Żywopłot na granicy działek — czy sąsiad może zakazać przycinania?

Żywopłot na granicy działek — od czego zacząć?

W sporze o żywopłot najważniejsze jest ustalenie, gdzie dokładnie przebiega granica nieruchomości i po której stronie znajdują się pnie, korzenie oraz główna linia nasadzeń. Sama opinia sąsiada nie przesądza o przebiegu granicy. Jeżeli geodeta wskazał, że żywopłot znajduje się po Państwa stronie, warto zachować dokumentację z tych czynności: mapę, szkic, protokół albo korespondencję z geodetą.

Jeżeli granica nadal jest kwestionowana, a strony nie są w stanie dojść do porozumienia, można rozważyć formalne postępowanie rozgraniczeniowe. Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy żywopłot rośnie bardzo blisko granicy, a jego usunięcie lub znaczne skrócenie może wywołać dalszy spór.

Własność żywopłotu rosnącego na Państwa działce

Jeżeli żywopłot znajduje się w całości na Państwa nieruchomości, stanowi część składową tej nieruchomości. W takiej sytuacji to właściciel działki decyduje o jego pielęgnacji, przycinaniu, skracaniu, a co do zasady również o usunięciu. Sąsiad nie może skutecznie zakazać przycięcia żywopłotu tylko dlatego, że wcześniej zasłaniał widok, dawał cień albo pełnił funkcję naturalnego ogrodzenia.

Trzeba jednak działać ostrożnie. Przycinanie nie powinno naruszać cudzej nieruchomości, uszkadzać ogrodzenia sąsiada ani wymagać wejścia na jego działkę bez podstawy prawnej. Jeżeli prace wymagają wejścia na grunt sąsiada, najlepiej uzgodnić to pisemnie albo wykonać prace wyłącznie z własnej strony.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy rośliny rzeczywiście rosną na samej granicy. Zgodnie z art. 154 Kodeksu cywilnego domniemywa się, że mury, płoty, miedze, rowy i inne podobne urządzenia znajdujące się na granicy gruntów służą do wspólnego użytku sąsiadów. To samo dotyczy drzew i krzewów na granicy. W takim przypadku jednostronne całkowite usunięcie żywopłotu może być ryzykowne, zwłaszcza gdy przez lata pełnił funkcję wspólnego urządzenia granicznego.

Czy można usunąć żywopłot z tui i postawić płot?

Jeżeli żywopłot rośnie na Państwa działce, sąsiad nie ma prawa żądać, aby pozostał w dotychczasowej wysokości. Można więc rozważyć jego usunięcie i wykonanie ogrodzenia, ale przed wycięciem trzeba sprawdzić przepisy o ochronie przyrody.

W praktyce tuje mogą być traktowane jako krzewy albo jako drzewa — zależy to od ich formy, wielkości i sposobu wzrostu. Jeżeli jest to typowy żywopłot ozdobny z krzewów w przydomowym ogrodzie, usunięcie często nie wymaga zezwolenia. Zezwolenie może być jednak potrzebne m.in. wtedy, gdy krzewy nie mieszczą się w ustawowych wyłączeniach, rosną na terenie zieleni, w pasie drogowym, na nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków albo na obszarze objętym szczególną ochroną.

Jeżeli natomiast konkretne tuje mają postać drzew, trzeba sprawdzić obwód pnia mierzony na wysokości 5 cm. Przy drzewach usuwanych przez osobę fizyczną z własnej nieruchomości na cel niezwiązany z działalnością gospodarczą może być konieczne zgłoszenie zamiaru usunięcia drzewa do urzędu miasta lub gminy. Zasadniczo zgłoszenia wymagają drzewa, których obwód pnia przekracza ustawowe progi, w tym 50 cm dla większości gatunków.

Po zgłoszeniu urząd dokonuje oględzin. Jeżeli nie wniesie sprzeciwu w przewidzianym trybie, można usunąć drzewo. Jeżeli jednak drzewo nie zostanie usunięte w terminie 6 miesięcy od oględzin, procedurę trzeba przeprowadzić ponownie. Przed usunięciem roślin warto też upewnić się, czy nie ma na nich gniazd ptaków ani chronionych gatunków.

