Kwota wolna od podatku od spadków i darowizn

Kwota wolna od podatku od spadków i darowizn

Podatek od spadków i darowizn obciąża nabywcę rzeczy lub praw majątkowych. Wynika to z art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W praktyce oznacza to, że obowiązki wobec urzędu skarbowego co do zasady ciążą na spadkobiercy, obdarowanym albo innej osobie, która nieodpłatnie uzyskała majątek.

Nie każde nabycie powoduje jednak obowiązek zapłaty podatku. Znaczenie ma przede wszystkim grupa podatkowa oraz wartość nabytego majątku. Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn opodatkowaniu podlega nabycie od jednego zbywcy własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej:

• 36 120 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej,
• 27 090 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do II grupy podatkowej,
• 5733 zł – jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do III grupy podatkowej.

Kwoty wolne dotyczą czystej wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych, czyli wartości po potrąceniu długów i ciężarów, jeżeli przepisy pozwalają je uwzględnić. W sprawach spadkowych znaczenie mogą mieć m.in. koszty pogrzebu, koszty postępowania spadkowego, zapisy, polecenia czy zachowek.

Szersze praktyczne zastosowanie kwot wolnych opisaliśmy w przewodniku po podatku od spadku.

Grupy podatkowe – kto należy do której grupy?

Wysokość kwoty wolnej i stawka podatku zależą od osobistego stosunku nabywcy do osoby, od której albo po której następuje nabycie. Ustawa wyróżnia trzy grupy podatkowe:

• I grupa podatkowa – małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha, teściowie, zięć i synowa,
• II grupa podatkowa – zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa, rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków oraz małżonkowie innych zstępnych,
• III grupa podatkowa – pozostałe osoby.

Od grup podatkowych trzeba odróżnić tzw. grupę zerową. Obejmuje ona najbliższych członków rodziny: małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Osoby te mogą skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku na podstawie art. 4a ustawy, ale tylko po spełnieniu warunków formalnych.

Zwolnienie dla najbliższej rodziny a kwota wolna

Najbliższa rodzina nie zawsze musi ograniczać się do kwoty wolnej 36 120 zł. Jeżeli nabywcą jest osoba z grupy zerowej, możliwe jest całkowite zwolnienie z podatku, niezależnie od wartości spadku lub darowizny. Trzeba jednak pamiętać o formalnościach.

Co do zasady nabycie należy zgłosić naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Przy dziedziczeniu termin liczy się od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Przy darowiźnie termin zależy od chwili powstania obowiązku podatkowego.

Jeżeli przedmiotem darowizny są pieniądze, szczególne znaczenie mają zasady opisane szerzej w artykule darowizna pieniędzy – zgłoszenie i podatek w 2026 r.. Gdy ich wartość przekracza próg z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy, trzeba dodatkowo udokumentować otrzymanie środków przelewem na rachunek płatniczy, rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym. Darowizna przekazana gotówką może więc pozbawić prawa do pełnego zwolnienia, nawet gdy pochodzi od rodzica, dziecka lub małżonka.

Mimo wyższych progów istnieje obowiązek zgłoszenia po przekroczeniu progu kwoty wolnej, jeżeli podatnik chce uniknąć negatywnych skutków podatkowych.

Zasada kumulacji darowizn i spadków

Kwota wolna nie odnosi się wyłącznie do jednej darowizny albo jednego nabycia. Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy, jeżeli nabycie od tego samego zbywcy następuje więcej niż jeden raz, do wartości ostatnio nabytych rzeczy i praw majątkowych dolicza się wartość rzeczy i praw nabytych od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia oraz w okresie 5 lat poprzedzających ten rok.

Oznacza to, że urząd skarbowy nie bada tylko ostatniej darowizny. Sumuje nabycia od tej samej osoby z odpowiedniego okresu. Jeżeli łączna wartość przekroczy kwotę wolną, obowiązek podatkowy dotyczy nadwyżki ponad limit.

Podatnik, który składa zeznanie SD-3, powinien wykazać w nim rzeczy i prawa majątkowe nabyte wcześniej od tej samej osoby w okresie objętym kumulacją. Jeżeli od wcześniejszych nabyć podatek był już zapłacony, potrąca się go od podatku obliczonego od łącznej wartości.

Kiedy trzeba złożyć SD-3 i zapłacić podatek?

Jeżeli nabycie przekracza kwotę wolną i nie ma zastosowania pełne zwolnienie, podatnik powinien złożyć zeznanie SD-3. Termin wynosi co do zasady miesiąc od dnia powstania obowiązku podatkowego. Do zeznania należy dołączyć dokumenty mające wpływ na ustalenie podstawy opodatkowania, np. dokumenty potwierdzające nabycie, wartość majątku, długi i ciężary.

Po złożeniu zeznania naczelnik urzędu skarbowego wydaje decyzję ustalającą wysokość podatku. Podatek należy zapłacić w terminie 14 dni od doręczenia decyzji.

Inaczej jest wtedy, gdy czynność następuje w formie aktu notarialnego. W wielu przypadkach notariusz działa jako płatnik podatku, oblicza go, pobiera i wpłaca do właściwego urzędu skarbowego.

