Prawa i obowiązki komornika sądowego

Kim jest komornik sądowy?

Komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym. W zakresie czynności egzekucyjnych i zabezpieczających jest organem władzy publicznej. Oznacza to, że nie działa jako prywatny windykator, lecz jako organ wykonujący zadania określone w ustawie.

Do podstawowych zadań komornika należy wykonywanie orzeczeń sądowych w sprawach o roszczenia pieniężne i niepieniężne, wykonywanie innych tytułów wykonawczych podlegających egzekucji sądowej, prowadzenie zabezpieczenia roszczeń, sporządzanie spisu inwentarza, zabezpieczenie spadku oraz wykonywanie innych czynności przewidzianych w przepisach.

Komornik działa przy konkretnym sądzie rejonowym i prowadzi indywidualną kancelarię komorniczą. Podlega nadzorowi sądu, prezesowi właściwego sądu rejonowego, a w określonych sprawach także nadzorowi Ministra Sprawiedliwości. Przy wykonywaniu czynności musi kierować się przepisami prawa, orzeczeniami sądu oraz dobrem wymiaru sprawiedliwości.

Czym jest postępowanie egzekucyjne?

Postępowanie egzekucyjne służy przymusowemu wykonaniu obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego. Najczęściej chodzi o zapłatę pieniędzy, ale egzekucja może dotyczyć także obowiązków niepieniężnych, np. opróżnienia lokalu, wydania rzeczy, wprowadzenia w posiadanie nieruchomości albo wykonania określonego zachowania.

Egzekucja nie zaczyna się dlatego, że wierzyciel twierdzi, iż ktoś jest mu winien pieniądze. Co do zasady potrzebny jest tytuł wykonawczy. W praktyce jest to najczęściej wyrok, nakaz zapłaty, postanowienie albo ugoda sądowa zaopatrzone w klauzulę wykonalności. Tytułem egzekucyjnym może być również akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji, jeżeli sąd nada mu klauzulę wykonalności. Jednym ze sposobów uzyskania nakazu zapłaty, który po uprawomocnieniu może prowadzić do egzekucji, jest elektroniczne postępowanie upominawcze EPU.

Wierzyciel składa do komornika wniosek o wszczęcie egzekucji. Wniosek taki umożliwia prowadzenie egzekucji według wszystkich dopuszczalnych sposobów, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości. Egzekucja z nieruchomości wymaga wyraźnego wniosku wierzyciela. Komornik powinien stosować sposób egzekucji najmniej uciążliwy dla dłużnika, jeżeli prowadzi on do skutecznego wykonania tytułu.

Czego komornik nie może samodzielnie oceniać?

Jedną z najważniejszych zasad postępowania egzekucyjnego jest to, że komornik nie bada zasadności ani wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jeżeli sąd zasądził określoną kwotę i tytuł został zaopatrzony w klauzulę wykonalności, komornik nie może odmówić egzekucji tylko dlatego, że dłużnik twierdzi, iż wyrok jest niesprawiedliwy.

Nie oznacza to jednak, że dłużnik jest pozbawiony ochrony. Jeżeli dług został spłacony, tytuł został uchylony, doszło do przedawnienia albo występują inne okoliczności, które podważają egzekucję, trzeba dobrać właściwy środek prawny. Może to być np. skarga na czynności komornika, powództwo przeciwegzekucyjne, wniosek o ograniczenie egzekucji, wniosek o zawieszenie albo umorzenie postępowania. Wybór zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Wybór komornika przez wierzyciela

Wierzyciel w wielu sprawach może wybrać komornika, ale wybór ten nie jest nieograniczony. Co do zasady dotyczy to spraw o egzekucję świadczeń pieniężnych i niektórych innych czynności, a wybór jest możliwy na obszarze właściwości sądu apelacyjnego, na którym znajduje się siedziba kancelarii komornika właściwego.

