- Zwolnienie spod egzekucji administracyjnej wymaga wniosku zobowiązanego i wykazania ważnego interesu.
- Organ egzekucyjny może, ale nie musi zwolnić wskazany składnik majątku; odmowę można zaskarżyć zażaleniem.
- Niektóre składniki majątku są wyłączone spod egzekucji z mocy ustawy, np. niezbędne przedmioty domowe, część środków i określone świadczenia.
- Osoba trzecia, która rości sobie prawa do zajętej rzeczy lub prawa majątkowego, ma co do zasady 14 dni na żądanie wyłączenia.
- Po ostatecznej odmowie wyłączenia osobie trzeciej pozostaje droga sądowa przewidziana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.
Zwolnienie spod egzekucji administracyjnej
W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwolnienie spod egzekucji oznacza niepodejmowanie albo odstąpienie od egzekucji z całości lub części składników majątkowych zobowiązanego. Chodzi więc o sytuację, w której egzekucja administracyjna co do zasady może być prowadzona, ale organ rezygnuje z egzekwowania należności z określonego majątku. Gdy problem dotyczy dalszego obrotu majątkiem zajętym przez organ, osobno trzeba ocenić sprzedaż zajętych rzeczy.
Podstawą jest art. 13 tej ustawy. Organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić z egzekucji w całości lub w części określone składniki majątkowe. Zwolnienie może zostać udzielone na czas oznaczony albo nieoznaczony.
Istotne jest to, że zwolnienie nie działa automatycznie. Zobowiązany powinien złożyć wniosek do organu egzekucyjnego i wskazać konkretny składnik majątku, którego dotyczy żądanie, np. rachunek, narzędzie pracy, określone urządzenie, ruchomość albo część środków. Samo powołanie się na trudną sytuację finansową zwykle nie wystarczy. Trzeba wykazać, dlaczego egzekucja z danego składnika szczególnie narusza ważny interes zobowiązanego, jego rodziny albo prowadzonej działalności.
W praktyce warto dołączyć dokumenty potwierdzające sytuację zobowiązanego, takie jak zaświadczenia o dochodach, koszty leczenia, dokumenty dotyczące utrzymania rodziny, umowy, faktury, zestawienie kosztów działalności albo dowody, że dana rzecz jest niezbędna do pracy zarobkowej.
Czy organ musi uwzględnić wniosek o zwolnienie?
Nie. Ustawa posługuje się sformułowaniem, że organ egzekucyjny może zwolnić składniki majątkowe spod egzekucji. Oznacza to uznanie administracyjne. Nawet jeżeli zobowiązany przedstawi argumenty i dokumenty, organ ocenia, czy w konkretnej sprawie ważny interes zobowiązanego uzasadnia zwolnienie oraz czy nie naruszy to interesu wierzyciela publicznoprawnego.
Na postanowienie w sprawie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych służy zobowiązanemu zażalenie. W zażaleniu należy wskazać, dlaczego organ błędnie ocenił sytuację, pominął istotne dowody albo nie wyważył prawidłowo interesu zobowiązanego i wierzyciela.
Wyłączenie spod egzekucji z mocy ustawy
Wyłączenie spod egzekucji działa inaczej niż zwolnienie. Nie wynika z uznaniowej decyzji organu, lecz z przepisów, które określają, z czego egzekucji administracyjnej prowadzić nie wolno albo w jakim zakresie jest ona ograniczona.
Ustawowe wyłączenia znajdują się przede wszystkim w art. 8-10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Obejmują m.in. niezbędne przedmioty urządzenia domowego, pościel, bieliznę i ubranie, zapasy żywności i opału na 30 dni, narzędzia i przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej, określoną część pieniędzy, dokumenty osobiste, przedmioty niezbędne do nauki, praktyk religijnych albo ze względu na niepełnosprawność.
