Rezygnacja z urlopu wychowawczego pracownicy w ciąży

Rezygnacja z urlopu wychowawczego a zgoda pracodawcy

Urlop wychowawczy jest urlopem bezpłatnym udzielanym w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Nie jest to urlop wypoczynkowy, dlatego kwestie takie jak ile dni urlopu przysługuje pracownikowi trzeba oceniać odrębnie. Jeżeli pracownica zajdzie w ciążę podczas urlopu wychowawczego, sam fakt ciąży ani wystawienie e-ZLA nie przerywa automatycznie urlopu. Potrzebne jest zakończenie urlopu wychowawczego w jednym z trybów przewidzianych w Kodeksie pracy.

Zgodnie z art. 186³ Kodeksu pracy pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego w każdym czasie za zgodą pracodawcy albo po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy. W praktyce oznacza to, że pracodawca może odmówić natychmiastowego powrotu, jeżeli nie chce wyrazić zgody na wcześniejsze zakończenie urlopu, ale nie może zablokować powrotu po upływie 30 dni od prawidłowego zawiadomienia.

Pracownica nie musi uzasadniać, dlaczego rezygnuje z urlopu wychowawczego. Nie ma też podstaw do odmowy tylko dlatego, że pracodawca wie lub przypuszcza, że po zakończeniu urlopu pracownica przedłoży zwolnienie lekarskie z kodem B. Taka sytuacja może być dla pracodawcy organizacyjnie trudna, ale samo korzystanie przez pracownicę z uprawnień rodzicielskich i chorobowych nie jest nadużyciem.

Czy pracodawca musi dopuścić pracownicę do pracy?

Po zakończeniu urlopu wychowawczego pracodawca ma obowiązek dopuścić pracownicę do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, powinien dopuścić ją do pracy na stanowisku równorzędnym albo innym odpowiadającym jej kwalifikacjom zawodowym, na warunkach nie mniej korzystnych od tych, które obowiązywałyby, gdyby nie korzystała z urlopu.

Jeżeli pracownica złożyła dziś zawiadomienie o rezygnacji z urlopu i wskazała wcześniejszą datę powrotu, pracodawca może wyrazić zgodę na ten wcześniejszy termin albo wskazać, że bez zgody powrót nastąpi po 30 dniach. Najbezpieczniej potwierdzić to pisemnie: odnotować datę wpływu zawiadomienia, wskazać datę zakończenia urlopu i poinformować o dalszym sposobie usprawiedliwiania nieobecności, jeżeli pracownica będzie nadal niezdolna do pracy.

Jeżeli w dniu formalnego powrotu pracownica nie jest zdolna do pracy i ma e-ZLA, nie trzeba wymagać od niej faktycznego przepracowania jednego dnia tylko po to, aby uzyskała świadczenia. Decydujące jest to, czy urlop wychowawczy już się zakończył i czy od tego dnia pracownica ponownie znajduje się w sytuacji pracownika objętego ubezpieczeniem chorobowym.

L4 w czasie urlopu wychowawczego a prawo do chorobowego

Za okres niezdolności do pracy przypadający w czasie urlopu wychowawczego zasiłek chorobowy nie przysługuje. Inaczej niż przy typowej relacji choroba pracownika a urlop, urlop wychowawczy jest okresem, w którym nie wypłaca się świadczenia chorobowego za samo L4. Dlatego zwolnienia lekarskie wystawione wyłącznie na czas trwania urlopu wychowawczego nie dają pracownicy prawa do pieniędzy z chorobowego.

Inaczej należy ocenić sytuację, gdy urlop wychowawczy kończy się skutecznie, a zwolnienie lekarskie trwa nadal albo zostaje wystawione od dnia następującego po zakończeniu urlopu. Wtedy świadczenia chorobowe rozlicza się od okresu po zakończeniu urlopu wychowawczego. Dni zwolnienia przypadające jeszcze na urlop wychowawczy pozostają bez prawa do zasiłku, ale dalsza część zwolnienia może już rodzić prawo do wynagrodzenia chorobowego albo zasiłku chorobowego.