Wierzyciel nie może swobodnie wybierać komornika m.in. w sprawach o egzekucję z nieruchomości, wydanie nieruchomości, wprowadzenie w posiadanie nieruchomości, opróżnienie pomieszczeń, w tym lokali mieszkalnych, oraz w sprawach, w których stosuje się przepisy o egzekucji z nieruchomości. W takich przypadkach znaczenie ma właściwość miejscowa określona w przepisach.

Jeżeli wierzyciel korzysta z prawa wyboru komornika, powinien złożyć pisemne oświadczenie wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji. Komornik wybrany przez wierzyciela może albo musi odmówić przyjęcia sprawy w sytuacjach wskazanych w ustawie, np. przy nadmiernym wpływie spraw albo zaległościach w kancelarii.

Najważniejsze uprawnienia komornika

Zakres uprawnień komornika jest szeroki, ale zawsze wynika z przepisów i z tytułu wykonawczego. W sprawach pieniężnych komornik może prowadzić egzekucję m.in. z rachunków bankowych, wynagrodzenia za pracę, świadczeń z ubezpieczenia społecznego, wierzytelności, ruchomości, udziałów, akcji, innych praw majątkowych oraz nieruchomości. Zakres działania komornika wyznaczają przede wszystkim klauzula wykonalności i tytuł wykonawczy, ponieważ organ egzekucyjny nie może wyjść poza wynikający z nich obowiązek.

Komornik może żądać informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji, korzystać z systemów teleinformatycznych, ustalać majątek dłużnika, wzywać dłużnika do złożenia wykazu majątku oraz dokonywać zajęcia składników majątkowych. Jeżeli cel egzekucji tego wymaga, może zarządzić otwarcie mieszkania, innych pomieszczeń i schowków, a także przeszukanie rzeczy dłużnika. Takie czynności muszą być uzasadnione celem egzekucji i przeprowadzone zgodnie z procedurą.

Komornik może także wykonywać obowiązki niepieniężne, np. odebrać rzecz ruchomą, wprowadzić wierzyciela w posiadanie nieruchomości albo opróżnić lokal. W sprawach eksmisyjnych znaczenie mają jednak dodatkowe przepisy dotyczące lokali, pomieszczeń tymczasowych i ochrony osób eksmitowanych, dlatego każdą taką sprawę trzeba oceniać indywidualnie.

Do najczęstszych sposobów prowadzenia egzekucji pieniężnej należą egzekucja z rachunku bankowego oraz egzekucja z ruchomości.

Obowiązki komornika wobec dłużnika i stron postępowania

Komornik ma nie tylko uprawnienia, ale również konkretne obowiązki. Przy pierwszej czynności egzekucyjnej powinien doręczyć dłużnikowi zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, wskazać treść tytułu wykonawczego i sposób egzekucji oraz udzielić wymaganych pouczeń. Na żądanie dłużnika powinien okazać oryginał tytułu wykonawczego albo właściwy dokument elektroniczny, jeżeli egzekucja jest prowadzona na jego podstawie.

Przy wykonywaniu czynności poza kancelarią komornik ma obowiązek okazać identyfikator. Każdą czynność egzekucyjną stwierdza protokołem. Protokół powinien zawierać m.in. miejsce i czas czynności, dane osób uczestniczących, opis przebiegu czynności, wnioski i oświadczenia obecnych oraz podpis komornika.

Komornik jest również zobowiązany do zachowania tajemnicy zawodowej i do naprawienia szkody wyrządzonej niezgodnym z prawem działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu czynności. Za taką szkodę odpowiedzialność może ponosić solidarnie także Skarb Państwa, na zasadach określonych w ustawie.

Kiedy komornik nagrywa czynności?

Nagrywanie czynności komorniczych nie jest już nowością, lecz stałym elementem procedury. Przebieg określonych czynności egzekucyjnych dokonywanych poza kancelarią podlega utrwaleniu za pomocą urządzenia rejestrującego obraz i dźwięk.