Aktualnie w art. 8 § 1 pkt 6 wskazano, że egzekucji administracyjnej nie podlegają pieniądze w kwocie 760 zł. Ustawa przewiduje także szczególne zasady ochrony wkładów oszczędnościowych, środków w kasach oszczędnościowo-kredytowych, stypendiów, świadczeń rodzinnych, świadczeń z pomocy społecznej, świadczenia wychowawczego, świadczenia wspierającego, świadczeń aktywny rodzic oraz innych świadczeń wymienionych w ustawie.
Organ zajął świadczenie albo rzecz chronioną przed egzekucją?
Prawnik sprawdzi podstawę wyłączenia, zgromadzi potrzebne dowody i pomoże szybko zakwestionować wadliwą czynność egzekucyjną.
Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę
Jeżeli organ zajmie składnik majątku, który według ustawy nie powinien podlegać egzekucji, trzeba działać szybko i wskazać organowi podstawę wyłączenia oraz dowody. W zależności od sytuacji można rozważyć także środek zaskarżenia dotyczący wadliwej czynności egzekucyjnej.
Jeżeli wadliwe zajęcie zostało już dokonane, właściwym środkiem obrony może być skarga na czynność egzekucyjną.
Wyłączenie spod egzekucji na żądanie osoby trzeciej
Osobny tryb dotyczy osoby, która nie jest zobowiązanym, ale twierdzi, że przysługuje jej prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzona jest egzekucja administracyjna. Może to być np. właściciel rzeczy znajdującej się u dłużnika, współwłaściciel, leasingodawca, osoba, której przysługuje określone prawo majątkowe, albo inny podmiot mogący wykazać swoje roszczenie.
Zgodnie z art. 38 ustawy taka osoba może wystąpić do organu egzekucyjnego z żądaniem wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. Termin wynosi 14 dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa. W żądaniu trzeba przedstawić lub powołać dowody, np. umowę, fakturę, dowód zapłaty, dokument własności, umowę leasingu, umowę użyczenia, potwierdzenie współwłasności albo inne dokumenty wskazujące na prawo osoby trzeciej.
Organ egzekucyjny powinien rozpoznać żądanie i wydać postanowienie w terminie 14 dni od dnia jego złożenia. Termin ten może zostać przedłużony o kolejne 14 dni, jeżeli zbadanie dowodów w podstawowym terminie nie było możliwe.
Do czasu wydania postanowienia organ egzekucyjny zaniecha dalszych czynności egzekucyjnych w stosunku do rzeczy lub prawa, których dotyczy żądanie. Czynności dokonane wcześniej pozostają jednak w mocy. To ważna różnica: samo złożenie żądania nie unieważnia automatycznie wcześniejszego zajęcia.
Co po odmowie wyłączenia?
Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego przysługuje zażalenie osobie, która zgłosiła żądanie. Jeżeli odmowa stanie się ostateczna, ustawa wyłącza skargę do sądu administracyjnego, ale osobie trzeciej przysługuje prawo żądania zwolnienia rzeczy lub prawa od zabezpieczenia albo egzekucji administracyjnej w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Odpis pozwu kieruje się równocześnie do organu egzekucyjnego.
Do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia żądania, przez 14 dni po tym rozstrzygnięciu, a także od dnia skierowania do organu odpisu pozwu do dnia prawomocnego zakończenia sprawy sądowej, rzecz objęta żądaniem co do zasady nie może zostać sprzedana, a prawo majątkowe nie powinno być wykonywane. Ustawa przewiduje jednak wyjątki, m.in. dla rzeczy ulegających szybkiemu zepsuciu.
Najważniejsza różnica: kto składa wniosek i na jakiej podstawie
Zwolnienie spod egzekucji jest instrumentem dla zobowiązanego. To dłużnik administracyjny wnosi, aby organ ze względu na jego ważny interes nie prowadził egzekucji z określonego składnika majątku. Organ ma tu luz decyzyjny, a zwolnienie nie jest gwarantowane.