Postawienie typowego ogrodzenia między działkami również wymaga sprawdzenia przepisów. Co do zasady ogrodzenie o wysokości nieprzekraczającej 2,20 m nie wymaga pozwolenia na budowę ani zgłoszenia. Jeżeli jednak problem dotyczy zajęcia pasa ziemi przez płot, pomocne może być omówienie: odzyskanie gruntu po przesunięciu ogrodzenia. Ogrodzenie wyższe niż 2,20 m wymaga zgłoszenia robót budowlanych. Trzeba też uwzględnić miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, warunki techniczne oraz to, aby ogrodzenie nie wchodziło na grunt sąsiada.

Wysokie drzewo sąsiada 3 metry od granicy

Polskie przepisy powszechnie obowiązujące nie przewidują jednej ogólnej zasady, że drzewo na prywatnej posesji musi rosnąć w określonej minimalnej odległości od granicy działki. Sam fakt, że drzewo sąsiada znajduje się około 3 m od granicy i ma 15 m wysokości, nie oznacza automatycznie, że zostało posadzone lub utrzymywane niezgodnie z prawem.

Znaczenie ma natomiast to, czy drzewo powoduje uciążliwości przekraczające przeciętną miarę. Chodzi w szczególności o nadmierne zacienienie, realne zagrożenie spadającymi konarami, uszkadzanie ogrodzenia, przerastanie korzeni, ograniczenie normalnego korzystania z ogrodu albo inne skutki, które wykraczają poza typowe niedogodności wynikające z sąsiedztwa.

Zgodnie z treścią art. 144 Kodeksu cywilnego właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swojego prawa powstrzymywać się od działań, które zakłócałyby korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych.

Jeżeli więc drzewo sąsiada rzeczywiście nadmiernie zacienia Państwa ogród albo powoduje inne istotne uciążliwości, można żądać ograniczenia tych immisji. W praktyce najczęściej zaczyna się od pisemnego wezwania sąsiada do przycięcia korony drzewa, usunięcia niebezpiecznych konarów albo podjęcia innych działań ograniczających uciążliwości.

Gałęzie, korzenie i owoce przechodzące na sąsiednią działkę

Przy sporach o drzewa i żywopłoty warto pamiętać także o art. 150 Kodeksu cywilnego. Właściciel gruntu może obciąć i zachować korzenie przechodzące z sąsiedniego gruntu. W przypadku gałęzi i owoców zwieszających się z sąsiedniego gruntu trzeba najpierw wyznaczyć sąsiadowi odpowiedni termin do ich usunięcia.

Oznacza to, że jeżeli gałęzie drzewa sąsiada przechodzą na Państwa działkę, nie należy od razu ich samodzielnie wycinać bez uprzedniego wezwania. Najbezpieczniej wysłać sąsiadowi krótkie pismo, wskazać problem, wyznaczyć rozsądny termin i dopiero po jego bezskutecznym upływie podjąć dalsze działania w granicach prawa.

Przy takich pracach należy zachować proporcjonalność. Przycięcie nie powinno prowadzić do niepotrzebnego zniszczenia drzewa, jeżeli problem można usunąć w mniej ingerujący sposób. Trzeba też uwzględnić przepisy o ochronie przyrody, zwłaszcza gdy ingerencja może doprowadzić do uszkodzenia albo obumarcia drzewa.

Roszczenia przy zacienieniu i innych immisjach

Jeżeli działania lub zaniechania sąsiada naruszają Państwa własność w inny sposób niż przez pozbawienie władztwa nad rzeczą, zastosowanie może mieć art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń.

W sprawach dotyczących drzew i żywopłotów oznacza to, że właściciel działki może domagać się np. przycięcia roślin, ograniczenia zacienienia, usunięcia niebezpiecznych gałęzi albo zaprzestania innych naruszeń. Nie każde zacienienie będzie jednak bezprawne. Sąd ocenia, czy uciążliwość przekracza przeciętną miarę, biorąc pod uwagę charakter okolicy, przeznaczenie nieruchomości, intensywność uciążliwości i możliwość normalnego korzystania z działki.

Jeżeli z powodu drzewa albo żywopłotu powstała szkoda, np. uszkodzenie ogrodzenia, elewacji, paneli fotowoltaicznych albo instalacji, można rozważyć również roszczenie odszkodowawcze. W takiej sprawie trzeba wykazać szkodę, bezprawne działanie lub zaniechanie, związek przyczynowy oraz wysokość szkody.

Co zrobić przed skierowaniem sprawy do sądu?

Przed rozpoczęciem sporu sądowego warto zgromadzić dowody. Przydatne mogą być zdjęcia pokazujące przebieg granicy, odległość roślin od granicy, zakres zacienienia o różnych porach dnia, stan ogrodzenia, opadające konary albo skutki przerastania korzeni. W trudniejszych sprawach pomocna bywa opinia geodety, dendrologa albo rzeczoznawcy.