Dotyczy to m.in. czynności z udziałem dłużnika zmierzających do ustalenia jego stanu majątkowego, zajęcia ruchomości, oddania ruchomości pod dozór innej osobie niż dłużnik, licytacji ruchomości poza licytacją elektroniczną, oględzin nieruchomości, opróżnienia pomieszczeń, wydania ruchomości lub nieruchomości, wprowadzenia w posiadanie, przymusowego otwarcia pomieszczenia oraz przeszukania mieszkania lub pomieszczenia gospodarczego dłużnika.

Komornik powinien uprzedzić osoby uczestniczące w czynności o nagrywaniu. Jeżeli czynność odbywa się w miejscu zamieszkania dłużnika lub osoby trzeciej, a osoba ta sprzeciwi się utrwalaniu, komornik przerywa nagrywanie. Na żądanie osoby, która sprzeciwiła się nagrywaniu, komornik podejmuje je ponownie. Strony i uczestnicy mogą zapoznać się z nagraniem w kancelarii komorniczej, ale nie otrzymują kopii zapisu obrazu i dźwięku.

Czy komornik może wejść do mieszkania?

Komornik może wykonywać czynności poza kancelarią zasadniczo w dni robocze w godzinach od 7:00 do 21:00. Czynności w dni ustawowo wolne od pracy albo w godzinach nocnych wymagają zgody prezesa właściwego sądu rejonowego, chyba że szczególny przepis przewiduje odmienną sytuację.

Jeżeli cel egzekucji tego wymaga, komornik może zarządzić otwarcie mieszkania, innych pomieszczeń i schowków dłużnika. Może również przeszukać rzeczy, mieszkanie i schowki. Nie oznacza to dowolności. Czynność musi mieć związek z egzekucją, powinna zostać zaprotokołowana, a w wielu przypadkach także nagrana.

Utrudnianie czynności komornika może prowadzić do dodatkowych kosztów, zastosowania środków przymusu przewidzianych w przepisach, a w skrajnych przypadkach także do odpowiedzialności karnej. Z punktu widzenia dłużnika zwykle korzystniejsze jest spokojne ustalenie, czego dotyczy egzekucja, jakie składniki majątku zostały zajęte i jaki środek prawny można zastosować.

Czego komornik nie może zająć?

Nie każdy dochód i nie każda kwota na rachunku bankowym podlega egzekucji w pełnej wysokości. Ograniczenia wynikają m.in. z Kodeksu postępowania cywilnego, Kodeksu pracy, Prawa bankowego i przepisów szczególnych.

W przypadku wynagrodzenia za pracę obowiązują limity potrąceń. Przy egzekucji świadczeń alimentacyjnych potrącenia mogą sięgać do trzech piątych wynagrodzenia. Przy egzekucji innych należności zasadą jest limit do połowy wynagrodzenia, z uwzględnieniem kwoty wolnej od potrąceń. Szczegółowe wyliczenie zależy od rodzaju długu, wysokości wynagrodzenia, wymiaru etatu i potrąceń ustawowych.

Na rachunku oszczędnościowym, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym oraz terminowej lokacie oszczędnościowej osoby fizycznej obowiązuje miesięczna kwota wolna od zajęcia w wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Kwota ta dotyczy łącznie rachunków jednej osoby, niezależnie od liczby umów z bankami. Odrębne zasady dotyczą m.in. świadczeń niepodlegających egzekucji, rachunku rodzinnego, alimentów oraz rachunków firmowych.

Egzekucji nie podlegają też określone świadczenia socjalne i rodzinne, np. świadczenia alimentacyjne wypłacane osobie uprawnionej, świadczenia rodzinne, świadczenie wychowawcze, świadczenie dobry start, niektóre świadczenia z pomocy społecznej, świadczenie wspierające oraz inne świadczenia wymienione w przepisach. Jeżeli komornik lub bank zajmie środki, które według dłużnika są wolne od egzekucji, warto szybko złożyć odpowiedni wniosek i przedstawić dokumenty potwierdzające źródło środków.

