Dziedziczenie środków z OFE i subkonta ZUS

Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Czym jest masa spadkowa i co wchodzi w jej skład?

Masa spadkowa to ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego, które przechodzą na spadkobierców z chwilą jego śmierci. W praktyce obejmuje ona nie tylko aktywa, takie jak pieniądze, nieruchomości, samochód czy udziały, ale również długi spadkowe.

Nie wszystkie prawa i obowiązki przechodzą jednak na spadkobierców. Po śmierci wygasają m.in. prawa i obowiązki ściśle związane z osobą zmarłego, np. służebność osobista mieszkania czy obowiązek alimentacyjny. Zasady, według których ustala się krąg spadkobierców, zależą od tego, czy zmarły pozostawił testament, czy zastosowanie ma dziedziczenie ustawowe.

Środki z OFE i środki zapisane na subkoncie ZUS są szczególną kategorią. W określonych sytuacjach nie trafiają od razu do masy spadkowej, ponieważ najpierw podlegają podziałowi na zasadach przewidzianych w przepisach emerytalnych. Dopiero jeżeli zmarły nie wskazał osób uprawnionych albo pozostaje część niewypłacona osobom uposażonym, środki mogą przypaść spadkobiercom.

OFE i subkonto ZUS – czy środki podlegają dziedziczeniu?

Otwarte Fundusze Emerytalne gromadzą i inwestują część składki emerytalnej osób, które są członkami OFE. Równolegle Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadzi dla ubezpieczonych subkonto, na którym zapisywana jest część składki emerytalnej. Subkonto funkcjonuje m.in. dla osób, które były członkami OFE, ale także dla osób, które nie przystąpiły do OFE.

Po śmierci ubezpieczonego środki z OFE i subkonta ZUS mogą zostać podzielone i wypłacone. Nie odbywa się to jednak automatycznie na rzecz każdego spadkobiercy. Kolejność jest zwykle następująca:

• najpierw ustala się, czy zmarły pozostawał w małżeńskiej wspólności majątkowej,
• część środków przypada małżonkowi w ramach podziału środków zgromadzonych w czasie trwania wspólności majątkowej,
• pozostała część trafia do osób wskazanych przez zmarłego,
• jeżeli takich osób nie wskazano, środki wchodzą do spadku i przysługują spadkobiercom.

Ważne jest więc odróżnienie osoby uposażonej od spadkobiercy. Osoba uposażona to osoba wskazana przez członka OFE lub ubezpieczonego do otrzymania środków po jego śmierci. Spadkobierca otrzyma środki wtedy, gdy zmarły nie wskazał osób uprawnionych albo gdy przepisy odsyłają do zasad dziedziczenia.

Podział środków po śmierci członka OFE

Jeżeli zmarły był członkiem OFE i w chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim objętym wspólnością ustawową, część środków zgromadzonych w okresie trwania wspólności przypada małżonkowi. Co do zasady nie jest to klasyczne dziedziczenie, lecz podział środków należących do majątku wspólnego małżonków.

Pozostała część środków jest wypłacana osobom wskazanym przez zmarłego. Dopiero jeżeli zmarły nie wskazał takich osób, środki przypadają spadkobiercom. Wtedy OFE może wymagać przedstawienia dokumentu potwierdzającego prawa do spadku, czyli prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia.

Jeżeli małżonkowie mieli rozdzielność majątkową, byli po rozwodzie albo wspólność majątkowa ustała wcześniej, sposób podziału może wyglądać inaczej. Znaczenie mają wtedy konkretne daty, dokumenty majątkowe oraz to, czy zmarły wskazał osoby uprawnione do wypłaty.

Środki na subkoncie ZUS po śmierci ubezpieczonego

Środki zapisane na subkoncie ZUS również mogą podlegać podziałowi po śmierci ubezpieczonego. Dotyczy to m.in. śmierci osoby, dla której ZUS prowadził subkonto. Podział środków z subkonta jest powiązany z zasadami podziału środków z OFE.

Jeżeli zmarły był członkiem OFE, procedura najczęściej zaczyna się w funduszu emerytalnym. Po dokonaniu podziału środków OFE zawiadamia ZUS o osobach, na rzecz których dokonano podziału, oraz o ich udziałach. Następnie ZUS dokonuje podziału i wypłaty środków zapisanych na subkoncie.

Jeżeli zmarły nie był członkiem OFE, wniosek o podział i wypłatę środków z subkonta składa się bezpośrednio do ZUS. W praktyce używa się do tego formularza ZUS USS, czyli wniosku o wypłatę transferową lub wypłatę środków z subkonta osoby ubezpieczonej.

Jak można uzyskać środki z OFE?

Pierwszym krokiem jest ustalenie, czy zmarły należał do OFE oraz czy miał środki zapisane na subkoncie ZUS. Można wystąpić do ZUS o informację dotyczącą subkonta, a następnie skontaktować się z właściwym funduszem emerytalnym.

