Egzekucja z ruchomości

Kiedy można prowadzić egzekucję z ruchomości?

Egzekucja z ruchomości jest jednym ze środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Może być użyta przede wszystkim wtedy, gdy zobowiązany nie wykonał w terminie obowiązku pieniężnego, np. nie zapłacił podatku, opłaty administracyjnej, kary pieniężnej, składki albo innej należności publicznoprawnej.

Podstawą jest tytuł wykonawczy. Co do zasady postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, postępowanie może zostać wszczęte przez podpisanie albo opatrzenie tytułu wykonawczego odpowiednią pieczęcią.

W praktyce egzekucja z ruchomości powinna być stosowana z uwzględnieniem zasady najmniejszej uciążliwości. Organ egzekucyjny powinien wybierać środki prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, ale spośród kilku możliwych środków powinien zastosować te, które są najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

Trzeba odróżnić egzekucję administracyjną od egzekucji sądowej prowadzonej przez komornika sądowego. Ten artykuł dotyczy egzekucji administracyjnej, czyli prowadzonej na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W egzekucji sądowej trzeba natomiast odrębnie sprawdzić, jakie znaczenie mają klauzula wykonalności i tytuł wykonawczy oraz kiedy pozwalają skierować sprawę do komornika.

Jakie ruchomości nie podlegają zajęciu?

Nie każda rzecz należąca do zobowiązanego może zostać zajęta. Ustawa chroni składniki majątku potrzebne do podstawowej egzystencji, pracy, nauki, wykonywania zawodu albo ze względów osobistych i rodzinnych.

Egzekucji administracyjnej nie podlegają w szczególności:

• przedmioty urządzenia domowego, pościel, bielizna i ubranie niezbędne dla zobowiązanego oraz osób pozostających na jego utrzymaniu;
• zapasy żywności i opału niezbędne na okres 30 dni;
• jedna krowa albo dwie kozy albo trzy owce, potrzebne do wyżywienia zobowiązanego i jego rodziny, wraz z zapasem paszy i ściółki do najbliższych zbiorów;
• narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej zobowiązanego, z wyłączeniem środka transportu, oraz surowce niezbędne do tej pracy na okres 7 dni;
• przedmioty niezbędne do pełnienia służby albo wykonywania zawodu;
• pieniądze w kwocie 760 zł;
• dokumenty osobiste, po jednej obrączce zobowiązanego i jego małżonka, ordery, odznaczenia oraz przedmioty codziennego użytku, które mogłyby zostać sprzedane znacznie poniżej ich wartości, a dla zobowiązanego mają istotną wartość użytkową;
• rzeczy niezbędne ze względu na niepełnosprawność zobowiązanego lub członków jego rodziny.

Ochrona nie oznacza jednak automatycznie, że każdy sprzęt używany w domu albo w firmie jest wyłączony spod egzekucji. Decydują konkretne okoliczności: funkcja rzeczy, jej niezbędność, wartość, rodzaj pracy wykonywanej przez zobowiązanego i możliwość zaspokojenia należności z innych składników majątku.

Jak wygląda zajęcie ruchomości?

Do egzekucji z ruchomości organ egzekucyjny przystępuje przez ich zajęcie. Zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego znajdujące się zarówno w jego władaniu, jak i we władaniu innej osoby, o ile nie zostały wyłączone spod egzekucji albo od niej zwolnione.

Zajęcie następuje przez wpisanie ruchomości do protokołu zajęcia i podpisanie protokołu przez pracownika obsługującego organ egzekucyjny. Jeżeli zobowiązany jest obecny przy zajęciu, również podpisuje protokół. Jeżeli nie podpisze protokołu albo nie jest obecny, znaczenie mogą mieć podpisy świadków.

Zobowiązanemu doręcza się odpis protokołu zajęcia, a jeżeli wcześniej nie doręczono mu odpisu tytułu wykonawczego, również ten odpis. To ważne, ponieważ od doręczenia protokołu biegną niektóre terminy, w tym termin na skargę na oszacowanie.

Na zajętej rzeczy organ umieszcza znak ujawniający zajęcie, jeżeli jest to możliwe i nie powoduje nieproporcjonalnych trudności. Brak takiego znaku, jego usunięcie albo zniszczenie nie powoduje jednak nieważności zajęcia. Przy zajęciu pojazdu podlegającego rejestracji organ egzekucyjny zawiadamia właściwy organ prowadzący rejestrację.