Aktualne skale podatkowe

Podatek liczy się od nadwyżki ponad kwotę wolną. Aktualne progi skali podatkowej wynoszą 11 833 zł i 23 665 zł. Skala podatkowa przedstawia się następująco:

W przypadku zasiedzenia obowiązuje odrębna stawka 7% podstawy opodatkowania, a kwota wolna z art. 9 ust. 1 ustawy nie ma zastosowania. Dodatkowo darowizna lub polecenie darczyńcy ujawnione dopiero w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej albo kontroli celno-skarbowej, gdy należny podatek nie został zapłacony, może podlegać sankcyjnej stawce 20%.

Dlaczego limity były podnoszone?

Ustawa przewiduje mechanizm waloryzacji limitów. Zgodnie z art. 17 ustawy kwoty zwolnione od podatku, kwoty niepodlegające opodatkowaniu oraz progi skali podatkowej podwyższa się w przypadku wzrostu cen towarów nieżywnościowych trwałego użytku o ponad 6%, w stopniu odpowiadającym temu wzrostowi.

W ostatnich latach limity były najpierw podwyższane rozporządzeniami Ministra Finansów, a następnie zmieniane ustawowo. Z punktu widzenia podatnika najważniejsze jest jednak nie historyczne brzmienie przepisów, lecz limit obowiązujący w dniu powstania obowiązku podatkowego.

Ulgi i zwolnienia niezależne od kwot wolnych

Kwota wolna nie jest jedynym mechanizmem ograniczającym podatek. W określonych sytuacjach można korzystać z odrębnych zwolnień i ulg. Najważniejsze z nich to pełne zwolnienie dla najbliższej rodziny z art. 4a ustawy oraz ulga mieszkaniowa z art. 16 ustawy.

Niezależnie od kwot wolnych dochodzi ulga dla mieszkania do 110 m2 przy spadkach i niektórych innych sposobach nabycia lokalu albo budynku mieszkalnego, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. Ulga ta nie działa automatycznie w każdej sprawie mieszkaniowej, dlatego trzeba sprawdzić m.in. grupę podatkową, tytuł nabycia, sytuację mieszkaniową nabywcy i wymóg zamieszkiwania.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak aktualne kwoty wolne i zasada kumulacji działają w praktyce.

FAQ

Czy kwota wolna dotyczy jednej darowizny?

Nie. Przy kilku nabyciach od tej samej osoby sumuje się wartość nabyć z roku ostatniego nabycia i z 5 lat poprzedzających ten rok. Dopiero tak ustaloną wartość porównuje się z kwotą wolną.

Czy dzieci muszą płacić podatek od darowizny od rodziców?

Co do zasady dzieci mogą skorzystać z pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny. Jeżeli wartość nabyć przekracza próg z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy, trzeba jednak złożyć SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. Przy darowiźnie pieniężnej konieczne jest także udokumentowanie przekazania pieniędzy przelewem, przekazem pocztowym albo na rachunek w banku lub SKOK.

Ile wynosi kwota wolna dla osoby niespokrewnionej?

Osoba niespokrewniona co do zasady należy do III grupy podatkowej. Aktualna kwota wolna dla tej grupy wynosi 5733 zł. Nadwyżka ponad tę kwotę podlega opodatkowaniu według skali dla III grupy.

Kiedy składa się SD-3?

SD-3 składa się zasadniczo w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, jeżeli nabycie podlega opodatkowaniu i podatek nie jest pobierany przez płatnika, np. notariusza. Do zeznania dołącza się dokumenty potrzebne do ustalenia podstawy opodatkowania.

Czy notariusz zawsze rozlicza podatek?

Nie zawsze, ale przy wielu czynnościach dokonywanych w formie aktu notarialnego notariusz jest płatnikiem podatku. Oznacza to, że oblicza, pobiera i wpłaca podatek do urzędu skarbowego.

Czy przekroczenie kwoty wolnej oznacza podatek od całej darowizny?

Nie. Podatek oblicza się od nadwyżki ponad kwotę wolną. Jeżeli jednak podatnik utraci prawo do pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny, nabycie może być opodatkowane na zasadach właściwych dla I grupy podatkowej.

Czy można przywrócić termin do zgłoszenia SD-Z2?

Od 2026 r. ustawa przewiduje możliwość przywrócenia terminu do zgłoszenia w określonych sytuacjach, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Nie oznacza to jednak automatycznego przywrócenia terminu w każdej sprawie.

Podsumowanie

Aktualne kwoty wolne w podatku od spadków i darowizn wynoszą 36 120 zł dla I grupy podatkowej, 27 090 zł dla II grupy i 5733 zł dla III grupy. Limity te trzeba odnosić do łącznej wartości nabyć od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok.

Najbliższa rodzina może skorzystać z pełnego zwolnienia, ale tylko po spełnieniu warunków ustawowych. Szczególnie ważne są terminowe zgłoszenie SD-Z2 i właściwe udokumentowanie darowizny pieniężnej. Jeżeli zwolnienie nie przysługuje albo podatnik nie dochowa formalności, konieczne może być złożenie SD-3 i zapłata podatku według właściwej skali.

Źródła

• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 478
• Ministerstwo Finansów – stawki i limity w podatku od spadków i darowizn