Zagraniczna darowizna a podatek w Polsce

Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn

Zgodnie z art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy lub praw majątkowych. Przy darowiźnie podatnikiem jest więc co do zasady obdarowany, a nie darczyńca.

W przypadku zwykłej darowizny między osobami mieszkającymi w Polsce problem zwykle sprowadza się do ustalenia grupy podatkowej, kwoty wolnej, terminu zgłoszenia i ewentualnego zwolnienia. Inaczej jest przy darowiźnie zagranicznej, bo trzeba dodatkowo ustalić, czy polska ustawa w ogóle obejmuje daną sytuację.

Ustawa rozróżnia dwie podstawowe sytuacje. Po pierwsze, podatkowi w Polsce podlega nabycie rzeczy znajdujących się w Polsce lub praw majątkowych wykonywanych w Polsce. Po drugie, zgodnie z art. 2 ustawy, nabycie rzeczy znajdujących się za granicą albo praw majątkowych wykonywanych za granicą podlega podatkowi w Polsce, jeżeli w chwili zawarcia umowy darowizny obdarowany był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przy prawach majątkowych znaczenie może mieć również ich późniejsze zbycie, np. sprzedaż akcji otrzymanych w darowiźnie.

Oznacza to, że sama okoliczność, iż pieniądze pochodzą z zagranicy, rachunek bankowy znajduje się za granicą albo darczyńca mieszka za granicą, nie przesądza jeszcze o braku obowiązków w Polsce. Trzeba zbadać status obdarowanego oraz charakter przekazywanego majątku.

Kiedy zagraniczna darowizna podlega podatkowi w Polsce?

Zagraniczna darowizna może podlegać polskiemu podatkowi w szczególności wtedy, gdy:

• obdarowany jest obywatelem polskim, nawet jeżeli mieszka za granicą,
• obdarowany ma miejsce stałego pobytu w Polsce, nawet jeżeli nie jest obywatelem polskim,
• przedmiot darowizny znajduje się w Polsce, np. rzecz ruchoma, pieniądze na rachunku w polskim banku albo prawo majątkowe wykonywane w Polsce,
• darowizna jest dokonana między osobami, z których przynajmniej jedna ma istotny związek z Polską określony w ustawie.

Jeżeli darowizna dotyczy rzeczy znajdującej się za granicą lub prawa wykonywanego za granicą, a obdarowany nie jest obywatelem polskim i nie ma miejsca stałego pobytu w Polsce, polski podatek co do zasady nie wystąpi na podstawie art. 2 ustawy. Może jednak powstać obowiązek podatkowy w państwie położenia majątku albo zamieszkania stron.

W praktyce wiele pytań dotyczy przelewów pieniężnych. Jeżeli rodzice mieszkający w Polsce przekazują pieniądze dziecku mieszkającemu za granicą, podatnikiem nadal jest obdarowane dziecko. Jeżeli dziecko ma obywatelstwo polskie, darowizna może podlegać polskiej ustawie, ale w najbliższej rodzinie zwykle można skorzystać z pełnego zwolnienia po spełnieniu warunków formalnych.

Odrębną kwestią jest nabycie nieruchomości przez nierezydenta, które może rodzić inne obowiązki podatkowe i formalne niż sama darowizna pieniędzy.

Darowizna od rodziców dla dziecka mieszkającego za granicą

Darowizna od rodziców dla dziecka należy do najczęstszych przypadków transgranicznych. Jeżeli rodzice mieszkają w Polsce, a dziecko mieszka np. w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Holandii albo USA, trzeba ustalić, czy dziecko jest obywatelem polskim albo ma stałe miejsce pobytu w Polsce.

Inaczej należy ocenić sytuację, gdy rodzic nie dokonuje darowizny, lecz jedynie przekazuje za granicę środki, które już należą do dziecka. Taki przypadek opisuje artykuł o przekazaniu dziecku za granicę jego własnych pieniędzy.

