Umowa kupna-sprzedaży samochodu – co wpisać i na co uważać?

Umowa kupna-sprzedaży samochodu – czy musi być pisemna?

Sprzedaż samochodu jest umową sprzedaży w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Co do zasady sprzedawca zobowiązuje się przenieść własność rzeczy i wydać ją kupującemu, a kupujący zobowiązuje się odebrać rzecz i zapłacić cenę. Przepisy nie wymagają dla zwykłej sprzedaży auta formy aktu notarialnego ani formy pisemnej pod rygorem nieważności.

W praktyce forma pisemna jest jednak konieczna. Umowa będzie potrzebna do rejestracji pojazdu, wykazania daty nabycia, rozliczenia podatku PCC, zgłoszenia sprzedaży, udokumentowania zapłaty oraz dochodzenia roszczeń, jeżeli po zakupie okaże się, że samochód ma ukryte wady albo nie odpowiada zapewnieniom sprzedawcy.

Warto wpisać nie tylko datę, ale także godzinę zawarcia umowy i wydania pojazdu. Ma to znaczenie praktyczne przy mandatach, opłatach parkingowych, szkodach komunikacyjnych i odpowiedzialności za korzystanie z pojazdu w dniu sprzedaży.

Co powinna zawierać umowa sprzedaży samochodu?

Dobra umowa sprzedaży auta powinna jednoznacznie wskazywać, kto sprzedaje, kto kupuje, jaki dokładnie pojazd jest przedmiotem sprzedaży i na jakich warunkach dochodzi do transakcji. Im dokładniejszy opis, tym mniejsze ryzyko sporu.

• dane stron – imię, nazwisko, adres, PESEL albo NIP, seria i numer dokumentu tożsamości; przy firmie: nazwa, adres, NIP, KRS albo CEIDG oraz dane osoby reprezentującej,
• oznaczenie pojazdu – marka, model, wersja, rok produkcji, numer VIN, numer rejestracyjny, numer karty pojazdu, jeżeli była wydana, aktualny przebieg oraz kolor,
• stan prawny auta – oświadczenie, że pojazd jest własnością sprzedawcy, nie jest obciążony prawami osób trzecich, nie jest przedmiotem zastawu, leasingu, zajęcia ani zabezpieczenia, chyba że strony wyraźnie opisują taką sytuację,
• cena i płatność – kwota, waluta, sposób zapłaty, termin płatności, numer rachunku bankowego albo potwierdzenie zapłaty gotówką,
• wydanie pojazdu – data i godzina przekazania auta, liczba kluczyków, dowód rejestracyjny, polisa OC, książka serwisowa, instrukcje, dodatkowe koła i inne wyposażenie,
• stan techniczny – informacje o uszkodzeniach, naprawach, wypadkach, kolizjach, wymianie silnika, skrzyni biegów, akumulatora, przebiegu i znanych usterkach.

Jeżeli samochód ma kilku współwłaścicieli, umowę powinni podpisać wszyscy współwłaściciele albo osoba działająca na podstawie ważnego pełnomocnictwa. Gdy sprzedawcą jest osoba pozostająca w małżeństwie, warto ustalić, czy pojazd należy do majątku osobistego, czy wspólnego. Nie w każdym przypadku podpis małżonka będzie konieczny, ale przy droższych pojazdach i niejasnym stanie własności brak zgody może stać się źródłem sporu.

Opis stanu technicznego auta – dlaczego jest tak ważny?

Najwięcej sporów po zakupie używanego samochodu dotyczy tego, czy wada istniała już w chwili sprzedaży, czy była znana kupującemu oraz czy sprzedawca zataił istotne informacje. Dlatego ogólne sformułowanie, że „kupujący zna stan techniczny pojazdu”, nie zawsze wystarczy do uniknięcia odpowiedzialności.

Jeżeli sprzedawca wie o konkretnych wadach, powinien je wskazać w umowie albo w załączniku. Może to być informacja o naprawach blacharskich, wcześniejszej kolizji, nieszczelności, problemach z elektroniką, zużyciu sprzęgła, nieprawidłowej pracy silnika, uszkodzeniach lakieru, korozji lub niezgodnym z rzeczywistością przebiegu. Kupujący, który został jasno poinformowany o konkretnej wadzie, ma znacznie słabsze podstawy do późniejszego zgłaszania roszczeń z tego powodu.

Z drugiej strony samo podpisanie oświadczenia o znajomości stanu pojazdu nie zamyka automatycznie drogi do reklamacji. Jeżeli po zakupie problem dotyczy nie wady technicznej, ale tego, że zakupiony samochód jest zajęty przez komornika, trzeba ocenić także stan prawny auta i możliwe roszczenia wobec sprzedawcy. Jeżeli wada była ukryta, poważna, sprzedawca o niej wiedział albo zapewniał kupującego, że pojazd jest bezwypadkowy i sprawny, a okazało się inaczej, treść umowy będzie oceniana razem z całością okoliczności: korespondencją, ogłoszeniem, historią serwisową, opinią rzeczoznawcy i zachowaniem stron.

