Sprzedaż zagranicznych obligacji a PIT

Sprzedaż obligacji jako przychód z kapitałów pieniężnych

Obligacje są papierami wartościowymi. Wynika to z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, który obejmuje m.in. obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe wyemitowane na podstawie prawa polskiego lub obcego.

Na gruncie PIT przychód ze sprzedaży obligacji należy kwalifikować do kapitałów pieniężnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy PIT przychodami z kapitałów pieniężnych są przychody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych oraz z realizacji praw wynikających z papierów wartościowych.

Od dochodu z odpłatnego zbycia papierów wartościowych podatek wynosi 19%. Tak stanowi art. 30b ust. 1 ustawy PIT. Dochodem jest różnica między przychodem ze sprzedaży a kosztami uzyskania przychodu, ustalanymi przede wszystkim według art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy PIT.

Kiedy powstaje przychód ze sprzedaży obligacji?

Moment powstania przychodu ma znaczenie zwłaszcza przy transakcjach zagranicznych, kursach walut i rozliczeniu rocznym. Zgodnie z art. 17 ust. 1ab pkt 1 ustawy PIT przychód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych powstaje w momencie przeniesienia własności papierów wartościowych na nabywcę.

W praktyce trzeba więc sięgnąć do historii transakcji u brokera i ustalić dzień rozliczenia sprzedaży zgodny z dokumentami transakcyjnymi. Sam wpływ środków na rachunek pieniężny albo późniejsze przewalutowanie nie musi wyznaczać daty powstania przychodu podatkowego.

Przychodem jest co do zasady cena uzyskana ze sprzedaży obligacji. Jeżeli w cenie sprzedaży ujęto element odsetek narosłych do dnia transakcji, należy sprawdzić, czy z dokumentów wynika sprzedaż papieru wartościowego wraz z odsetkami zwrotnymi, czy odrębna wypłata odsetek. Ma to znaczenie dla właściwego formularza i zasad opodatkowania.

Jak ustalić koszt nabycia zagranicznych obligacji?

Kosztem uzyskania przychodu są przede wszystkim wydatki poniesione na nabycie sprzedawanych obligacji. Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy PIT wydatki na objęcie lub nabycie papierów wartościowych nie są kosztem w momencie zakupu, lecz stają się kosztem dopiero przy ich odpłatnym zbyciu.

Do kosztów można zaliczyć udokumentowaną cenę zakupu obligacji oraz wydatki bezpośrednio związane z transakcją, np. prowizje maklerskie, opłaty transakcyjne lub koszty pośrednictwa, o ile podatnik ma dokumenty pozwalające powiązać je z nabyciem albo sprzedażą konkretnych papierów wartościowych.

Nie można natomiast dowolnie pomniejszać dochodu o opłaty ogólne, których nie da się przypisać do transakcji. W razie wątpliwości warto zachować zestawienie brokera, potwierdzenia transakcji, wyciągi z rachunku i raporty roczne.

Przeliczenie waluty obcej na złote

Sprzedaż zagranicznych obligacji często odbywa się w euro, dolarach albo innej walucie. W PIT wartości trzeba wykazać w złotych. Zasady przeliczeń określa art. 11a ustawy PIT.

Przychód w walucie obcej przelicza się na złote według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu. Koszt poniesiony w walucie obcej przelicza się natomiast według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu.

Oznacza to, że dla sprzedaży i zakupu mogą wystąpić różne kursy. Nie należy automatycznie przyjmować kursu zastosowanego przez bank albo brokera przy wymianie waluty. Osobnej uwagi wymaga przewalutowanie zysków z obligacji zagranicznych, ponieważ sama wymiana waluty po sprzedaży papierów wartościowych może mieć inne skutki podatkowe niż rozliczenie ceny sprzedaży obligacji.

Sprzedaż zagranicznych obligacji a umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania

Polski rezydent podatkowy podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, czyli rozlicza w Polsce dochody osiągane zarówno w kraju, jak i za granicą. Przy zagranicznych obligacjach trzeba jednak zawsze sprawdzić właściwą umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartą między Polską a państwem, z którym związany jest dochód.

W wielu umowach zyski ze sprzedaży papierów wartościowych innych niż udziały lub akcje spółek nieruchomościowych podlegają opodatkowaniu w państwie rezydencji podatnika. W typowej sytuacji polski rezydent rozlicza więc dochód ze sprzedaży zagranicznych obligacji w Polsce według polskich zasad PIT.

Nie jest to jednak zasada, którą można stosować bez sprawdzenia konkretnej umowy. Inaczej może być np. przy szczególnych rodzajach papierów wartościowych, rachunku związanym ze stałą placówką za granicą, zmianie rezydencji podatkowej albo pobraniu podatku w państwie źródła. Podobnej weryfikacji może wymagać także sprzedaż nieruchomości za granicą w PIT, bo tam również trzeba sprawdzić zasady opodatkowania dochodu zagranicznego.

Przy zagranicznych rachunkach maklerskich podobne zasady przeliczania przychodów, kosztów i walut stosuje się przy rozliczaniu zagranicznych ETF w PIT-38.

Odsetki od zagranicznych obligacji a sprzedaż obligacji

Trzeba odróżnić sprzedaż obligacji od wypłaty odsetek. Sprzedaż obligacji jest co do zasady rozliczana w PIT-38 na podstawie art. 30b ustawy PIT. Odsetki od obligacji są natomiast przychodem z kapitałów pieniężnych rozliczanym według zasad właściwych dla odsetek, w szczególności art. 30a ustawy PIT oraz właściwej umowy międzynarodowej.

