- Na dzień 20 maja 2026 r. czasowa stawka VAT 0% dla pomocy na rzecz osób uciekających przed wojną w Ukrainie nie została przedłużona po 31 grudnia 2025 r.
- Nieodpłatne przekazanie towarów może podlegać VAT, jeżeli przy ich nabyciu, imporcie lub wytworzeniu podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego.
- Nieodpłatne świadczenie usług podlega VAT tylko w przypadkach wskazanych w art. 8 ust. 2 ustawy o VAT, w szczególności gdy służy celom innym niż działalność gospodarcza podatnika.
- Stawka 0% VAT nie jest tym samym co zwolnienie z VAT – przy spełnieniu warunków pozwalała zasadniczo zachować prawo do odliczenia podatku naliczonego.
- Podatnik powinien mieć dokumenty potwierdzające cel pomocy, odbiorcę świadczenia i podstawę zastosowania właściwej stawki VAT.
Aktualny stan prawny w 2026 r.
Artykuł w pierwotnej wersji opisywał rozwiązanie wprowadzone po wybuchu wojny w Ukrainie, które pozwalało stosować stawkę VAT 0% do wybranych nieodpłatnych świadczeń pomocowych. Ten mechanizm nie jest już rozwiązaniem stałym. Przepisy miały charakter czasowy, a ich zakres zmieniał się w kolejnych latach.
Najważniejszy praktyczny wniosek jest następujący: obecnie przedsiębiorca nie powinien automatycznie zakładać, że darowizna towarów albo nieodpłatna usługa na rzecz osób poszkodowanych wojną w Ukrainie korzysta ze stawki 0% VAT. Każdą czynność trzeba ocenić według aktualnych zasad ustawy o VAT, rodzaju przekazywanego towaru lub usługi, statusu odbiorcy oraz posiadanej dokumentacji.
Jeżeli podatnik przekazuje towary nieodpłatnie, a przy ich nabyciu, imporcie lub wytworzeniu przysługiwało mu prawo do odliczenia VAT, zastosowanie może mieć art. 7 ust. 2 ustawy o VAT. W praktyce oznacza to konieczność rozważenia, czy przekazanie jest traktowane jak odpłatna dostawa towarów i czy trzeba wykazać VAT należny według stawki właściwej dla tych towarów.
Dlaczego dawna preferencja nie była klasycznym zwolnieniem z VAT?
W praktyce często mówiło się o „zwolnieniu z VAT”, ale technicznie chodziło o obniżoną stawkę VAT 0%. To istotna różnica. Zwolnienie z VAT może ograniczać prawo do odliczenia podatku naliczonego, natomiast czynność opodatkowana stawką 0% pozostaje czynnością opodatkowaną. Przy spełnieniu warunków podatnik mógł zatem co do zasady zachować prawo do odliczenia VAT naliczonego związanego z przekazanymi towarami lub świadczonymi usługami. Szerszy kontekst zmian w rozliczeniach omawia artykuł SLIM VAT 2 – aktualne zasady.
Dawne przepisy nie obejmowały każdej pomocy dla obywateli Ukrainy. Warunki były formalne i dotyczyły m.in. rodzaju świadczenia, celu pomocy, podmiotu otrzymującego świadczenie oraz dokumentacji. Błąd w tym zakresie mógł prowadzić do konieczności rozliczenia VAT według zasad ogólnych.
Przy innych problemach podatkowych warto korzystać z materiałów z kategorii prawo podatkowe, ponieważ konsekwencje zależą od konkretnego stanu faktycznego, a nie tylko od celu przekazania darowizny.
Jak działała stawka 0% dla nieodpłatnej pomocy po wybuchu wojny?
Pierwsze rozwiązanie wprowadzone w 2022 r. dotyczyło nieodpłatnych dostaw towarów, o których mowa w art. 7 ust. 2 ustawy o VAT, oraz nieodpłatnych świadczeń usług, o których mowa w art. 8 ust. 2 ustawy o VAT, wykonywanych na cele związane z pomocą ofiarom skutków działań wojennych na terytorium Ukrainy.
