- Przeniesienie nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania na inne stanowisko, np. z edukacji wczesnoszkolnej do świetlicy, wymaga jego zgody na podstawie art. 18 ust. 1 Karty Nauczyciela.
- Świetlica szkolna ma inny tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć niż nauczanie w szkole podstawowej, dlatego nie jest to tylko techniczna zmiana przydziału godzin.
- Jeżeli zmiany organizacyjne uniemożliwiają dalsze zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze, dyrektor może rozważyć ograniczenie zatrudnienia za zgodą nauczyciela albo procedurę z art. 20 Karty Nauczyciela.
- Dobór nauczyciela do zwolnienia lub stanu nieczynnego powinien opierać się na obiektywnych, sprawdzalnych kryteriach, takich jak kwalifikacje, doświadczenie w nauczaniu danego etapu, ocena pracy i potrzeby szkoły.
- Sam wiek nauczyciela albo samo posiadanie uprawnień emerytalnych nie powinny być podstawowym kryterium decyzji kadrowej.
Najpierw ustal podstawę zatrudnienia i stanowisko nauczyciela
W sprawach dotyczących braku godzin w szkole pierwsze pytanie nie brzmi: który nauczyciel jest starszy albo który dłużej pracuje, lecz: jaka jest podstawa jego zatrudnienia, jakie ma kwalifikacje i na jakim stanowisku ma realizować zajęcia. Inne zasady stosuje się do nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania, a inne do nauczyciela zatrudnionego na podstawie umowy o pracę.
Stopień awansu zawodowego również ma znaczenie, ale nie zastępuje analizy podstawy zatrudnienia. Po zmianach w systemie awansu aktualne stopnie to nauczyciel mianowany i nauczyciel dyplomowany, a nauczyciel bez stopnia awansu jest nauczycielem początkującym. Jeżeli w dokumentacji szkoły występuje jeszcze określenie nauczyciela kontraktowego, trzeba ustalić, czy chodzi o stan historyczny, przepisy przejściowe czy już o nauczyciela, który uzyskał stopień mianowanego. W praktyce warto porównać dokumenty kadrowe, akt nadania stopnia awansu, umowę lub akt mianowania oraz kwalifikacje do konkretnych zajęć.
Przy ocenie możliwości ograniczenia godzin lub przeniesienia trzeba uwzględnić status nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego.
Zgoda nauczyciela mianowanego na zmianę stanowiska
Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może być przeniesiony na inne stanowisko w tej samej lub innej szkole na własną prośbę albo z urzędu, ale za jego zgodą. Wynika to z art. 18 ust. 1 Karty Nauczyciela. Oznacza to, że dyrektor nie powinien jednostronnie przenieść takiego nauczyciela z edukacji wczesnoszkolnej na stanowisko wychowawcy świetlicy, jeżeli nauczyciel nie wyraża zgody.
Praca w świetlicy nie jest tylko innym sposobem wykonywania tych samych obowiązków. Art. 42 ust. 3 Karty Nauczyciela przewiduje dla nauczycieli szkół podstawowych zasadniczo 18 godzin tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć, natomiast dla wychowawców świetlic szkolnych 26 godzin. Zmienia się więc stanowisko i pensum, a to ma znaczenie dla warunków zatrudnienia.
Jeżeli nauczyciel zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę, zmiana warunków pracy lub płacy może wymagać porozumienia zmieniającego albo wypowiedzenia zmieniającego na podstawie art. 42 Kodeksu pracy. W razie odmowy przyjęcia nowych warunków umowa rozwiązuje się z upływem okresu wypowiedzenia, o ile wypowiedzenie było prawidłowe i uzasadnione.
W praktyce szkolnej trzeba też odróżnić przeniesienie na inne stanowisko od uzupełnienia etatu. Inaczej ocenia się powierzenie nauczycielowi godzin w tej samej specjalności, a inaczej dopełnienie etatu świetlicą, gdy świetlica oznacza inne stanowisko i inne pensum.