Jeżeli zagraniczny emitent albo pośrednik pobrał podatek u źródła od odsetek, trzeba sprawdzić, czy można zastosować limit wynikający z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz czy zagraniczny podatek podlega odliczeniu w Polsce. Odsetki kuponowe są regulowane przez UPO i odsetki w odrębnym artykule umowy, dlatego nie należy ich mechanicznie łączyć z dochodem ze sprzedaży samej obligacji.

W interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 4 listopada 2020 r., nr 0113-KDIPT2-3.4011.676.2020.3.AC, organ wskazał, że gdy sprzedaż obligacji następuje przed datą wypłaty odsetek, a należne zbywcy odsetki zwrotne za okres posiadania obligacji są elementem ceny sprzedaży, kwota ta może podlegać rozliczeniu według zasad właściwych dla odpłatnego zbycia obligacji, czyli art. 30b ustawy PIT.

PIT-38, PIT/ZG i brak PIT-8C od zagranicznego brokera

Dochód ze sprzedaży obligacji podatnik wykazuje po zakończeniu roku w zeznaniu PIT-38. Zeznanie składa się zasadniczo do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. W tym samym terminie należy zapłacić podatek, jeżeli z zeznania wynika kwota do zapłaty.

Jeżeli transakcje były prowadzone przez polski dom maklerski, podatnik może otrzymać informację PIT-8C. Przy brokerze zagranicznym PIT-8C najczęściej nie będzie wystawiony, dlatego dane trzeba ustalić samodzielnie na podstawie raportów transakcyjnych.

W praktyce trzeba też ocenić, czy do PIT-38 należy dołączyć PIT/ZG. Formularz PIT/ZG jest informacją o dochodach lub przychodach z zagranicy i podatku zapłaconym za granicą. Będzie szczególnie istotny wtedy, gdy dochód jest wykazywany jako zagraniczny, transakcje przypisuje się do konkretnego państwa albo za granicą pobrano podatek. Jeżeli sprzedaż rozlicza polski podmiot i nie występuje zagraniczny podatek ani zagraniczny dochód do wykazania w załączniku, obowiązek PIT/ZG może nie powstać, ale warto to sprawdzić dla konkretnego przypadku.

Straty ze sprzedaży obligacji nie można rozliczyć z wynagrodzeniem za pracę, emeryturą, działalnością gospodarczą ani najmem. Rozlicza się ją w ramach tego samego źródła przychodów, czyli kapitałów pieniężnych, według zasad przewidzianych dla strat podatkowych.

Najczęstsze błędy przy rozliczaniu zagranicznych obligacji

• przyjęcie kursu brokera zamiast kursu średniego NBP wymaganego przez art. 11a ustawy PIT,
• rozliczenie całej kwoty wpływu na rachunek jako dochodu, bez odjęcia kosztu nabycia obligacji,
• pominięcie prowizji i kosztów transakcyjnych, mimo że są udokumentowane i związane z transakcją,
• połączenie sprzedaży obligacji z wypłatą odsetek bez sprawdzenia raportu brokera,
• brak weryfikacji właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, gdy za granicą pobrano podatek.

FAQ

Czy sprzedaż zagranicznych obligacji zawsze trzeba wykazać w PIT-38?

Jeżeli sprzedającym jest polski rezydent podatkowy i transakcja dotyczy prywatnych inwestycji kapitałowych, dochód albo stratę ze sprzedaży obligacji co do zasady wykazuje się w PIT-38.

Czy podatek wynosi 19% od całej kwoty sprzedaży?

Nie. Stawka 19% dotyczy dochodu, czyli różnicy między przychodem ze sprzedaży a kosztami uzyskania przychodu. Jeżeli koszty są wyższe niż przychód, może powstać strata.

Czy zagraniczny broker wystawi PIT-8C?

Zazwyczaj nie. Zagraniczni brokerzy najczęściej udostępniają raporty transakcyjne, ale nie wystawiają polskiej informacji PIT-8C. Podatnik musi więc sam przeliczyć dane do PIT-38.

Jaki kurs waluty zastosować przy sprzedaży obligacji?

Przychód przelicza się według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu. Koszty przelicza się według kursu z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu.

Czy trzeba składać PIT/ZG?

To zależy od tego, czy w danym przypadku wykazuje się dochód lub przychód z zagranicy oraz czy za granicą zapłacono podatek. Przy inwestycjach przez zagranicznego brokera PIT/ZG często wymaga sprawdzenia, zwłaszcza gdy transakcje przypisuje się do konkretnego państwa.

Podsumowanie

Sprzedaż zagranicznych obligacji przez polskiego rezydenta podatkowego jest rozliczana zasadniczo jako przychód z kapitałów pieniężnych. Podatek wynosi 19% dochodu, a rozliczenia dokonuje się w PIT-38 składanym do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym.

Najważniejsze praktyczne zadania podatnika to prawidłowe ustalenie daty przychodu, kosztu nabycia, kursów NBP, prowizji oraz ewentualnych odsetek. Przy transakcjach zagranicznych trzeba również sprawdzić właściwą umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania i ustalić, czy potrzebny jest załącznik PIT/ZG.

Źródła i podstawa prawna

• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 11a, art. 17, art. 23 ust. 1 pkt 38, art. 30a, art. 30b i art. 45.
• Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, w szczególności art. 3 pkt 1.
• Internetowy System Aktów Prawnych - ustawa PIT.
• Ministerstwo Finansów - formularz PIT-38.
• Ministerstwo Finansów - formularz PIT/ZG.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 4 listopada 2020 r., nr 0113-KDIPT2-3.4011.676.2020.3.AC.