Stawka 0% nie przysługiwała jednak przy dowolnym przekazaniu towarów bezpośrednio osobom prywatnym. Przepisy wymagały, aby dostawa towarów lub świadczenie usług były dokonywane na rzecz określonych podmiotów, w szczególności Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych, podmiotów leczniczych albo jednostek samorządu terytorialnego. Konieczna była również pisemna umowa, z której wynikało, że towary lub usługi zostaną wykorzystane na cele związane z pomocą ofiarom wojny w Ukrainie.
Istotne było również to, że preferencja obejmowała czynności dokonane w wyraźnie oznaczonym okresie. Nie można jej było stosować bezterminowo tylko dlatego, że cel przekazania był humanitarny.
Preferencja obowiązująca do 31 grudnia 2025 r.
W 2025 r. wprowadzono odrębną, węższą preferencję w rozporządzeniu w sprawie obniżonych stawek VAT. Do 31 grudnia 2025 r. stawka 0% mogła mieć zastosowanie do dostaw towarów oraz wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, z wyłączeniem m.in. wyrobów akcyzowych i samochodów osobowych podlegających akcyzie, jeżeli towary były przeznaczone do bezpłatnego przekazania na terytorium Polski osobom uciekającym przed agresją wojskową Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie albo do bezpłatnego oddania im do dyspozycji na terytorium Polski.
Przekazujesz pomoc dla Ukrainy i chcesz zastosować właściwą stawkę VAT?
Prawnik sprawdzi datę, rodzaj towarów, status odbiorcy i dokumenty oraz ustali, czy transakcja korzysta z preferencji czy wymaga korekty.
Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę
Preferencja ta była ograniczona podmiotowo. Dostawa musiała być dokonana na rzecz podmiotów wchodzących w skład Międzynarodowego Ruchu Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca, organów ONZ lub jej organizacji wyspecjalizowanych i powiązanych, wybranych organizacji pożytku publicznego albo przedsiębiorstw społecznych spełniających warunki wskazane w przepisach. W razie wątpliwości co do statusu podatnika pomocny może być również materiał rejestracja VAT – kto musi złożyć zgłoszenie.
Dla dostawy towarów konieczna była pisemna umowa między podatnikiem a uprawnionym odbiorcą. Z umowy musiało wynikać przeznaczenie towarów na cele przewidziane w rozporządzeniu, a także zobowiązanie odbiorcy do zapłaty równowartości VAT należnego, jeżeli towary zostałyby wykorzystane niezgodnie z tym przeznaczeniem.
Po 31 grudnia 2025 r. ta szczególna podstawa stosowania VAT 0% nie obowiązuje, chyba że ustawodawca wprowadzi nowe rozwiązanie. Na dzień aktualizacji artykułu należy więc stosować zasady ogólne i każdorazowo sprawdzać, czy istnieje inna podstawa dla stawki 0%, np. eksport towarów albo wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów spełniająca odrębne warunki dokumentacyjne.
Darowizna towarów a VAT według zasad ogólnych
Jeżeli przedsiębiorca przekazuje towary nieodpłatnie, podstawowe znaczenie ma art. 7 ust. 2 ustawy o VAT. Przepis ten obejmuje w szczególności darowizny towarów należących do przedsiębiorstwa, jeżeli podatnikowi przysługiwało w całości lub w części prawo do odliczenia VAT przy ich nabyciu, imporcie, wytworzeniu albo przy nabyciu części składowych.
W konsekwencji darowizna towarów na cele humanitarne może powodować obowiązek wykazania VAT należnego. Nie zawsze jednak tak będzie. Jeżeli podatnik nie miał prawa do odliczenia VAT, przekazywany towar ma szczególny status albo w sprawie występuje inna podstawa do preferencji, wynik może być inny. Dlatego nie należy oceniać darowizny wyłącznie przez pryzmat jej szlachetnego celu.