Ograniczenie zatrudnienia i uzupełnienie etatu nauczyciela
Jeżeli z przyczyn organizacyjnych nie ma możliwości dalszego zatrudniania nauczyciela mianowanego w pełnym wymiarze, dyrektor powinien sprawdzić, czy możliwe jest uzupełnienie etatu albo ograniczenie zatrudnienia. Art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela pozwala organowi prowadzącemu nałożyć na nauczyciela obowiązek podjęcia pracy w innej szkole lub szkołach w celu uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć. Co istotne, może to nastąpić na tym samym stanowisku, a na innym stanowisku tylko za zgodą nauczyciela.
Art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela przewiduje natomiast możliwość ograniczenia zatrudnienia nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć i proporcjonalnego zmniejszenia wynagrodzenia. Takie ograniczenie również wymaga zgody nauczyciela. Jeżeli nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania nie zgodzi się na ograniczenie wymiaru i obniżenie wynagrodzenia, stosuje się przepisy art. 20 Karty Nauczyciela.
Po zmniejszeniu liczby oddziałów dyrektor ogranicza Twoje godziny?
Prawnik sprawdzi podstawę zatrudnienia, arkusz organizacyjny i kryteria przydziału zajęć oraz oceni zgodność działań z Kartą Nauczyciela.
Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę
Art. 20 Karty Nauczyciela przy zmniejszeniu liczby oddziałów
Art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela ma zastosowanie między innymi wtedy, gdy częściowa likwidacja szkoły, zmiany organizacyjne powodujące zmniejszenie liczby oddziałów albo zmiany planu nauczania uniemożliwiają dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć. W takiej sytuacji dyrektor rozwiązuje z nauczycielem stosunek pracy albo, na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny.
Rozwiązanie stosunku pracy z tych przyczyn następuje co do zasady z końcem roku szkolnego, po trzymiesięcznym wypowiedzeniu. Przed wypowiedzeniem dyrektor powinien zawiadomić reprezentującą nauczyciela zakładową lub międzyzakładową organizację związkową. Organizacja ma 7 dni od otrzymania zawiadomienia na zgłoszenie umotywowanych zastrzeżeń.
Nauczyciel, któremu wypowiedziano stosunek pracy z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, może w terminie 30 dni od doręczenia wypowiedzenia złożyć pisemny wniosek o przeniesienie w stan nieczynny. Wtedy wypowiedzenie staje się bezskuteczne, a stosunek pracy wygasa po sześciu miesiącach pozostawania w stanie nieczynnym. W okresie stanu nieczynnego nauczyciel zachowuje prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego oraz innych świadczeń pracowniczych przewidzianych w ustawie.
Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn z art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Przy nauczycielu zatrudnionym na podstawie umowy o pracę stosuje się świadczenia wynikające z przepisów o rozwiązywaniu stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.
Kryteria wyboru nauczyciela, któremu brakuje godzin
Jeżeli dyrektor musi zdecydować, który z kilku nauczycieli tej samej specjalności otrzyma ograniczenie zatrudnienia, propozycję innego stanowiska albo wypowiedzenie z art. 20 Karty Nauczyciela, powinien posługiwać się kryteriami obiektywnymi, związanymi z potrzebami szkoły. Kryteria powinny być możliwe do wykazania w razie kontroli lub procesu przed sądem pracy.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślono, że przy porównywaniu kwalifikacji zawodowych nie wystarczy sam formalny poziom wykształcenia. Trzeba uwzględnić także praktykę w nauczaniu przedmiotu lub etapu, którego liczba godzin ulega zmniejszeniu. Znaczenie mogą mieć więc: kwalifikacje do edukacji wczesnoszkolnej i świetlicy, doświadczenie w pracy z klasami I-III, oceny pracy, dodatkowe kwalifikacje, dotychczasowy sposób wykonywania obowiązków, potrzeby uczniów oraz realna możliwość zapewnienia ciągłości procesu dydaktycznego.
Dyrektor powinien natomiast unikać kryteriów pozornych, nieudokumentowanych albo dyskryminujących. Jeżeli w uzasadnieniu pojawi się argument, że starsza nauczycielka może niedługo odejść na emeryturę, sąd może oceniać, czy rzeczywistą przyczyną decyzji nie był wiek. Bezpieczniej odwoływać się do potrzeb organizacyjnych szkoły, kwalifikacji, doświadczenia na danym etapie edukacyjnym i dobra uczniów, ale w sposób konkretny i udokumentowany.