Cena, zapłata i wydanie samochodu

Cena jest jednym z najważniejszych elementów umowy. Należy wpisać ją liczbowo i słownie, określić walutę oraz wskazać, czy zapłata nastąpiła przed podpisaniem umowy, przy podpisaniu, czy ma nastąpić później. Przy przelewie warto podać numer rachunku, termin płatności i tytuł przelewu.

Przy sprzedaży droższego samochodu bezpieczniejszy dowodowo jest przelew bankowy. Jeżeli strony wybierają gotówkę, dobrze zamieścić w umowie wyraźne potwierdzenie otrzymania całej ceny albo opisać, jaka część została już zapłacona, a jaka pozostaje do zapłaty.

Jeżeli kupujący finansuje zakup pożyczką od członka rodziny albo znajomego, warto odrębnie uporządkować także dokument taki jak umowa pożyczki między osobami prywatnymi, aby nie mieszać rozliczenia ceny sprzedaży z późniejszym zwrotem pożyczonych pieniędzy.

Warto też rozdzielić moment podpisania umowy od momentu wydania pojazdu, jeżeli nie następują jednocześnie. Do czasu wydania samochodu sprzedawca powinien dbać o pojazd i nie korzystać z niego w sposób sprzeczny z ustaleniami. Kupujący powinien odebrać wszystkie uzgodnione dokumenty, kluczyki i elementy wyposażenia.

Reklamacja samochodu kupionego od osoby prywatnej

Przy sprzedaży samochodu między osobami prywatnymi podstawą odpowiedzialności sprzedawcy jest rękojmia za wady rzeczy sprzedanej uregulowana w Kodeksie cywilnym. Wada może polegać na tym, że samochód nie ma właściwości, które powinien mieć ze względu na umowę, zapewnienia sprzedawcy albo zwykłe przeznaczenie, np. pojazd był sprzedawany jako bezwypadkowy, a w rzeczywistości miał poważną naprawę powypadkową.

Kupujący może w szczególności żądać obniżenia ceny, usunięcia wady, a przy wadzie istotnej także złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy. W przypadku używanego samochodu wymiana rzeczy na wolną od wad zwykle nie będzie realna, bo przedmiotem umowy był konkretny, indywidualnie oznaczony pojazd.

Co do zasady sprzedawca odpowiada z rękojmi za wady fizyczne rzeczy ruchomej, jeżeli wada zostanie stwierdzona przed upływem 2 lat od wydania rzeczy kupującemu. W umowie między osobami prywatnymi strony mogą jednak odpowiedzialność z rękojmi rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć. Takie wyłączenie nie chroni sprzedawcy, jeżeli podstępnie zataił wadę.

Sprzedawca nie odpowiada z rękojmi za wadę, o której kupujący wiedział w chwili zawarcia umowy. Dlatego precyzyjny opis usterek działa w interesie obu stron: sprzedawca ogranicza ryzyko zarzutu zatajenia wady, a kupujący wie, co faktycznie kupuje.

Zakup samochodu od przedsiębiorcy a prawa konsumenta

Jeżeli kupującym jest konsument, a sprzedawcą przedsiębiorca, np. komis, salon albo dealer prowadzący działalność gospodarczą, od 1 stycznia 2023 r. do reklamacji towaru stosuje się przede wszystkim przepisy ustawy o prawach konsumenta o braku zgodności towaru z umową. W takim przypadku nie stosuje się klasycznych przepisów Kodeksu cywilnego o rękojmi za wady w relacji przedsiębiorca–konsument.

Konsument może żądać doprowadzenia samochodu do zgodności z umową, czyli co do zasady naprawy albo wymiany. Przy samochodzie używanym wymiana na inny pojazd często będzie niemożliwa albo nadmiernie kosztowna, więc w praktyce spór najczęściej dotyczy naprawy, obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy.

Przedsiębiorca odpowiada za brak zgodności samochodu z umową istniejący w chwili dostarczenia i ujawniony w ciągu 2 lat od tej chwili. Jeżeli brak zgodności ujawni się przed upływem 2 lat od dostarczenia auta, domniemywa się, że istniał już w chwili dostarczenia, chyba że przedsiębiorca udowodni inaczej albo domniemania nie da się pogodzić ze specyfiką towaru lub charakterem wady. Przy towarach używanych strony mogą uzgodnić krótszy okres odpowiedzialności, ale nie krótszy niż 1 rok.

