Jak sprawdzić, czy jestem poszukiwany przez Policję?

Kto może być poszukiwany przez Policję?

Poszukiwanie w sprawie karnej nie jest ogólną kontrolą obywatela ani wpisem tworzonym „na wszelki wypadek”. Zgodnie z art. 278 Kodeksu postępowania karnego, jeżeli miejsce pobytu oskarżonego lub osoby podejrzanej nie jest znane, zarządza się jego poszukiwanie. Przepis ten odsyła również do art. 247 K.p.k., czyli do zatrzymania i przymusowego doprowadzenia w razie spełnienia przesłanek ustawowych.

Jeżeli poszukiwanie prowadzi do zatrzymania przez Policję, zastosowanie mają prawa osoby zatrzymanej, w tym prawo do informacji o przyczynie zatrzymania, kontaktu z adwokatem i kontroli sądowej.

W praktyce poszukiwanie może dotyczyć przede wszystkim osoby podejrzanej, podejrzanego, oskarżonego albo skazanego, gdy organy ścigania, sąd lub prokurator nie mogą ustalić jej aktualnego miejsca pobytu, nie można doręczyć jej wezwania albo konieczne jest wykonanie czynności procesowej lub orzeczenia. Nie chodzi więc wyłącznie o osoby skazane. Poszukiwanie może pojawić się już na etapie postępowania przygotowawczego, zanim sprawa trafi do sądu.

Podejrzanym jest osoba, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której postawiono zarzut przy przystąpieniu do przesłuchania w charakterze podejrzanego. Oskarżonym jest osoba, przeciwko której wniesiono akt oskarżenia do sądu, a w odpowiednich sytuacjach także osoba objęta wnioskiem o wydanie wyroku bez przeprowadzenia rozprawy lub wnioskiem o warunkowe umorzenie postępowania. Osoba podejrzana to natomiast ktoś, wobec kogo istnieje podejrzenie popełnienia czynu, ale formalnie nie przedstawiono jej jeszcze zarzutów.

Powodem poszukiwań może być na przykład niestawiennictwo na wezwania, brak aktualnego adresu, wyjazd za granicę bez powiadomienia organu, uchylanie się od wykonania kary albo konieczność doprowadzenia na czynność. W praktyce częstą przyczyną poszukiwań jest postępowanie z art. 209 K.k., czyli poszukiwanie za niepłacenie alimentów, zwłaszcza gdy osoba zobowiązana unika kontaktu z organami lub nie odbiera korespondencji.

Nie każda zaległość, mandat czy spór cywilny oznacza automatycznie, że ktoś jest poszukiwany przez Policję. Zawsze potrzebna jest konkretna podstawa prawna i decyzja właściwego organu. Jeżeli sprawa dotyczy jedynie długu cywilnego, zwykle prowadzi się egzekucję komorniczą, a nie poszukiwania w trybie karnym. Wyjątkiem mogą być sytuacje, w których zachowanie dłużnika wypełnia znamiona przestępstwa, na przykład oszustwa albo uporczywej niealimentacji.

Zarządzenie o poszukiwaniu a list gończy

Zarządzenie o poszukiwaniu i list gończy to dwa różne instrumenty. Zarządzenie o poszukiwaniu jest szersze i może służyć ustaleniu miejsca pobytu osoby, z którą organ nie może się skontaktować. Nie musi oznaczać, że dane tej osoby będą publicznie widoczne w internecie.

List gończy jest środkiem dalej idącym. Zgodnie z art. 279 Kodeksu postępowania karnego, jeżeli oskarżony, wobec którego wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, ukrywa się, sąd lub prokurator może wydać postanowienie o poszukiwaniu go listem gończym. W postępowaniu przygotowawczym prokurator może to zrobić po wcześniejszym uzyskaniu sądowego postanowienia o tymczasowym aresztowaniu.

Inną sytuacją jest wezwanie w charakterze podejrzanego. Samo otrzymanie wezwania nie oznacza jeszcze, że wydano list gończy. Jeżeli jednak osoba ignoruje wezwania, nie odbiera korespondencji, zmienia adres bez powiadomienia organu albo wyjeżdża bez ustalenia kontaktu z prowadzącym sprawę, ryzyko wydania zarządzenia poszukiwania rośnie.

List gończy powinien zawierać między innymi oznaczenie sądu lub prokuratora, dane ułatwiające poszukiwanie, informację o zarzucie albo wyroku, wezwanie osób znających miejsce pobytu do zawiadomienia Policji, prokuratora lub sądu oraz ostrzeżenie o odpowiedzialności karnej za ukrywanie poszukiwanego albo pomoc w ucieczce. W liście gończym można też wyznaczyć nagrodę za ujęcie lub przyczynienie się do ujęcia oraz zapewnić tajemnicę osobie udzielającej informacji.

Ważne jest również to, że publiczna publikacja danych nie zawsze następuje automatycznie. Oficjalny portal Policji prezentuje dane osób poszukiwanych listem gończym wtedy, gdy organ poszukujący wyraził zgodę na ich publikację. Brak wyniku w wyszukiwarce nie daje więc stuprocentowej gwarancji, że wobec danej osoby nie prowadzi się żadnych czynności.

Gdzie można sprawdzić, czy jest się poszukiwanym?