Czy uprawnienia emerytalne nauczyciela mają znaczenie?
Osiągnięcie wieku emerytalnego albo posiadanie uprawnień emerytalnych nie odbiera nauczycielowi ochrony przed dowolnym rozwiązaniem stosunku pracy. Nie można automatycznie przyjąć, że nauczyciel z prawem do emerytury powinien jako pierwszy utracić godziny lub zostać przesunięty na inne stanowisko. Taka decyzja wymaga normalnego uzasadnienia organizacyjnego i porównania z innymi nauczycielami.
Uprawnienia emerytalne mogą pojawić się w tle oceny sytuacji kadrowej, ale nie powinny być samodzielną i decydującą podstawą wyboru. W praktyce bezpieczniejszymi kryteriami są: posiadanie kwalifikacji do konkretnego stanowiska, doświadczenie w nauczaniu danego etapu, jakość pracy, dodatkowe kompetencje potrzebne szkole, możliwość prowadzenia oddziału przez cały etap edukacyjny oraz dotychczasowy przebieg zatrudnienia. Kryteria te powinny zostać przyjęte przed podjęciem decyzji, a nie dopiero po wniesieniu pozwu.
Jak postąpić w opisanej sytuacji?
Jeżeli starsza nauczycielka jest zatrudniona na podstawie mianowania i ma być przeniesiona z edukacji wczesnoszkolnej do świetlicy, konieczna jest jej zgoda. Bez zgody nie należy jednostronnie zmieniać jej stanowiska na wychowawcę świetlicy. Jeżeli natomiast brakuje pełnego wymiaru zajęć, można rozważyć ograniczenie zatrudnienia za zgodą nauczycielki albo procedurę z art. 20 Karty Nauczyciela, jeżeli przesłanki organizacyjne są rzeczywiste i udokumentowane.
Jeżeli młodsza nauczycielka jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę, dyrektor ma co do zasady większą elastyczność w zakresie wypowiedzenia zmieniającego, ale nadal musi działać zgodnie z prawem pracy, kwalifikacjami nauczyciela i zasadą równego traktowania. Nie wystarczy argument, że młodsza osoba prawdopodobnie dłużej poprowadzi klasę. Trzeba wykazać, dlaczego w interesie szkoły i uczniów to właśnie ona powinna otrzymać klasę pierwszą, a druga nauczycielka nie może dalej realizować tych zajęć w pełnym wymiarze.
Najbezpieczniej przygotować pisemne kryteria doboru nauczyciela, porównać obie osoby według tych samych kryteriów i zachować dokumenty potwierdzające przyczyny organizacyjne: arkusz organizacyjny, liczbę oddziałów, kwalifikacje nauczycieli, informacje o pensum, propozycje ograniczenia zatrudnienia lub innego stanowiska oraz korespondencję ze związkami zawodowymi.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak te same zasady mogą działać w różnych sytuacjach organizacyjnych w szkole.
W szkole podstawowej zmniejszyła się liczba klas pierwszych. Dyrektor zaproponował nauczycielce zatrudnionej na podstawie mianowania przejście do świetlicy w wymiarze 23/26 etatu. Nauczycielka odmówiła, ponieważ stanowisko świetlicowe miało inne pensum i inny zakres obowiązków. Dyrektor nie mógł jednostronnie przenieść jej do świetlicy. Musiał rozważyć ograniczenie zatrudnienia za jej zgodą, uzupełnienie etatu zgodnie z art. 22 Karty Nauczyciela albo procedurę z art. 20 Karty Nauczyciela, jeżeli brak godzin rzeczywiście uniemożliwiał zatrudnienie w pełnym wymiarze.
Dyrektor miał do wyboru dwóch nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej. Oboje mieli kwalifikacje formalne, ale jeden przez ostatnie lata prowadził głównie świetlicę, a drugi regularnie prowadził klasy I-III i miał udokumentowane doświadczenie w pracy z oddziałem integracyjnym. Dyrektor sporządził porównanie kwalifikacji, praktyki zawodowej i potrzeb uczniów. Tak przygotowane uzasadnienie było znacznie bezpieczniejsze niż odwołanie się wyłącznie do wieku, stażu ogólnego albo przewidywań, kto dłużej pozostanie w zatrudnieniu.
