Upadłość konsumencka – kto może ją ogłosić i jak wygląda procedura

Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Kto może ogłosić upadłość konsumencką?

Upadłość konsumencka jest przeznaczona dla osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej i stała się niewypłacalna. Chodzi więc przede wszystkim o osoby zatrudnione na umowie o pracę, emerytów, rencistów, osoby bezrobotne, osoby utrzymujące się z umów cywilnoprawnych albo osoby bez stałych dochodów.

Osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą nie składa typowego wniosku o upadłość konsumencką jako konsument. Jeżeli nadal jest przedsiębiorcą, stosuje się wobec niej zasady upadłości przedsiębiorcy. Dopiero po zakończeniu i wykreśleniu działalności z CEIDG taka osoba może co do zasady wystąpić o upadłość jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej.

Upadłości konsumenckiej nie mogą ogłosić osoby prawne, np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, fundacja czy stowarzyszenie. Inne zasady dotyczą również wspólników osobowych spółek handlowych ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki.

W praktyce do problemów finansowych prowadzą różne sytuacje: spór o niewykonanie umowy, wcześniejsze działania egzekucyjne, które prowadzi komornik sądowy, albo próby przenoszenia majątku, przy których pojawia się temat: darowizna udziału a egzekucja komornicza.

Na czym polega niewypłacalność?

Podstawową przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność. Zgodnie z art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W praktyce chodzi o sytuację, w której osoba nie jest w stanie na bieżąco spłacać rat kredytów, pożyczek, zaległości czynszowych, problemów mieszkaniowych takich jak eksmisja lokatora, rachunków, zobowiązań podatkowych albo innych długów.

Prawo upadłościowe wprowadza domniemanie, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w ich wykonywaniu przekracza 3 miesiące. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z trzymiesięcznym opóźnieniem automatycznie uzyska oddłużenie. Sąd ocenia całą sytuację majątkową, dochodową i rodzinną dłużnika.

Jak złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości?

Wniosek o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej składa się do sądu upadłościowego, czyli co do zasady sądu rejonowego właściwego dla miejsca zwykłego pobytu dłużnika. Jest to miejsce, w którym dłużnik ma centrum swojego życia: mieszka, pracuje, prowadzi sprawy rodzinne i majątkowe.

Konsument może złożyć wniosek na urzędowym formularzu w formie papierowej albo przez system teleinformatyczny Krajowego Rejestru Zadłużonych. W praktyce wniosek powinien zawierać przede wszystkim dane dłużnika, opis okoliczności uzasadniających niewypłacalność, wykaz majątku, listę wierzycieli, wysokość zobowiązań, informację o dochodach i kosztach utrzymania oraz dokumenty potwierdzające sytuację finansową.

Wniosek powinien być przygotowany rzetelnie. Ukrycie majątku, pominięcie wierzyciela, zaniżenie dochodów albo nieprawdziwe opisanie przyczyn zadłużenia może utrudnić postępowanie, a w skrajnych przypadkach wpłynąć na możliwość oddłużenia.

Ile kosztuje upadłość konsumencka?

Opłata sądowa od wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej wynosi 30 zł. Nie oznacza to jednak, że całe postępowanie zawsze kończy się na tej kwocie. W toku sprawy pojawiają się koszty postępowania, w tym wynagrodzenie syndyka. Jeżeli dłużnik nie ma środków na ich pokrycie, koszty te mogą zostać tymczasowo pokryte przez Skarb Państwa, a następnie rozliczone w toku postępowania.

Do kosztów należy doliczyć ewentualne wynagrodzenie pełnomocnika, jeżeli dłużnik zdecyduje się skorzystać z pomocy adwokata albo radcy prawnego przy przygotowaniu wniosku i prowadzeniu sprawy.

Czy sąd może oddalić wniosek?

Po zmianach w Prawie upadłościowym sąd na etapie ogłaszania upadłości konsumenckiej nie bada już w taki sposób jak dawniej, czy dłużnik zawinił w doprowadzeniu do niewypłacalności. Wina dłużnika ma jednak znaczenie później, przede wszystkim przy ustalaniu planu spłaty wierzycieli albo ocenie, czy dłużnik zasługuje na oddłużenie.