Ruchomości we współwłasności i rzeczy u osoby trzeciej

Egzekucja może dotyczyć także ruchomości znajdującej się u innej osoby, jeżeli rzecz należy do zobowiązanego. Samo przekazanie rzeczy rodzinie, znajomemu albo kontrahentowi nie chroni jej przed zajęciem.

Jeżeli ruchomość jest współwłasnością, zasadniczo sprzedaży może podlegać udział zobowiązanego. Organ może sprzedać całą rzecz, której współwłaścicielem jest zobowiązany, tylko wtedy, gdy pozostali współwłaściciele wyrażą zgodę na taką sprzedaż. Wówczas pozostałym współwłaścicielom przekazuje się środki odpowiadające ich udziałom.

Inni współwłaściciele mogą też nabyć zajęty udział zobowiązanego po cenie oszacowania. Jeżeli zamiar nabycia zgłosi więcej niż jeden współwłaściciel, udział powinien zostać sprzedany temu, który zaoferuje najwyższą cenę.

Oszacowanie wartości i skarga na wycenę

W protokole zajęcia organ opisuje ruchomość według jej cech i, jeżeli jest to możliwe, oznacza jej wartość szacunkową. Zobowiązany ma prawo przedstawić rachunki, faktury, umowy, potwierdzenia zapłaty albo inne dowody pomocne przy ustaleniu wartości rzeczy.

Jeżeli wartość nie została oznaczona albo opis rzeczy jest nieprawidłowy, organ może sporządzić protokół uzupełniający. Ma na to 30 dni od dnia zajęcia ruchomości.

Zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia skargi na oszacowanie. Termin wynosi 7 dni od doręczenia odpisu protokołu zajęcia albo odpisu protokołu uzupełniającego. Po wniesieniu skargi organ wzywa biegłego skarbowego do oszacowania wartości zajętej ruchomości.

W przypadku kosztowności oraz rzeczy o wartości historycznej, naukowej lub artystycznej oszacowania dokonuje biegły skarbowy. Kosztowność nie może zostać oszacowana poniżej wartości kruszcu albo materiału, z którego została wykonana.

Dozór nad zajętymi ruchomościami

Zajęcie rzeczy nie zawsze oznacza, że zostanie ona od razu zabrana. Co do zasady zajęta ruchomość pozostaje w miejscu zajęcia pod dozorem zobowiązanego, dorosłego domownika albo innej osoby, u której rzecz została zajęta. Jeżeli nie można jej tam pozostawić i nie ma osoby, której można ją oddać pod dozór, rzecz przejmuje pod dozór organ egzekucyjny.

Zobowiązany albo domownik mieszkający razem z nim może zwyczajnie używać zajętej rzeczy pozostawionej pod ich dozorem, o ile nie powoduje to utraty wartości. Podobnie może być z rzeczą zajętą u innej osoby, jeżeli osoba ta była uprawniona do jej używania.

Dozorca powinien przechowywać rzecz z należytą starannością, zapobiegać jej uszkodzeniu, zniszczeniu albo zaginięciu i wydać ją na wezwanie organu. Powinien też zawiadomić organ o zmianie miejsca przechowywania ruchomości.

Sprzedaż zajętej ruchomości

Sprzedaż zajętych ruchomości co do zasady nie może nastąpić wcześniej niż siódmego dnia od daty zajęcia. Ustawa przewiduje jednak wyjątki. Sprzedaż może nastąpić bezpośrednio po zajęciu m.in. wtedy, gdy ruchomości łatwo się psują albo ich przechowywanie powodowałoby koszty niewspółmierne do wartości.

Organ egzekucyjny może sprzedać zajęte ruchomości w kilku trybach, w szczególności przez:

• licytację publiczną;
• sprzedaż po cenie oszacowania podmiotom prowadzącym działalność handlową;
• przekazanie do sprzedaży komisowej;
• przetarg ofert;
• sprzedaż z wolnej ręki.

Szczegółowe zasady rozporządzania zajętą rzeczą, w tym skutki jej sprzedaży przez zobowiązanego albo osobę trzecią, opisuje poradnik o sprzedaży rzeczy objętych egzekucją.