Wyłączenie spod egzekucji może działać z mocy ustawy albo na żądanie osoby trzeciej. W tym drugim przypadku nie chodzi o trudną sytuację dłużnika, lecz o to, że egzekucja została skierowana do rzeczy lub prawa, do którego prawo rości sobie inny podmiot. Dlatego kluczowe znaczenie mają termin 14 dni oraz dowody potwierdzające prawo osoby trzeciej.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak w praktyce odróżnić zwolnienie składnika majątku od wyłączenia go spod egzekucji.
Pan Marek prowadzi jednoosobową działalność i ma zaległość podatkową egzekwowaną przez organ egzekucyjny. Zajęto specjalistyczne urządzenie, bez którego nie może wykonywać zleceń. Pan Marek może złożyć wniosek o zwolnienie tego urządzenia spod egzekucji, opisując, że jego sprzedaż uniemożliwi dalsze zarobkowanie i spłatę zaległości. Musi jednak przedstawić dowody, np. faktury, umowy z klientami i wyjaśnienie, dlaczego urządzenie jest niezbędne.
U dłużnika zajęto samochód, ale pojazd jest własnością jego siostry, która jedynie czasowo udostępniła mu auto. Siostra nie jest zobowiązaną w postępowaniu egzekucyjnym. Od dnia, w którym dowiedziała się o zajęciu, powinna pilnować terminu 14 dni na złożenie żądania wyłączenia pojazdu spod egzekucji i dołączyć dowody własności, np. umowę zakupu, dowód rejestracyjny oraz potwierdzenia płatności.
Pani Anna otrzymuje świadczenie rodzinne i środki z pomocy społecznej. Jeżeli w toku egzekucji administracyjnej pojawi się problem z zajęciem środków pochodzących z takich świadczeń, powinna niezwłocznie przedstawić organowi dokumenty potwierdzające ich źródło i powołać się na ustawową ochronę tych świadczeń. W praktyce szybkie udokumentowanie pochodzenia środków może mieć kluczowe znaczenie.
FAQ
Czy zwolnienie spod egzekucji jest tym samym co wyłączenie?
Nie. Zwolnienie jest rozstrzygane na wniosek zobowiązanego i zależy od ważnego interesu oraz oceny organu. Wyłączenie wynika z ustawy albo z żądania osoby trzeciej, która twierdzi, że zajęty składnik majątku nie powinien służyć egzekucji.
Czy organ musi zwolnić majątek, jeżeli dłużnik ma trudną sytuację?
Nie zawsze. Trudna sytuacja może być argumentem, ale organ ocenia konkretny ważny interes zobowiązanego i interes wierzyciela. Wniosek powinien być dobrze udokumentowany i dotyczyć konkretnych składników majątku.
Ile czasu ma osoba trzecia na żądanie wyłączenia rzeczy?
Co do zasady 14 dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub prawa majątkowego. Termin należy liczyć od momentu, w którym osoba trzecia dowiedziała się o zajęciu lub innej czynności dotyczącej jej prawa.
Czy złożenie żądania wyłączenia uchyla zajęcie?
Nie uchyla automatycznie wcześniejszego zajęcia. Do czasu wydania postanowienia organ powinien zaniechać dalszych czynności wobec rzeczy lub prawa objętych żądaniem, ale czynności dokonane wcześniej pozostają w mocy.
Co zrobić, gdy organ odmówi wyłączenia spod egzekucji?
Osoba trzecia może wnieść zażalenie. Po ostatecznej odmowie nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, ale możliwe jest dochodzenie zwolnienia rzeczy lub prawa od egzekucji w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła
- Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tekst jednolity: Dz. U. 2026 poz. 268 ze zm., w szczególności art. 1a pkt 21, art. 8-10, art. 12-13 oraz art. 38-44.
- Tekst jednolity ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w ISAP.
- Kodeks postępowania cywilnego - w zakresie drogi sądowej wskazanej w art. 40 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