Sąd może oddalić wniosek m.in. wtedy, gdy dłużnik nie jest niewypłacalny albo gdy wniosek został złożony przez wierzyciela, a wierzytelność ma charakter sporny i spór powstał przed złożeniem wniosku. W przypadku konsumentów brak majątku nie jest sam w sobie przeszkodą do ogłoszenia upadłości.

Etapy postępowania upadłościowego

Postępowanie rozpoczyna się od złożenia wniosku. Jeżeli sąd uzna, że zachodzą podstawy do ogłoszenia upadłości, wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości i wyznacza syndyka. Od tego momentu majątek upadłego staje się masą upadłości, a zasadniczą rolę w postępowaniu przejmuje syndyk.

Syndyk ustala skład majątku, kontaktuje się z wierzycielami, analizuje dokumenty, może sprzedać składniki majątku należące do upadłego i przygotowuje podstawę do dalszych rozstrzygnięć. Po zakończeniu czynności dotyczących majątku sąd decyduje, czy ustalić plan spłaty wierzycieli, umorzyć zobowiązania bez planu spłaty, warunkowo umorzyć zobowiązania albo odmówić oddłużenia.

W czasie postępowania upadły powinien współpracować z syndykiem i sądem. Musi przekazywać prawdziwe informacje o swoim majątku, dochodach i zobowiązaniach. Prowadzone wcześniej egzekucje dotyczące składników masy upadłości co do zasady nie mogą być kontynuowane po ogłoszeniu upadłości. Jeżeli chcesz lepiej zrozumieć, jak działa egzekucja z rzeczy ruchomych, warto porównać jej skutki z konsekwencjami ogłoszenia upadłości.

Plan spłaty wierzycieli

Najczęstszym zakończeniem upadłości konsumenckiej jest ustalenie planu spłaty wierzycieli. Sąd określa, przez jaki czas i w jakiej wysokości upadły ma spłacać wierzycieli. Bierze pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego, jego koszty utrzymania, sytuację rodzinną, stan zdrowia, potrzeby mieszkaniowe oraz wysokość niezaspokojonych zobowiązań.

Jeżeli dłużnik nie doprowadził do niewypłacalności umyślnie ani wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty co do zasady nie powinien przekraczać 36 miesięcy. Jeżeli jednak sąd uzna, że dłużnik doprowadził do niewypłacalności umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty może zostać ustalony na okres od 36 do 84 miesięcy.

Po prawidłowym wykonaniu planu spłaty pozostała część zobowiązań objętych upadłością może zostać umorzona. Jeżeli dłużnik nie wykonuje planu spłaty, ukrywa dochody albo zaciąga nowe zobowiązania w sposób naruszający obowiązki upadłego, może narazić się na uchylenie planu i utratę szansy na oddłużenie.

Umorzenie długów bez planu spłaty

W wyjątkowych sytuacjach sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty. Dotyczy to przede wszystkim osób, które są trwale niezdolne do dokonywania jakichkolwiek spłat, np. ze względu na wiek, ciężką chorobę, niepełnosprawność, brak majątku i brak realnych perspektyw zarobkowych.

Sąd może także warunkowo umorzyć zobowiązania bez planu spłaty, jeżeli niezdolność do spłaty nie ma charakteru trwałego. W takim przypadku przez 5 lat sytuacja upadłego może być ponownie oceniona. Jeżeli w tym okresie jego możliwości zarobkowe lub majątkowe istotnie się poprawią, wierzyciel albo upadły może wystąpić o ustalenie planu spłaty.

Skutki ogłoszenia upadłości konsumenckiej

Ogłoszenie upadłości oznacza poważne konsekwencje. Upadły traci swobodny zarząd majątkiem wchodzącym do masy upadłości. Syndyk może sprzedać składniki majątku, w tym nieruchomość, samochód albo wartościowe ruchomości, jeżeli należą do masy upadłości i mogą służyć zaspokojeniu wierzycieli.