Warto też odróżniać VAT od innych podatków. Przykładowo zagadnienia dotyczące podatku od darowizny są odrębne od rozliczenia VAT, co pokazuje m.in. artykuł o tym, kiedy powstaje podatek od darowizny.
Odrębnie należy ocenić skutki w podatku dochodowym, w tym możliwość zaliczenia pomocy do kosztów lub zastosowania odliczenia. Zasady te opisuje artykuł o darowiznach na Ukrainę w PIT.
Nieodpłatne świadczenie usług a VAT
Przy usługach należy sięgnąć do art. 8 ust. 2 ustawy o VAT. Za odpłatne świadczenie usług mogą być uznane m.in. użycie towarów przedsiębiorstwa do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika, jeżeli przy nabyciu tych towarów przysługiwało prawo do odliczenia, oraz inne nieodpłatne świadczenia usług do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika.
Nie każda nieodpłatna pomoc usługowa automatycznie podlega VAT. Jeżeli usługa pozostaje w związku z działalnością gospodarczą podatnika, np. ma racjonalne uzasadnienie gospodarcze, promocyjne albo organizacyjne, konieczna jest indywidualna ocena. Jeżeli natomiast świadczenie służy celom całkowicie niezwiązanym z działalnością gospodarczą, ryzyko opodatkowania VAT jest wyższe.
W sprawach dotyczących obywateli Ukrainy pojawiają się także inne obowiązki formalne, np. podatkowe lub identyfikacyjne. Pokrewny temat omawia artykuł o zasadach nadawania NIP osobom z Ukrainy.
Jak dokumentować pomoc, aby ograniczyć ryzyko podatkowe?
Nawet jeżeli obecnie nie ma ogólnej preferencji VAT 0% dla pomocy na rzecz Ukrainy, podatnik powinien starannie dokumentować przekazanie towarów lub wykonanie usług. Dokumentacja ma znaczenie dla ustalenia, czy czynność podlega VAT, jaka jest jej podstawa opodatkowania, czy istnieje prawo do odliczenia oraz czy można zastosować inną preferencję podatkową. Może mieć także znaczenie przy ubieganiu się o zwrot VAT, gdy z rozliczenia wynika nadwyżka podatku naliczonego nad należnym.
W praktyce warto zgromadzić:
- umowę, porozumienie albo pisemne potwierdzenie przekazania towarów lub wykonania usługi,
- dane odbiorcy pomocy oraz jego status prawny,
- opis celu, na jaki towary lub usługi mają być wykorzystane,
- protokoły przekazania, dokumenty magazynowe, korespondencję i potwierdzenia transportu,
- dokumenty zakupowe pokazujące, czy podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT.
Jeżeli pomoc ma charakter międzynarodowy, np. towary są wywożone z Polski do Ukrainy, mogą pojawić się odrębne zasady dotyczące eksportu towarów, dokumentów celnych i terminu potwierdzenia wywozu. To inny mechanizm niż opisywana wcześniej krajowa preferencja dla nieodpłatnej pomocy.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, dlaczego po wygaśnięciu czasowych preferencji konieczna jest indywidualna analiza rozliczenia VAT.
Spółka w 2026 r. przekazuje nieodpłatnie koce i odzież organizacji prowadzącej pomoc dla uchodźców. Przy zakupie tych towarów spółka odliczyła VAT. Sam cel humanitarny nie wystarcza obecnie do zastosowania dawnej stawki 0%. Spółka powinna sprawdzić, czy przekazanie podlega opodatkowaniu jako darowizna towarów na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o VAT i jaka stawka jest właściwa dla danych towarów.
Firma transportowa w 2025 r. przekazała towary uprawnionej organizacji na podstawie pisemnej umowy, a towary miały zostać bezpłatnie rozdane w Polsce osobom uciekającym przed wojną w Ukrainie. W takim przypadku należało zbadać, czy spełnione były szczególne warunki czasowej preferencji obowiązującej do 31 grudnia 2025 r., w tym status odbiorcy, treść umowy i przeznaczenie towarów.
