, przychód lub koszt tak, jakby transakcja została zawarta na warunkach rynkowych.

Przedsiębiorcy powinni dokumentować nie tylko sam fakt zawarcia transakcji, ale również ekonomiczne uzasadnienie ceny. Im większa wartość transakcji, im silniejsze powiązania i im bardziej cena odbiega od typowych warunków rynkowych, tym ważniejsze jest przygotowanie dowodów jeszcze przed ewentualną kontrolą.

Źródła

• art. 23m-23q ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych: tekst jednolity w ELI
• art. 11a-11e ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych: tekst jednolity w ELI
• art. 32 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług: tekst jednolity w ELI
• Ministerstwo Finansów, serwis Ceny transferowe: podatki.gov.pl