Opóźniony montaż pompy ciepła — prawa klienta wobec wykonawcy

Montaż pompy ciepła jako umowa o dzieło

Umowa obejmująca zakup, dostawę i montaż pompy ciepła bardzo często ma charakter mieszany, ale w części dotyczącej wykonania konkretnego rezultatu — prawidłowo działającej instalacji — najczęściej ocenia się ją według przepisów o umowie o dzieło. Podobnie może być przy wykonaniu i montażu mebli kuchennych, zabudowy czy innych elementów przygotowywanych na indywidualne zamówienie.

Zgodnie z art. 627 Kodeksu cywilnego przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Dla zamawiającego najważniejsze jest więc nie samo podejmowanie działań przez wykonawcę, ale osiągnięcie uzgodnionego rezultatu: dostarczenie urządzenia, wykonanie montażu, uruchomienie instalacji i przekazanie jej w stanie zgodnym z umową.

Jeżeli wykonawca nie rozpoczyna prac, przeciąga realizację, wykonuje montaż tylko częściowo albo żąda dopłaty przed zakończeniem dzieła mimo innych ustaleń, zamawiający powinien w pierwszej kolejności sprawdzić treść umowy: termin wykonania, harmonogram płatności, zapisy o zaliczce lub zadatku, kary umowne, możliwość odstąpienia od umowy oraz procedurę reklamacyjną.

Niedotrzymanie terminu przez wykonawcę

Jeżeli termin wykonania umowy już minął, a wykonawca nie dostarczył pompy, nie rozpoczął montażu albo wykonał go tylko częściowo, można powołać się przede wszystkim na przepisy o zwłoce i opóźnieniu wykonawcy. Znaczenie ma zwłaszcza to, czy wykonawca odpowiada za opóźnienie, czy też wykaże, że wynika ono z okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

Zgodnie z art. 635 Kodeksu cywilnego, jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, aby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może odstąpić od umowy bez wyznaczania terminu dodatkowego, jeszcze przed upływem terminu wykonania dzieła.

W praktyce, gdy termin już upłynął, bezpiecznym rozwiązaniem jest zwykle wysłanie wykonawcy pisemnego wezwania do wykonania umowy w dodatkowym, konkretnym terminie, z zastrzeżeniem, że po jego bezskutecznym upływie zamawiający odstąpi od umowy albo skorzysta z innych uprawnień. Takie pismo warto wysłać w sposób pozwalający udowodnić doręczenie, np. listem poleconym, e-mailem z potwierdzeniem odbioru lub przez system, którego strony używały do kontaktu.

Odstąpienie od umowy i zwrot zapłaconych kwot

Jeżeli wykonawca pozostaje w zwłoce, zastosowanie może mieć także art. 491 Kodeksu cywilnego. Przepis ten pozwala wyznaczyć drugiej stronie odpowiedni dodatkowy termin do wykonania zobowiązania z zagrożeniem, że po jego bezskutecznym upływie druga strona będzie mogła odstąpić od umowy. Można również żądać wykonania umowy i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. Przy ocenie uprawnień zamawiającego znaczenie ma także to, czy zawarta została umowa o roboty budowlane, czy inny rodzaj umowy o wykonanie prac.

Po skutecznym odstąpieniu od umowy strony powinny zwrócić sobie to, co wzajemnie otrzymały. Wynika to z art. 494 § 1 Kodeksu cywilnego. Zamawiający może więc żądać zwrotu zaliczki lub innych wpłat, a dodatkowo — na zasadach ogólnych — naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania.

Jeżeli w umowie przewidziano karę umowną za odstąpienie, nie oznacza to automatycznie, że zamawiający zawsze musi ją zapłacić. Trzeba sprawdzić dokładne brzmienie klauzuli. Inaczej ocenia się odstąpienie bez przyczyny, a inaczej odstąpienie spowodowane niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy przez wykonawcę. W razie sporu wykonawca nie może jednostronnie przesądzić, że kara mu się należy.

Czy można żądać zwrotu kosztów dodatkowego ogrzewania?

Tak, ale trzeba wykazać trzy elementy: niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przez wykonawcę, powstanie szkody oraz związek przyczynowy między opóźnieniem a poniesionymi kosztami. W przypadku pompy ciepła szkodą mogą być np. dodatkowe, udokumentowane wydatki na ekogroszek, gaz, energię elektryczną albo inne tymczasowe ogrzewanie, jeżeli były konieczne dlatego, że instalacja nie została wykonana w terminie.