Informacja o upadłości jest ujawniana w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Upadły nie powinien zaciągać nowych zobowiązań, które mogłyby pogłębić jego zadłużenie. W praktyce upadłość wpływa też na zdolność kredytową i możliwość korzystania z produktów finansowych.

Upadłość może jednak zatrzymać dalszą spiralę zadłużenia, uporządkować relacje z wierzycielami i doprowadzić do oddłużenia. Jeżeli wobec dłużnika toczyły się wcześniej egzekucje, pomocne może być także porównanie skutków upadłości z sytuacją, w której następuje umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Upadłość po zakończeniu działalności gospodarczej

Częstą sytuacją jest zadłużenie po zamknięciu jednoosobowej działalności gospodarczej. Jeżeli przedsiębiorca zakończył działalność i został wykreślony z CEIDG, może rozważyć złożenie wniosku o upadłość jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej. Wtedy we wniosku należy dokładnie opisać, które długi powstały w czasie działalności, jakie były przyczyny jej zakończenia oraz dlaczego nie jest możliwa dalsza spłata zobowiązań.

Nie należy mylić upadłości konsumenckiej z prowadzeniem sprzedaży lub usług „po cichu” bez rejestracji działalności. Taka sytuacja może rodzić odrębne konsekwencje prawne i podatkowe, o czym szerzej piszemy w artykule o tym, jaka może grozić kara za sprzedaż bez działalności.

FAQ

Czy każdy dłużnik może ogłosić upadłość konsumencką?

Nie. Upadłość konsumencka dotyczy osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, która jest niewypłacalna. Osoba wypłacalna albo aktywny przedsiębiorca nie korzysta z tej procedury w typowej formule konsumenckiej.

Czy brak majątku wyklucza upadłość konsumencką?

Nie. W przypadku konsumenta brak majątku nie wyklucza ogłoszenia upadłości. Może jednak wpływać na dalszy przebieg postępowania i sposób rozliczenia kosztów.

Czy upadłość konsumencka umarza wszystkie długi?

Nie zawsze. Najczęściej sąd ustala plan spłaty, a dopiero po jego wykonaniu umarza pozostałą część zobowiązań. Niektóre zobowiązania mogą nie podlegać umorzeniu, np. określone zobowiązania alimentacyjne.

Czy można złożyć wniosek o upadłość online?

Tak. Wniosek można złożyć przez Krajowy Rejestr Zadłużonych. Konsument może również skorzystać z urzędowego formularza w formie papierowej.

Ile trwa plan spłaty wierzycieli?

Co do zasady plan spłaty trwa do 36 miesięcy. Jeżeli dłużnik doprowadził do niewypłacalności umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty może zostać ustalony na okres od 36 do 84 miesięcy.

Czy po ogłoszeniu upadłości można zaciągać nowe zobowiązania?

Upadły powinien zachować szczególną ostrożność. Zaciąganie nowych zobowiązań, które pogłębiają zadłużenie albo naruszają obowiązki upadłego, może negatywnie wpłynąć na postępowanie i oddłużenie.

Podsumowanie

Upadłość konsumencka jest narzędziem dla osób, które utraciły zdolność spłaty wymagalnych zobowiązań i potrzebują prawnego uporządkowania zadłużenia. Nie jest to jednak automatyczne „skasowanie długów”. Postępowanie wymaga ujawnienia majątku, współpracy z syndykiem i rzetelnego przedstawienia przyczyn niewypłacalności.

Dobrze przygotowany wniosek powinien pokazywać nie tylko listę długów, ale także pełny obraz sytuacji życiowej dłużnika: dochody, koszty utrzymania, majątek, stan zdrowia, obowiązki rodzinne i okoliczności, które doprowadziły do problemów finansowych.

Źródła

• Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe
• Ministerstwo Sprawiedliwości – formularze dotyczące upadłości konsumenckiej
• Krajowy Rejestr Zadłużonych – Portal Rejestrów Sądowych