Odstąpienie od umowy jest możliwe zwłaszcza wtedy, gdy brak zgodności jest istotny, przedsiębiorca odmówił naprawy lub wymiany, nie doprowadził auta do zgodności z umową w rozsądnym czasie albo wada nadal występuje mimo próby naprawy. Nie każda usterka używanego samochodu uzasadnia od razu zwrot pojazdu i całej ceny; znaczenie ma wiek auta, przebieg, cena, zapewnienia sprzedawcy i charakter wady.

Czy można zwrócić samochód w ciągu 14 dni?

Przy zwykłej sprzedaży samochodu między osobami prywatnymi nie ma ustawowego prawa zwrotu auta w ciągu 14 dni bez podania przyczyny. Samo rozmyślenie się po zakupie nie daje podstaw do odstąpienia od umowy.

Prawo odstąpienia w terminie 14 dni może mieć znaczenie wtedy, gdy konsument zawiera umowę z przedsiębiorcą na odległość albo poza lokalem przedsiębiorstwa, np. w określonych sytuacjach przez internet, telefonicznie albo poza stałym miejscem prowadzenia działalności sprzedawcy. Należy jednak zawsze sprawdzić konkretny sposób zawarcia umowy, informacje przekazane przez przedsiębiorcę oraz ewentualne ustawowe wyjątki od prawa odstąpienia.

Jeżeli problemem nie jest rezygnacja bez przyczyny, ale wada samochodu, podstawą działania będzie reklamacja: rękojmia w obrocie prywatnym albo brak zgodności towaru z umową przy zakupie konsumenckim od przedsiębiorcy.

Podatek PCC, rejestracja i OC po zakupie auta

Przy zakupie samochodu od osoby prywatnej kupujący zazwyczaj musi złożyć deklarację PCC-3 i zapłacić podatek od czynności cywilnoprawnych w wysokości 2% wartości rynkowej pojazdu. Termin wynosi 14 dni od zawarcia umowy. PCC zwykle nie występuje przy zakupie na fakturę od podmiotu, którego sprzedaż jest objęta VAT albo zwolniona z VAT w ramach tej czynności. Zwolnienie może też dotyczyć m.in. sprzedaży rzeczy ruchomych, jeżeli podstawa opodatkowania nie przekracza 1000 zł, oraz określonych zakupów samochodu osobowego przez osobę z niepełnosprawnością na potrzeby własne.

Po nabyciu samochodu zarejestrowanego w Polsce kupujący powinien złożyć wniosek o rejestrację pojazdu w terminie 30 dni. Przedsiębiorcy prowadzący obrót pojazdami mają w określonych przypadkach dłuższy termin 90 dni. Za niedotrzymanie terminu grożą administracyjne kary pieniężne, których wysokość zależy od rodzaju naruszenia i długości opóźnienia.

Sprzedawca ma obowiązek zawiadomić starostę o zbyciu pojazdu w terminie 30 dni. Niedopełnienie tego obowiązku może skutkować karą pieniężną. Dodatkowo zbywca powinien powiadomić zakład ubezpieczeń o przeniesieniu własności pojazdu i przekazać nabywcy potwierdzenie zawarcia umowy OC. Kupujący powinien sprawdzić, do kiedy działa polisa, czy zakład ubezpieczeń nie dokona rekalkulacji składki oraz czy przejęta polisa nie wygaśnie bez automatycznego odnowienia.

Przykłady

FAQ

Podsumowanie

Umowa kupna-sprzedaży samochodu powinna być prosta, ale dokładna. Najważniejsze jest prawidłowe oznaczenie stron, jednoznaczna identyfikacja pojazdu, opis stanu technicznego, cena, sposób zapłaty oraz data i godzina wydania auta. Dobrze sporządzona umowa ogranicza ryzyko sporów, ułatwia rejestrację i pomaga wykazać, jakie były rzeczywiste ustalenia stron.

Przy wadach pojazdu trzeba odróżnić sprzedaż prywatną od zakupu konsumenckiego od przedsiębiorcy. W pierwszym przypadku zasadnicze znaczenie ma rękojmia z Kodeksu cywilnego i ewentualne jej wyłączenie w umowie. W drugim stosuje się przepisy o braku zgodności towaru z umową, które dają konsumentowi szczególną ochronę.

Źródła

• Kodeks cywilny, w szczególności art. 535 i nast., art. 556 i nast., art. 557, art. 558 oraz art. 568 – Internetowy System Aktów Prawnych.
• Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, w szczególności art. 43a–43g – Internetowy System Aktów Prawnych.
• Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, w szczególności przepisy dotyczące rejestracji i zawiadomienia o zbyciu pojazdu – Internetowy System Aktów Prawnych.
• Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych oraz informacje Ministerstwa Finansów o PCC – podatki.gov.pl.
• Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, w szczególności art. 31–32 – Internetowy System Aktów Prawnych.