Odebranie dozoru nad zajętą ruchomością

Przy zajęciu ruchomości komornik często pozostawia rzecz pod dozorem dłużnika. Oznacza to, że dłużnik nie może swobodnie sprzedać, ukryć ani zniszczyć zajętego przedmiotu. Powinien zachować rzecz w stanie niepogorszonym i umożliwić dalsze czynności, np. oszacowanie albo sprzedaż.

Odebranie dozoru i oddanie rzeczy pod dozór innej osobie może nastąpić wtedy, gdy wymaga tego prawidłowy tok egzekucji. Przykładem może być ukrywanie pojazdu, odmowa jego okazania biegłemu, brak podstawienia rzeczy na licytację albo realne ryzyko usunięcia rzeczy spod egzekucji. Koszty przechowania mogą obciążać dłużnika, jeżeli powstały wskutek koniecznych czynności egzekucyjnych.

Skarga na czynności komornika

Na czynności komornika przysługuje skarga do sądu rejonowego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Skarga może dotyczyć także zaniechania czynności, czyli sytuacji, w której komornik powinien podjąć określone działanie, ale tego nie zrobił.

Skargę wnosi się do komornika, który dokonał zaskarżonej czynności albo zaniechał jej dokonania. Komornik może skargę uwzględnić w całości. Jeżeli tego nie zrobi, sporządza uzasadnienie czynności lub przyczyn zaniechania i przekazuje skargę wraz z aktami do właściwego sądu.

Termin na wniesienie skargi wynosi zasadniczo tydzień. Jeżeli skarżący był obecny przy czynności albo został zawiadomiony o jej terminie, termin liczy się od dnia dokonania czynności. W innych przypadkach liczy się od dnia zawiadomienia o czynności, a gdy zawiadomienia nie było — od dnia, w którym skarżący dowiedział się o czynności. Skargę na zaniechanie wnosi się w terminie tygodnia od dnia, w którym skarżący dowiedział się, że czynność miała być dokonana.

Samo wniesienie skargi nie wstrzymuje egzekucji ani wykonania zaskarżonej czynności. Jeżeli istnieje ryzyko nieodwracalnych skutków, trzeba rozważyć złożenie wniosku o zawieszenie postępowania albo wstrzymanie czynności.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego

Umorzenie postępowania egzekucyjnego nie oznacza automatycznego umorzenia długu. Oznacza przede wszystkim zakończenie konkretnego postępowania prowadzonego przez danego komornika. Jeżeli roszczenie nadal istnieje i nie jest przedawnione, wierzyciel może w wielu sytuacjach ponownie złożyć wniosek egzekucyjny.

Do umorzenia może dojść z różnych przyczyn, np. na wniosek wierzyciela, z powodu bezskuteczności egzekucji, braku czynności wymaganej od wierzyciela, uchylenia tytułu wykonawczego albo innych przesłanek przewidzianych w Kodeksie postępowania cywilnego. Skutek i koszty umorzenia zależą od podstawy umorzenia oraz od tego, czy dłużnik spełnił świadczenie, kiedy to zrobił i komu zapłacił.

Szczegółowe przesłanki, skutki i koszty zakończenia sprawy opisuje artykuł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Jeżeli egzekucja jest trwale bezskuteczna, a dłużnik nie ma realnej możliwości spłaty wszystkich zobowiązań, osobnej analizy może wymagać upadłość konsumencka.

Opłaty i koszty komornicze

Opłata egzekucyjna jest niepodatkową należnością budżetową o charakterze publicznoprawnym. Komornik pobiera ją na zasadach określonych w ustawie o kosztach komorniczych. Nie jest to dowolnie ustalana prowizja komornika.

W sprawie o egzekucję świadczeń pieniężnych podstawowa opłata stosunkowa wynosi 10% wartości wyegzekwowanego świadczenia. Jeżeli dłużnik w terminie miesiąca od doręczenia zawiadomienia o wszczęciu egzekucji wpłaci całość albo część świadczenia do rąk komornika lub na jego rachunek bankowy, opłata od tej kwoty wynosi 3%.