W aktualnych przepisach ważna jest też możliwość sprzedaży zajętej ruchomości przez samego zobowiązanego. Może to nastąpić na jego wniosek i za zgodą organu egzekucyjnego, z zachowaniem warunków ustawowych. Jeżeli wartość szacunkowa ruchomości przekracza 5000 zł, podmiot zamierzający ją nabyć wpłaca zaliczkę w wysokości 1/10 wartości szacunkowej.

Jeżeli zobowiązany kwestionuje sposób zajęcia, oszacowania albo sprzedaży rzeczy, powinien sprawdzić, czy przysługuje mu skarga na czynność egzekucyjną.

Licytacja publiczna ruchomości

Licytacja publiczna odbywa się w terminie i miejscu wyznaczonym przez organ egzekucyjny. Organ ogłasza ją przez obwieszczenie, które powinno zawierać m.in. miejsce i termin licytacji, opis ruchomości, jej wartość szacunkową, cenę wywołania oraz miejsce i termin, w którym można obejrzeć rzecz.

Obwieszczenie umieszcza się najpóźniej na 3 dni przed licytacją w miejscu, w którym ma się odbyć licytacja, na tablicy ogłoszeń organu oraz w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie urzędu obsługującego organ egzekucyjny albo organu jednostki samorządu terytorialnego. W przypadkach pilnej sprzedaży, np. rzeczy łatwo psujących się, obwieszczenie może zostać umieszczone najpóźniej na godzinę przed rozpoczęciem licytacji.

Jeżeli wartość szacunkowa sprzedawanej ruchomości przekracza 10 000 zł, osoba przystępująca do licytacji publicznej składa wadium w wysokości 1/10 wartości szacunkowej. Wadium zasadniczo wpłaca się na rachunek organu egzekucyjnego najpóźniej w dniu poprzedzającym licytację. W określonych przypadkach może być złożone nie później niż na godzinę przed licytacją bezgotówkowo przy użyciu terminala albo gotówką, jeżeli wadium nie przekracza 5000 zł.

Cena wywołania w pierwszym terminie licytacji wynosi 3/4 wartości szacunkowej ruchomości. Jeżeli pierwsza licytacja nie dojdzie do skutku, w drugim terminie cena wywołania wynosi połowę wartości szacunkowej. Sprzedaż nie może nastąpić poniżej ceny wywołania.

Własność rzeczy nabywa osoba, która zaoferowała najwyższą cenę, uzyskała przybicie i zapłaciła całą cenę w terminie. Jeżeli nabywca nie zapłaci ceny w terminie, traci prawo wynikające z przybicia, prawo do zwrotu wadium i kwoty zapłaconej w czasie licytacji oraz nie może uczestniczyć w licytacji tej samej ruchomości.

Zobowiązany, wierzyciel oraz uczestnik licytacji mogą zgłosić do protokołu skargę na naruszenie przepisów o przeprowadzaniu licytacji. Skarga powinna zostać rozpatrzona w terminie 7 dni od jej zgłoszenia. Wniesienie skargi co do zasady wstrzymuje wydanie sprzedanej rzeczy nabywcy do czasu jej rozpatrzenia.

FAQ

Podsumowanie

Egzekucja z ruchomości jest dolegliwym, ale szczegółowo uregulowanym środkiem egzekucji administracyjnej. Organ nie może zająć wszystkiego, co znajduje się u zobowiązanego. Musi uwzględnić ustawowe wyłączenia, prawidłowo sporządzić protokół, oznaczyć wartość rzeczy, zapewnić właściwy dozór i przeprowadzić sprzedaż w jednym z przewidzianych trybów.

Dla zobowiązanego najważniejsze jest szybkie sprawdzenie protokołu zajęcia, ustalonej wartości ruchomości, statusu własności rzeczy oraz terminów na złożenie skargi albo zażalenia. W wielu sprawach o wyniku decydują dokumenty i reakcja w krótkim terminie.

Źródła

• Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tekst jednolity Dz. U. z 2026 r. poz. 268
• Art. 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – wyłączenia spod egzekucji
• Art. 105 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – formy sprzedaży zajętych ruchomości