Jeżeli obdarowane dziecko jest obywatelem polskim, polska ustawa może mieć zastosowanie nawet wtedy, gdy pieniądze trafiają na zagraniczny rachunek bankowy. Nie oznacza to automatycznie podatku do zapłaty, ponieważ darowizny od rodziców mogą korzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny.

Ważne jest jednak prawidłowe udokumentowanie przelewu i terminowe zgłoszenie. Przy darowiźnie od obojga rodziców bezpiecznym rozwiązaniem jest wykazanie w zgłoszeniu, jaka część darowizny pochodzi od matki, a jaka od ojca. Jeżeli rodzice przekazują środki z majątku wspólnego, w praktyce często przyjmuje się po połowie od każdego z nich, chyba że dokumenty wskazują inaczej.

Zwolnienie dla najbliższej rodziny i formularz SD-Z2

Najważniejsze zwolnienie wynika z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Obejmuje ono tzw. grupę zerową, czyli m.in. małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę.

Aby skorzystać ze zwolnienia przy darowiźnie pieniężnej, trzeba spełnić zasadniczo dwa warunki:

• udokumentować otrzymanie pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy obdarowanego, rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym,
• zgłosić darowiznę na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, najczęściej od dnia otrzymania pieniędzy.

Zgłoszenia dokonuje obdarowany. To on jest podatnikiem i to on odpowiada za zachowanie terminu, nawet jeżeli darczyńca mieszka w Polsce i to on zlecił przelew.

Jeżeli obdarowany nie ma miejsca pobytu w Polsce, właściwym organem do złożenia zgłoszenia jest co do zasady Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście. W przypadku osoby mieszkającej w Polsce właściwość ustala się według zasad ogólnych, najczęściej według miejsca zamieszkania obdarowanego.

Kwoty wolne i grupy podatkowe

Jeżeli darowizna nie korzysta ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, trzeba ustalić grupę podatkową oraz kwotę wolną. Aktualnie kwoty wolne wynoszą:

• 36 120 zł dla I grupy podatkowej,
• 27 090 zł dla II grupy podatkowej,
• 5733 zł dla III grupy podatkowej.

Limity te dotyczą nabycia od jednej osoby i obejmują sumę darowizn otrzymanych od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia oraz w roku ostatniego nabycia. Nie należy więc oceniać wyłącznie pojedynczego przelewu, jeżeli wcześniej od tej samej osoby były już inne darowizny.

Jeżeli darowizna przekracza kwotę wolną i nie ma zastosowania pełne zwolnienie, obdarowany powinien złożyć właściwe zeznanie podatkowe i rozliczyć podatek według skali właściwej dla danej grupy podatkowej.

Zagraniczna darowizna a umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania

Polska jest stroną wielu umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, ale co do zasady dotyczą one podatków dochodowych, takich jak PIT i CIT. Nie oznacza to automatycznie ochrony w podatku od spadków i darowizn.

W przypadku PIT stosuje się np. metodę wyłączenia z progresją albo metodę proporcjonalnego odliczenia, ale dla podatku od spadków i darowizn reguły są odmienne. Typowe umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania nie pozwalają po prostu odliczyć zagranicznego podatku od darowizny od podatku należnego w Polsce.

W praktyce może więc dojść do sytuacji, w której darowizna wywoła skutki podatkowe zarówno w Polsce, jak i za granicą. Dotyczy to zwłaszcza państw, w których funkcjonuje odrębny podatek od darowizn, spadków albo transferów majątkowych.

Historycznie Polska zawarła nieliczne umowy dotyczące podatków spadkowych, m.in. z Austrią, dawną Czechosłowacją oraz Węgrami. Trzeba jednak każdorazowo sprawdzić zakres takiej umowy, ponieważ nie każda obejmuje darowizny, a część odnosi się wyłącznie do spadków.

Takie podejście potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. W wyroku z 18 lipca 2017 r., sygn. II FSK 1682/15, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przy braku odpowiedniej podstawy prawnej nie można odliczyć od polskiego podatku podatku majątkowego zapłaconego za granicą.