Ustawa przewiduje opłaty minimalne. Przy zapłacie w terminie miesiąca do komornika opłata minimalna wynosi 150 zł. Jeżeli do wyegzekwowania doszło wyłącznie z wierzytelności, rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę, świadczeń z zabezpieczenia społecznego albo przez wpłatę do komornika po upływie miesiąca, opłata minimalna wynosi 200 zł. W innych przypadkach opłata minimalna wynosi 300 zł. Opłaty stosunkowe w sprawie nie mogą być co do zasady niższe niż 150 zł i wyższe niż 50 000 zł.

Przy umorzeniu postępowania na wniosek wierzyciela albo z powodu określonej bezczynności wierzyciela może powstać opłata 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania. W niektórych przypadkach opłata obciąża dłużnika, zwłaszcza gdy przyczyną umorzenia była zapłata albo porozumienie z wierzycielem po wszczęciu egzekucji. Szczegółowa ocena wymaga sprawdzenia daty doręczenia zawiadomienia, sposobu zapłaty i podstawy umorzenia.

Dłużnik może złożyć wniosek o obniżenie opłaty egzekucyjnej za egzekucję świadczeń pieniężnych, jeżeli przemawiają za tym szczególne okoliczności dotyczące nakładu pracy komornika albo sytuacji majątkowej i dochodów dłużnika. Wniosek wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia o pobraniu lub ustaleniu opłaty. Obniżona opłata nie może być niższa niż jedna trzecia opłaty należnej na podstawie ustawy i nie niższa niż 200 zł.

Praktyczne wskazówki dla dłużnika

Po otrzymaniu pisma od komornika warto przede wszystkim ustalić, jaki tytuł wykonawczy jest podstawą egzekucji, kto jest wierzycielem, jaka kwota jest dochodzona i z jakich składników majątku prowadzona jest egzekucja. Nie należy ignorować korespondencji, ponieważ terminy na zaskarżenie czynności są krótkie.

Jeżeli dług został spłacony, trzeba zebrać dowody zapłaty: potwierdzenia przelewów, pokwitowania, ugodę, korespondencję z wierzycielem. Jeżeli zajęto świadczenia wolne od egzekucji, warto przedstawić dokumenty wskazujące źródło wpływu. Jeżeli problem dotyczy samego tytułu wykonawczego, np. nakazu zapłaty doręczonego na nieaktualny adres, konieczne może być działanie przed sądem, a nie tylko przed komornikiem.

Praktyczne wskazówki dla wierzyciela

Wierzyciel powinien zadbać o prawidłowy wniosek egzekucyjny, wskazanie danych dłużnika, dołączenie tytułu wykonawczego oraz podanie znanych składników majątku. Im więcej rzetelnych informacji o majątku dłużnika, tym większa szansa na sprawną egzekucję.

Warto też pamiętać, że egzekucja z nieruchomości wymaga wyraźnego wniosku. Wierzyciel powinien rozważyć koszty i celowość poszczególnych sposobów egzekucji. Wszczęcie oczywiście niecelowej egzekucji albo wskazanie osoby niebędącej dłużnikiem może skutkować obciążeniem wierzyciela opłatą.

FAQ

Podsumowanie

Komornik sądowy ma istotne uprawnienia, ale nie działa dowolnie. Może prowadzić egzekucję tylko w granicach tytułu wykonawczego i przepisów prawa. Może zajmować majątek, żądać informacji, prowadzić czynności terenowe, a w określonych sytuacjach wejść do mieszkania lub odebrać zajętą rzecz spod dozoru dłużnika.

Jednocześnie komornik ma obowiązek pouczać strony, protokołować czynności, przestrzegać ograniczeń egzekucji, zachować tajemnicę zawodową i ponosić odpowiedzialność za niezgodne z prawem działanie. Dłużnik i wierzyciel mają środki prawne, ale trzeba z nich korzystać terminowo i dobrać je do konkretnego problemu.

Źródła

• Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych, tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 1458.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 468.
• Ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych, tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 377.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 277.
• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Prawo bankowe, tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 38.