Następnie warto skierować do sąsiada pisemne wezwanie. W piśmie należy spokojnie opisać problem, wskazać oczekiwane działanie, np. przycięcie drzewa lub usunięcie gałęzi, oraz wyznaczyć rozsądny termin. Takie pismo może później pokazać, że próbowali Państwo rozwiązać sprawę polubownie.

Jeżeli sąsiad odmawia, a uciążliwości są istotne, pozostaje droga sądowa. W pozwie można domagać się przywrócenia stanu zgodnego z prawem, zaniechania naruszeń, a w razie szkody również odszkodowania. W sprawach o immisje sąd często opiera się na opinii biegłego, dlatego samo subiektywne poczucie uciążliwości zwykle nie wystarczy.

FAQ

Czy sąsiad może zabronić przycinania żywopłotu na mojej działce?

Co do zasady nie. Jeżeli żywopłot rośnie w całości na Państwa nieruchomości, sąsiad nie może zakazać jego przycinania tylko dlatego, że nie odpowiada mu niższa wysokość roślin. Trzeba jednak uważać, aby prace nie naruszały jego działki ani ogrodzenia.

Co jeśli żywopłot rośnie dokładnie na granicy działek?

Wtedy zastosowanie może mieć art. 154 Kodeksu cywilnego. Drzewa i krzewy znajdujące się na granicy są objęte domniemaniem wspólnego korzystania przez sąsiadów. W praktyce warto uzgodnić większą ingerencję, zwłaszcza całkowite usunięcie żywopłotu.

Czy na usunięcie tui trzeba mieć zgodę urzędu?

To zależy od tego, czy konkretne tuje są traktowane jako krzewy czy drzewa, jaką mają wielkość oraz gdzie rosną. Typowe krzewy ozdobne w ogrodzie często można usunąć bez zezwolenia, ale przy większych roślinach, terenach zabytkowych, terenach zieleni albo obszarach chronionych konieczna może być procedura urzędowa.

Czy drzewo sąsiada może rosnąć 3 metry od granicy?

Tak, sama odległość 3 m od granicy nie oznacza automatycznie naruszenia prawa. Problem może powstać wtedy, gdy drzewo powoduje ponadprzeciętne uciążliwości, np. nadmierne zacienienie, realne zagrożenie bezpieczeństwa, uszkodzenia albo przerastanie gałęzi i korzeni.

Czy mogę samodzielnie obciąć gałęzie drzewa sąsiada?

Jeżeli gałęzie zwieszają się nad Państwa działką, najpierw należy wyznaczyć sąsiadowi odpowiedni termin do ich usunięcia. Dopiero po bezskutecznym upływie tego terminu można rozważyć samodzielne obcięcie gałęzi w granicach własnej nieruchomości i z zachowaniem przepisów o ochronie przyrody.

Podsumowanie

Jeżeli żywopłot rośnie w całości na Państwa działce, mogą go Państwo przycinać i pielęgnować bez zgody sąsiada. Przy całkowitym usunięciu trzeba jednak sprawdzić przepisy o ochronie przyrody, ponieważ przy większych roślinach może być wymagane zgłoszenie albo zezwolenie. Jeżeli natomiast drzewa lub krzewy znajdują się dokładnie na granicy, przepisy zakładają wspólne korzystanie przez sąsiadów, dlatego jednostronne usunięcie może prowadzić do odpowiedzialności cywilnej.

Wysokie drzewo sąsiada rosnące kilka metrów od granicy nie jest samo w sobie nielegalne. Podstawą roszczeń mogą być dopiero konkretne uciążliwości, takie jak nadmierne zacienienie, zagrożenie bezpieczeństwa, przerastające gałęzie lub korzenie albo szkody w Państwa nieruchomości. W razie sporu najważniejsze są dowody: pomiary, zdjęcia, dokumentacja geodezyjna i pisemna korespondencja z sąsiadem.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 144, art. 149, art. 150, art. 154 oraz art. 222 § 2.

2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - Dz.U. 2004 nr 92 poz. 880, w szczególności przepisy dotyczące usuwania drzew i krzewów.

3. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - Dz.U. 1994 nr 89 poz. 414, w szczególności przepisy dotyczące ogrodzeń.

4. Informacja publiczna Gov.pl: Zgłoś zamiar wycinki drzew i krzewów lub uzyskaj na nią zezwolenie.