W dokumentach trzeba więc rozdzielić dwa okresy: czas urlopu wychowawczego oraz czas po jego zakończeniu. Przy dłuższych zwolnieniach znaczenie ma także zachowanie ciągłości chorobowego, dlatego warto zwrócić uwagę na praktyczne problemy takie jak luka w L4 a zasiłek chorobowy.

Ochrona pracownicy w ciąży

Pracownica w ciąży korzysta ze szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę. Co do zasady pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać z nią umowy w okresie ciąży. Wyjątki są wąskie i dotyczą m.in. rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy, gdy spełnione są ustawowe warunki, a jeżeli działa zakładowa organizacja związkowa reprezentująca pracownicę, potrzebna jest jej zgoda. Odrębne zasady dotyczą także upadłości lub likwidacji pracodawcy.

Po porodzie pracownica ma ona również prawo do urlopu macierzyńskiego i świadczeń związanych z macierzyństwem, a wcześniej zastosowanie ma zakres ochrony pracownicy w ciąży. Jeżeli poród nastąpi jeszcze w czasie urlopu wychowawczego, należy osobno ustalić prawo do zasiłku macierzyńskiego i okres, za który przysługuje, bo nie każda sytuacja rozlicza się identycznie.

W praktyce pracodawca nie powinien podejmować działań odwetowych ani blokować powrotu z urlopu wychowawczego z powodu ciąży. Ryzyko prawne dla pracodawcy powstaje nie z tego, że dopuści pracownicę do pracy po zakończeniu urlopu, lecz z ewentualnej odmowy dopuszczenia, nierównego traktowania albo próby rozwiązania umowy z naruszeniem ochrony ustawowej.

Koszty po stronie pracodawcy i rozliczenie świadczeń

Jeżeli po zakończeniu urlopu wychowawczego pracownica jest niezdolna do pracy z powodu ciąży, przysługuje jej co do zasady 100% podstawy wymiaru świadczenia. W pierwszej kolejności pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe finansowane ze swoich środków za łącznie 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym, a w przypadku pracownicy, która ukończyła 50 lat, za łącznie 14 dni. Od 34. albo odpowiednio od 15. dnia przysługuje zasiłek chorobowy finansowany z FUS.

To, kto technicznie wypłaca zasiłek, zależy od statusu płatnika zasiłków. Mniejszy pracodawca zwykle przekazuje dokumenty do ZUS, a zasiłek wypłaca ZUS. Pracodawca zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych może być płatnikiem zasiłków i wtedy wypłaca zasiłek, rozliczając go w dokumentach ubezpieczeniowych.

Jeżeli pracodawca ma wątpliwości co do prawidłowości zwolnienia, może korzystać z legalnych narzędzi: kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnienia lekarskiego, wniosku o kontrolę do ZUS albo weryfikacji dokumentów rozliczeniowych. Nie jest jednak prawidłowym rozwiązaniem odmowa zakończenia urlopu wychowawczego po upływie 30 dni tylko z powodu obawy przed kosztami.

Czy ZUS może uznać sytuację za wyłudzenie?

Samo przerwanie urlopu wychowawczego przez pracownicę w ciąży, a następnie korzystanie z L4, nie oznacza wyłudzenia świadczeń. Przepisy dopuszczają rezygnację z urlopu wychowawczego, a ciąża nie odbiera pracownicy prawa do powrotu do pracy ani prawa do świadczeń, jeżeli po zakończeniu urlopu spełnia warunki ustawowe.

ZUS może natomiast badać konkretne okoliczności sprawy, zwłaszcza prawidłowość zwolnienia, rzeczywisty tytuł ubezpieczenia, podstawę wymiaru świadczeń, ciągłość okresów zasiłkowych i sposób wykorzystywania L4. W opisanej sytuacji kluczowe jest udokumentowanie, że urlop wychowawczy zakończył się zgodnie z przepisami, a świadczenia są naliczane wyłącznie za okres po zakończeniu urlopu, nie za okres jego trwania.

Jak powinien postąpić pracodawca?