Jak bezpiecznie rozliczyć darowiznę transgraniczną?

Przed przyjęciem albo przekazaniem większej darowizny warto ustalić kilka elementów:

• kto jest darczyńcą i obdarowanym oraz jaka jest między nimi relacja rodzinna,
• czy obdarowany ma obywatelstwo polskie albo miejsce stałego pobytu w Polsce,
• gdzie znajduje się przedmiot darowizny lub gdzie wykonywane jest prawo majątkowe,
• czy darowizna pieniężna będzie przekazana przelewem lub przekazem pocztowym,
• czy trzeba złożyć SD-Z2, a jeżeli tak, do którego urzędu i w jakim terminie,
• czy w państwie zagranicznym również powstają obowiązki podatkowe.

W razie wątpliwości nie warto zakładać, że „zagraniczny przelew” automatycznie pozostaje poza polskim podatkiem. Równie ryzykowne jest założenie, że sam przelew od rodzica wystarczy do zwolnienia. Przy większych kwotach kluczowe są dokumenty i terminowe zgłoszenie.

FAQ

Czy darowizna z zagranicy zawsze podlega podatkowi w Polsce?

Nie zawsze. Trzeba sprawdzić, gdzie znajduje się przedmiot darowizny lub gdzie wykonywane jest prawo majątkowe oraz czy obdarowany jest obywatelem polskim albo ma miejsce stałego pobytu w Polsce.

Kto zgłasza darowiznę: darczyńca czy obdarowany?

Zgłoszenia dokonuje obdarowany, bo to na nim ciąży obowiązek podatkowy. Darczyńca może pomóc w przygotowaniu dokumentów, ale nie zastępuje obdarowanego jako podatnika.

Czy dziecko mieszkające za granicą musi zgłosić darowiznę od rodziców z Polski?

Jeżeli dziecko jest obywatelem polskim albo ma miejsce stałego pobytu w Polsce, zgłoszenie może być konieczne. Przy darowiźnie od rodziców zwykle można uniknąć podatku dzięki zwolnieniu, ale trzeba zachować 6-miesięczny termin i mieć dowód przelewu.

Czy przelew na zagraniczne konto wyłącza podatek w Polsce?

Nie. Zagraniczny rachunek bankowy nie przesądza o braku podatku. Znaczenie ma przede wszystkim status obdarowanego oraz przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Czy można odliczyć zagraniczny podatek od darowizny od podatku w Polsce?

Zwykle nie. Typowe umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania dotyczą podatków dochodowych, a nie podatku od spadków i darowizn. Odliczenie wymagałoby wyraźnej podstawy prawnej.

Czy darowizna od obojga rodziców wymaga jednego czy dwóch zgłoszeń SD-Z2?

Jeżeli darowizna pochodzi od obojga rodziców, w praktyce należy wykazać nabycie od każdego z nich. Często oznacza to dwa zgłoszenia albo wyraźne rozdzielenie kwot przypadających na matkę i ojca, zależnie od sposobu złożenia formularza.

Podsumowanie

Zagraniczna darowizna może podlegać podatkowi w Polsce, jeżeli spełnione są przesłanki z ustawy o podatku od spadków i darowizn. Najważniejsze znaczenie ma status obdarowanego, miejsce położenia majątku lub wykonywania prawa oraz relacja między stronami darowizny.

Przy darowiznach od najbliższej rodziny podatek często da się wyeliminować dzięki zwolnieniu z art. 4a ustawy. Warunkiem jest jednak prawidłowe udokumentowanie przekazania pieniędzy i terminowe zgłoszenie SD-Z2. Przy darowiznach spoza najbliższej rodziny trzeba sprawdzić grupę podatkową, kwotę wolną oraz ewentualne obowiązki w Polsce i za granicą.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207

2. Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. - Prawo prywatne międzynarodowe - Dz.U. 2011 nr 80 poz. 432

3. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lipca 2017 r., II FSK 1682/15.