Podstawowym miejscem do wstępnego sprawdzenia jest oficjalny portal Policji: poszukiwani.policja.gov.pl. Można tam wyszukiwać osoby po danych dostępnych w systemie. Warto korzystać z oficjalnej strony, a nie z kopii publikowanych na innych portalach, ponieważ to administrator takiej kopii odpowiada za aktualność przeniesionych danych.

Drugim źródłem są strony internetowe właściwych jednostek Policji, prokuratur i sądów, zwłaszcza gdy wiadomo, gdzie mogło toczyć się postępowanie. W praktyce pomocne bywa sprawdzenie komendy właściwej dla ostatniego miejsca zamieszkania, miejsca prowadzenia sprawy albo miejsca, w którym dana osoba była ostatnio zameldowana lub faktycznie przebywała.

Jeżeli ktoś chce uporządkować swoją sytuację prawną, może również pobrać zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego. Trzeba jednak podkreślić, że KRK nie jest bazą osób poszukiwanych i nie pokazuje listów gończych. Zaświadczenie może natomiast ujawnić informacje o prawomocnych skazaniach, środkach karnych lub zatarciu skazania. W razie wątpliwości przydatne może być omówienie, jak sprawdzić wpis w KRK i co oznacza brak albo istnienie wpisu.

Najpewniejszą metodą, gdy istnieje realna obawa zatrzymania, jest ustalenie statusu sprawy przez adwokata lub radcę prawnego działającego jako obrońca. Prawnik może skontaktować się z właściwym organem, ustalić sygnaturę, etap postępowania, podstawę poszukiwania oraz możliwe działania, takie jak dobrowolne stawiennictwo, wniosek o uchylenie tymczasowego aresztowania albo złożenie aktualnego adresu do doręczeń.

Co zrobić, gdy znajdziesz swoje dane w bazie Policji?

Jeżeli Twoje dane widnieją w oficjalnym portalu Policji albo dowiesz się, że jesteś poszukiwany, nie warto czekać, aż dojdzie do przypadkowego zatrzymania. Pierwszym krokiem powinno być zabezpieczenie informacji: jaka jednostka prowadzi poszukiwania, jaka jest sygnatura sprawy, jaki organ wydał decyzję i czy chodzi o zarządzenie poszukiwania, list gończy, nakaz doprowadzenia czy wykonanie kary.

Następnie należy dobrać działanie do rodzaju sprawy. W części przypadków wystarczy wskazać aktualny adres, skontaktować się z organem i stawić na czynność. W innych konieczne będzie przygotowanie wniosku o zmianę lub uchylenie środka zapobiegawczego, wniosku o odroczenie wykonania kary, wniosku o wstrzymanie doprowadzenia albo zażalenia, jeżeli przepisy przewidują taką drogę.

Nie należy posługiwać się cudzymi dokumentami, ukrywać się u znajomych ani prosić innych osób o podawanie fałszywych informacji. Pomoc w ukrywaniu osoby poszukiwanej może rodzić odpowiedzialność karną, a samo dalsze unikanie kontaktu z organami zwykle pogarsza sytuację procesową.

Poszukiwanie osoby przebywającej za granicą

Wyjazd z Polski nie powoduje, że sprawa karna znika. Jeżeli organ nie zna aktualnego adresu za granicą albo nie może skutecznie doręczyć korespondencji, może uznać, że miejsce pobytu nie jest znane. W poważniejszych sprawach, zwłaszcza gdy wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, możliwe są również czynności międzynarodowe, w tym wpisy w systemach wykorzystywanych przy kontroli granicznej lub procedura europejskiego nakazu aresztowania. Zależy to jednak od rodzaju sprawy, kwalifikacji prawnej czynu i decyzji właściwego organu.

Osoba mieszkająca za granicą powinna zadbać o aktualny adres do doręczeń oraz reagować na korespondencję z polskich organów. Jeżeli dowiaduje się o sprawie po czasie, dobrowolny kontakt przez obrońcę bywa znacznie bezpieczniejszy niż przypadkowe zatrzymanie na lotnisku, przy kontroli drogowej albo przy okazji załatwiania formalności urzędowych.

FAQ

Podsumowanie

Sprawdzenie, czy jest się poszukiwanym, warto zacząć od oficjalnego portalu Policji i stron właściwych jednostek. Trzeba jednak pamiętać, że publiczna baza nie pokazuje wszystkich możliwych decyzji procesowych. Brak nazwiska w wyszukiwarce nie zawsze oznacza pełne bezpieczeństwo, zwłaszcza gdy w przeszłości toczyła się sprawa karna, były wezwania, wyrok albo niewykonana kara.

Najważniejsze jest ustalenie, z jakim rodzajem decyzji mamy do czynienia. Inaczej postępuje się przy zwykłym zarządzeniu poszukiwania, inaczej przy liście gończym, a jeszcze inaczej przy nakazie doprowadzenia do odbycia kary. Im szybciej zostanie ustalony organ, sygnatura i podstawa prawna, tym większa szansa na uporządkowanie sprawy bez przypadkowego zatrzymania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555, w szczególności art. 71, art. 247 oraz art. 278-280 K.p.k.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 209 K.k.
3. Oficjalny portal Policji z informacjami o osobach poszukiwanych - poszukiwani.policja.gov.pl.
4. Informacja publiczna o uzyskaniu zaświadczenia z Krajowego Rejestru Karnego - gov.pl.