Nie wystarczy samo ogólne stwierdzenie, że ogrzewanie było droższe. Warto zebrać faktury, rachunki, potwierdzenia przelewów, korespondencję z wykonawcą, umowę, harmonogram prac oraz dokumenty pokazujące, kiedy pompa miała zostać zamontowana i kiedy rzeczywiście doszło albo nie doszło do wykonania umowy.

Wykonawca może bronić się, twierdząc, że opóźnienie wynikało z przyczyn od niego niezależnych, np. problemów po stronie producenta. Nie zawsze jednak taka argumentacja zwalnia go z odpowiedzialności wobec klienta. Jeżeli to wykonawca zobowiązał się dostarczyć urządzenie i wykonać montaż w określonym terminie, co do zasady odpowiada za organizację realizacji umowy, chyba że umowa lub konkretne okoliczności uzasadniają inną ocenę.

Częściowe lub wadliwe wykonanie montażu

Inaczej wygląda sytuacja, gdy wykonawca rozpoczął prace, ale wykonał je częściowo, wadliwie albo niezgodnie z projektem. Wtedy znaczenie ma art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli wykonawca wykonuje dzieło w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową, zamawiający może wezwać go do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu odpowiedni termin.

Po bezskutecznym upływie tego terminu zamawiający może odstąpić od umowy albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo pierwotnego wykonawcy. To rozwiązanie może być szczególnie ważne wtedy, gdy dom nie ma sprawnego ogrzewania, kuchnia nie nadaje się do używania albo pozostawienie prac w obecnym stanie powoduje dalsze szkody.

Jeżeli dzieło zostało wykonane, ale ma wady, zastosowanie może mieć również art. 638 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym do odpowiedzialności za wady dzieła stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży. Odpowiedzialność wykonawcy może być wyłączona, jeżeli wada powstała z przyczyny tkwiącej w materiale dostarczonym przez zamawiającego.

Czy wykonawca może żądać dopłaty przed zakończeniem prac?

Odpowiedź zależy od umowy. Jeżeli strony ustaliły, że pozostała część wynagrodzenia ma być zapłacona po zakończeniu prac, odbiorze montażu albo uruchomieniu instalacji, wykonawca co do zasady nie powinien wymuszać wcześniejszej zapłaty tylko dlatego, że poniósł koszty materiałów. Sam fakt, że materiały podrożały albo wykonawca musi je zakupić, nie zmienia automatycznie zasad płatności.

Jeżeli jednak umowa przewiduje płatności etapowe, zaliczkę na materiały albo obowiązek zapłaty po dostawie urządzenia, trzeba stosować te postanowienia, o ile są ważne i jednoznaczne. W razie wątpliwości warto rozróżnić zaliczkę od zadatku. Zaliczka co do zasady podlega zwrotowi po odstąpieniu od umowy, natomiast zadatek może wywoływać dalej idące skutki, jeżeli strony rzeczywiście go zastrzegły.

Jak przygotować wezwanie do wykonawcy?

Wezwanie powinno być konkretne i oparte na faktach. W piśmie warto wskazać datę zawarcia umowy, uzgodniony termin wykonania, zakres niewykonanych albo wadliwych prac, wysokość zapłaconych kwot oraz oczekiwany sposób załatwienia sprawy.

W zależności od sytuacji można żądać:

• wykonania umowy w dodatkowym terminie,
• dokończenia lub poprawienia montażu,
• wydania urządzenia, materiałów albo rozpoczętego dzieła,
• zwrotu zaliczki po odstąpieniu od umowy,
• zapłaty odszkodowania za udokumentowane koszty,
• pokrycia kosztów wykonawcy zastępczego.

W piśmie nie warto używać ogólnych gróźb. Lepiej jasno napisać, że po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu zamawiający złoży oświadczenie o odstąpieniu od umowy, powierzy wykonanie prac innej firmie albo skieruje sprawę na drogę sądową.

FAQ

Podsumowanie

Opóźniony montaż pompy ciepła, niedokończona kuchnia albo wadliwie wykonane prace nie muszą oznaczać, że zamawiający pozostaje bez ochrony. W zależności od sytuacji można żądać wykonania umowy, poprawienia prac, odszkodowania, zwrotu zaliczki, odstąpić od umowy albo zlecić dokończenie dzieła innej osobie na koszt wykonawcy.

Najważniejsze jest działanie na piśmie i gromadzenie dowodów. Umowa, potwierdzenia płatności, wiadomości od wykonawcy, zdjęcia, faktury za dodatkowe koszty oraz wezwanie z wyznaczonym terminem mogą mieć kluczowe znaczenie w negocjacjach, reklamacji lub postępowaniu sądowym.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93