Jeżeli zmarły był członkiem OFE, wniosek składa się do funduszu, który prowadził jego rachunek. Jeżeli sprawa dotyczy wyłącznie subkonta ZUS, wniosek składa się w ZUS. W zależności od sytuacji potrzebne mogą być m.in.:

• odpis aktu zgonu,
• odpis aktu małżeństwa, jeżeli wniosek składa małżonek,
• odpis aktu urodzenia lub inne dokumenty potwierdzające pokrewieństwo,
• dokument tożsamości osoby składającej wniosek,
• prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli środki mają przypaść spadkobiercom,
• numer rachunku bankowego do wypłaty.

Jeżeli środki mają zostać wypłacone spadkobiercom, zwykle konieczne będą dokumenty potrzebne do uzyskania środków, w szczególności dokument potwierdzający nabycie spadku. Bez takiego dokumentu fundusz albo ZUS mogą odmówić wypłaty osobie, która nie została wskazana przez zmarłego jako uposażona.

Nie warto odkładać sprawy na wiele lat. Przepisy nie przewidują jednego prostego terminu dla każdej sytuacji, ale w praktyce im szybciej spadkobiercy lub osoby uprawnione zgłoszą się do ZUS albo OFE, tym łatwiej ustalić właściwy fundusz, zgromadzić dokumenty i uniknąć sporu o uprawnienie do wypłaty.

Czy ZUS sam informuje spadkobierców o pieniądzach?

Spadkobiercy często zakładają, że ZUS albo OFE automatycznie poinformują rodzinę o wszystkich środkach po zmarłym. W praktyce nie należy na tym polegać. Najbezpieczniej samodzielnie wystąpić o informację i złożyć odpowiedni wniosek.

Jeżeli zmarły wskazał osoby uprawnione, fundusz lub ZUS może dysponować danymi potrzebnymi do wypłaty. Jeżeli jednak dane są nieaktualne albo osoba uprawniona nie wie o swoim prawie, środki mogą długo pozostawać niewypłacone. Dlatego przy porządkowaniu spraw po śmierci bliskiego warto sprawdzić nie tylko rachunki bankowe i nieruchomości, ale również OFE oraz subkonto ZUS.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak różnie może wyglądać wypłata środków z OFE i subkonta ZUS w zależności od sytuacji rodzinnej, wskazania osób uprawnionych oraz dokumentów spadkowych.

FAQ

Czy pieniądze z OFE zawsze wchodzą do spadku?

Nie. Najpierw trzeba sprawdzić, czy zmarły miał małżonka objętego wspólnością majątkową oraz czy wskazał osoby uprawnione. Dopiero gdy nie ma osób wskazanych albo przepisy odsyłają do dziedziczenia, środki przypadają spadkobiercom.

Czy do wypłaty środków z OFE potrzebne jest postępowanie spadkowe?

Nie zawsze. Osoba wskazana przez zmarłego jako uprawniona może ubiegać się o wypłatę bez stwierdzenia nabycia spadku. Dokument spadkowy jest zwykle potrzebny wtedy, gdy środki mają zostać wypłacone spadkobiercom.

Gdzie złożyć wniosek o wypłatę środków?

Jeżeli zmarły był członkiem OFE, wniosek składa się w funduszu emerytalnym. Jeżeli chodzi o środki na subkoncie osoby, która nie należała do OFE, wniosek składa się bezpośrednio w ZUS.

Czy środki z subkonta ZUS można odziedziczyć po emerycie?

To zależy od rodzaju świadczenia i sytuacji zmarłego. W niektórych przypadkach możliwa jest wypłata gwarantowana, a w innych środki mogły zostać już przeniesione lub rozliczone na zasadach właściwych dla danego świadczenia. Warto sprawdzić sprawę indywidualnie w ZUS.

Czy ZUS wypłaca pieniądze automatycznie?

Zasadniczo potrzebny jest wniosek osoby uprawnionej. Dlatego po śmierci bliskiego warto samodzielnie ustalić, czy zmarły miał OFE albo środki na subkoncie ZUS, a następnie złożyć wymagane dokumenty.

Podsumowanie

Dziedziczenie środków z OFE i subkonta ZUS wymaga ustalenia kilku kwestii: czy zmarły należał do OFE, czy miał subkonto ZUS, czy pozostawał w małżeńskiej wspólności majątkowej oraz czy wskazał osoby uprawnione do wypłaty. Dopiero po sprawdzeniu tych okoliczności można ustalić, czy środki otrzyma małżonek, osoba uposażona czy spadkobiercy.

W praktyce warto potraktować OFE i subkonto ZUS jako osobny element porządkowania spraw po zmarłym. Podobne problemy mogą pojawić się także przy świadczeniach spoza Polski, dlatego przy sprawach transgranicznych warto osobno sprawdzić zasady dotyczące dziedziczenia świadczeń z zagranicy.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny, w szczególności przepisy o spadkach.
• Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Informacje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczące podziału i wypłaty środków zapisanych na subkoncie po śmierci ubezpieczonego.