W arkuszu organizacyjnym nie przewidziano pełnego wymiaru godzin dla nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania. Organ prowadzący wskazał możliwość uzupełnienia etatu w innej szkole na tym samym stanowisku. Nauczyciel powinien podjąć taką pracę w zakresie wynikającym z art. 22 ust. 1 Karty Nauczyciela. Gdyby uzupełnienie miało nastąpić na innym stanowisku, potrzebna byłaby jego zgoda.
FAQ
Czy dyrektor może sam przenieść nauczyciela mianowanego do świetlicy?
Nie, jeżeli nauczyciel jest zatrudniony na podstawie mianowania, przeniesienie na inne stanowisko wymaga jego zgody. Świetlica jest odrębnym stanowiskiem z innym pensum, dlatego nie należy traktować jej jak zwykłego przesunięcia godzin w planie.
Czy nauczyciel musi zgodzić się na ograniczenie etatu?
Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania musi wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia na podstawie art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela. Jeżeli zgody nie ma, a nie ma możliwości zatrudnienia w pełnym wymiarze, dyrektor stosuje przepisy art. 20 Karty Nauczyciela.
Czy można wybrać do zwolnienia nauczyciela z uprawnieniami emerytalnymi?
Można, ale tylko wtedy, gdy wybór wynika z obiektywnych kryteriów związanych z potrzebami szkoły, kwalifikacjami i organizacją pracy. Sam fakt posiadania prawa do emerytury nie powinien być decydującym kryterium, ponieważ może rodzić zarzut nierównego traktowania ze względu na wiek.
Czy przyszły awans zawodowy nauczyciela można uwzględnić przy podziale godzin?
Decyzję kadrową należy oceniać według stanu istniejącego w chwili jej podejmowania. Jeżeli nauczyciel dopiero ma uzyskać stopień mianowanego, nie powinno się opierać rozstrzygnięcia wyłącznie na przewidywanym awansie. Można natomiast brać pod uwagę aktualne kwalifikacje, doświadczenie i potrzeby szkoły.
Jakie dokumenty warto przygotować przed zastosowaniem art. 20 Karty Nauczyciela?
Warto zgromadzić arkusz organizacyjny, wykaz godzin, porównanie kwalifikacji nauczycieli, kryteria doboru, dokumenty potwierdzające propozycje uzupełnienia lub ograniczenia zatrudnienia, zawiadomienie organizacji związkowej oraz potwierdzenia doręczeń. Im lepsza dokumentacja, tym łatwiej wykazać, że decyzja nie była dowolna.
Podsumowanie
Zmniejszenie liczby oddziałów w szkole może uzasadniać ograniczenie zatrudnienia, wypowiedzenie stosunku pracy albo przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny, ale dyrektor musi działać według procedur przewidzianych w Karcie Nauczyciela. Przy nauczycielu zatrudnionym na podstawie mianowania kluczowe są zgoda na inne stanowisko, zgoda na ograniczenie zatrudnienia oraz prawidłowe zastosowanie art. 20 Karty Nauczyciela, gdy pełny etat nie jest możliwy.
W opisanej sytuacji najważniejsze jest rzetelne porównanie obu nauczycielek według tych samych kryteriów i udokumentowanie przyczyn organizacyjnych. Decyzja oparta na kwalifikacjach, doświadczeniu w edukacji wczesnoszkolnej, potrzebach uczniów i realnym braku godzin będzie znacznie bezpieczniejsza niż decyzja oparta na wieku lub przypuszczeniu, że nauczycielka wkrótce przejdzie na emeryturę.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, Dz.U. z 2026 r. poz. 515 - tekst jednolity.
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, Dz.U. z 2025 r. poz. 277 ze zm.
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2005 r., sygn. akt I PK 94/05.
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2000 r., sygn. akt I PKN 26/00.
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1999 r., sygn. akt I PKN 652/98.
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 1997 r., sygn. akt I PKN 70/96.
7. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2002 r., sygn. akt I PKN 771/00.