Najbezpieczniejsze działanie pracodawcy polega na formalnym uporządkowaniu sprawy, a nie na blokowaniu powrotu pracownicy. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy pismo pracownicy jest prośbą o natychmiastowe zakończenie urlopu za zgodą pracodawcy, czy jednostronnym zawiadomieniem o powrocie po 30 dniach. Jeżeli pracodawca nie chce zgodzić się na powrót wcześniejszy, powinien wskazać, że urlop zakończy się po upływie ustawowego terminu.

Następnie trzeba ustalić, czy e-ZLA obejmuje okres przed zakończeniem urlopu, po zakończeniu urlopu, czy oba te okresy. Za dni przypadające na urlop wychowawczy nie należy wypłacać świadczenia chorobowego. Od dnia po zakończeniu urlopu należy natomiast rozliczać nieobecność zgodnie z przepisami o wynagrodzeniu chorobowym i zasiłku chorobowym.

Jeżeli po zakończeniu zwolnienia pracownica będzie faktycznie wracała do wykonywania pracy, a jej niezdolność do pracy z powodu choroby trwała dłużej niż 30 dni, przed dopuszczeniem jej do pracy trzeba skierować ją na kontrolne badania lekarskie. Sam obowiązek badań nie blokuje jednak formalnego zakończenia urlopu wychowawczego ani rozliczenia zwolnienia lekarskiego po jego zakończeniu.

FAQ

Czy pracodawca może odmówić powrotu z urlopu wychowawczego pracownicy w ciąży?

Może odmówić wyłącznie natychmiastowego powrotu, jeżeli pracownica chce wrócić wcześniej za zgodą pracodawcy, a pracodawca tej zgody nie udziela. Nie może jednak zablokować powrotu po zawiadomieniu złożonym najpóźniej 30 dni przed planowaną datą podjęcia pracy.

Czy pracownica musi przepracować jeden dzień po wychowawczym, żeby dostać chorobowe?

Nie zawsze. Kluczowe jest formalne zakończenie urlopu wychowawczego i powrót do tytułu ubezpieczenia chorobowego. Jeżeli po zakończeniu urlopu pracownica jest niezdolna do pracy i ma prawidłowe e-ZLA, świadczenie może przysługiwać za okres po zakończeniu urlopu, nawet bez faktycznego przepracowania dnia.

Czy L4 wystawione podczas urlopu wychowawczego daje prawo do zasiłku?

Za dni zwolnienia przypadające w czasie urlopu wychowawczego zasiłek chorobowy nie przysługuje. Jeżeli jednak zwolnienie obejmuje także okres po zakończeniu urlopu, dalsza część może być rozliczana jako nieobecność chorobowa z prawem do świadczenia, o ile spełnione są pozostałe warunki.

Kto płaci za L4 w ciąży po zakończeniu urlopu wychowawczego?

Najpierw pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe za 33 dni w roku kalendarzowym, a w przypadku pracownicy po 50. roku życia za 14 dni. Potem przysługuje zasiłek chorobowy finansowany z FUS, wypłacany przez ZUS albo przez pracodawcę będącego płatnikiem zasiłków.

Czy pracodawca może zwolnić pracownicę, która wraca z wychowawczego i jest w ciąży?

Co do zasady nie. Pracownica w ciąży korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy. Wyjątki są ograniczone i dotyczą szczególnych sytuacji wskazanych w Kodeksie pracy, dlatego decyzja o rozwiązaniu umowy wymaga bardzo ostrożnej oceny konkretnego stanu faktycznego.

Podsumowanie

Pracodawca nie powinien odmawiać powrotu z urlopu wychowawczego pracownicy w ciąży, jeżeli pracownica zachowała tryb z art. 186³ Kodeksu pracy. Może nie zgodzić się na natychmiastowe zakończenie urlopu, ale po 30 dniach od zawiadomienia powrót staje się skuteczny niezależnie od woli pracodawcy.

Najważniejsze jest prawidłowe rozdzielenie okresów. Za L4 przypadające w czasie urlopu wychowawczego nie wypłaca się świadczenia chorobowego. Po zakończeniu urlopu wychowawczego trzeba jednak rozliczać dalszą niezdolność do pracy na zasadach ogólnych, z uwzględnieniem szczególnych zasad dla ciąży.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636

3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacje o prawie do zasiłku chorobowego i okresie jego przysługiwania - ZUS