Przedsiębiorca bezpłatnie udostępnia samochód pracownikom organizującym zbiórkę. Jeżeli pojazd jest składnikiem przedsiębiorstwa, a udostępnienie służy celom innym niż działalność gospodarcza podatnika, trzeba przeanalizować art. 8 ust. 2 ustawy o VAT. Wynik zależy m.in. od tego, czy przy nabyciu lub użytkowaniu pojazdu przysługiwało prawo do odliczenia i jaki jest związek świadczenia z działalnością przedsiębiorcy.
FAQ
Czy w 2026 r. każda pomoc dla Ukrainy korzysta z VAT 0%?
Nie. Na dzień 20 maja 2026 r. nie obowiązuje ogólna czasowa preferencja pozwalająca stosować VAT 0% do każdej darowizny lub nieodpłatnej usługi na rzecz osób poszkodowanych wojną w Ukrainie. Trzeba stosować zasady ogólne albo sprawdzić, czy dana transakcja spełnia warunki innej preferencji.
Czy stawka 0% VAT oznacza to samo co zwolnienie z VAT?
Nie. Stawka 0% oznacza czynność opodatkowaną, ale z zerową kwotą podatku należnego. Zwolnienie z VAT jest odrębnym mechanizmem i może wpływać na prawo do odliczenia podatku naliczonego.
Czy darowizna towarów zawsze powoduje obowiązek zapłaty VAT?
Nie zawsze. Obowiązek rozliczenia VAT zależy m.in. od tego, czy podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT przy nabyciu, imporcie lub wytworzeniu towarów. Jeżeli takie prawo istniało, darowizna może zostać potraktowana jak odpłatna dostawa towarów.
Czy pomoc przekazana bezpośrednio uchodźcy może korzystać z dawnych preferencji?
Dawne przepisy nie obejmowały każdej pomocy przekazywanej bezpośrednio osobom prywatnym. W wielu przypadkach wymagały przekazania towarów lub świadczenia usług na rzecz określonych podmiotów oraz posiadania pisemnej umowy.
Jakie dokumenty są najważniejsze przy rozliczeniu pomocy?
Najważniejsze są dokumenty potwierdzające datę i przedmiot przekazania, status odbiorcy, cel wykorzystania towarów lub usług, prawo do odliczenia VAT oraz ewentualne spełnienie warunków szczególnej preferencji. Przy dostawach transgranicznych potrzebne mogą być także dokumenty celne albo transportowe.
Podsumowanie
Rozliczenie VAT przy pomocy dla ofiar wojny w Ukrainie wymaga ostrożności. W przeszłości obowiązywały czasowe preferencje, ale nie były one bezwarunkowe i nie obejmowały każdej formy wsparcia. Obecnie, po wygaśnięciu preferencji obowiązującej do 31 grudnia 2025 r., punktem wyjścia są zasady ogólne ustawy o VAT.
Przedsiębiorca powinien ustalić, czy przekazanie towarów albo wykonanie usługi podlega opodatkowaniu, czy istnieje prawo do odliczenia VAT oraz czy w danym przypadku można zastosować inną podstawę dla stawki 0%, np. przy eksporcie lub prawidłowo udokumentowanej dostawie transgranicznej.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła
- Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – w szczególności art. 7 ust. 2, art. 8 ust. 2 i art. 86.
- Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 2023 r. w sprawie obniżonych stawek podatku od towarów i usług.
- Rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 13 września 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie obniżonych stawek VAT, Dz.U. 2025 poz. 1253.
- Rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 28 marca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie obniżonych stawek VAT, Dz.U. 2026 poz. 417.
- Komunikat Ministerstwa Finansów dotyczący pierwotnej preferencji VAT dla pomocy na rzecz ofiar konfliktu w Ukrainie.
