Ulga 4+ dla rodzin wielodzietnych

Na czym polega ulga 4+ w PIT?

Ulga dla rodzin wielodzietnych, potocznie nazywana ulgą 4+, jest zwolnieniem podatkowym uregulowanym w art. 21 ust. 1 pkt 153 ustawy o PIT. Nie polega więc na odliczeniu określonej kwoty od podatku, lecz na zwolnieniu z opodatkowania określonych przychodów podatnika do wysokości 85 528 zł w roku podatkowym. W przypadku małżonków znaczenie może mieć również: wspólne rozliczenie małżonków.

Ze zwolnienia może skorzystać podatnik, który w roku podatkowym w stosunku do co najmniej czworga dzieci:

• wykonywał władzę rodzicielską,
• pełnił funkcję opiekuna prawnego, jeżeli dziecko z nim zamieszkiwało,
• sprawował funkcję rodziny zastępczej na podstawie orzeczenia sądu albo umowy zawartej ze starostą,
• w przypadku pełnoletnich dzieci wykonywał obowiązek alimentacyjny albo sprawował funkcję rodziny zastępczej.

Samo faktyczne wychowywanie dziecka partnera lub małżonka nie wystarcza, jeżeli podatnik nie jest rodzicem, opiekunem prawnym albo rodziną zastępczą w rozumieniu przepisów. Potwierdza to m.in. interpretacja Dyrektora KIS z 23 marca 2022 r., nr 0115-KDIT2.4011.900.2021.1.RS, w której wskazano, że podatnik wychowujący w gospodarstwie domowym dziecko żony z pierwszego związku nie spełnia warunku posiadania czworga własnych dzieci, jeżeli nie ma wobec tego dziecka odpowiedniego tytułu prawnego.

Ulga przysługuje niezależnie od stanu cywilnego. Mogą z niej korzystać małżonkowie, rodzice pozostający w związkach nieformalnych, rodzice zastępczy, opiekunowie prawni oraz rodzice samotnie wychowujący dzieci. Jeżeli rodzic samotnie wychowuje dzieci i uzyskuje dochody opodatkowane według skali, powinien odrębnie sprawdzić warunki preferencyjnego rozliczenia dla osób samotnie wychowujących.

Jakie dzieci liczą się do ulgi dla rodzin 4+?

Do limitu co najmniej czworga dzieci można uwzględnić dzieci małoletnie, dzieci pełnoletnie otrzymujące zasiłek pielęgnacyjny lub rentę socjalną oraz dzieci pełnoletnie do ukończenia 25. roku życia, które uczą się w szkołach lub na studiach, jeżeli spełniają dodatkowe warunki dochodowe.

W przypadku pełnoletnich uczących się dzieci do 25. roku życia znaczenie ma limit dochodów dziecka. Dziecko nie może w roku podatkowym uzyskać dochodów opodatkowanych według skali, dochodów z kapitałów pieniężnych opodatkowanych 19% podatkiem ani przychodów objętych ulgą dla młodych lub ulgą na powrót w łącznej wysokości przekraczającej 12-krotność renty socjalnej obowiązującej w grudniu danego roku podatkowego. Dla rozliczenia za 2025 r. limit ten wynosi 22 546,92 zł.

Nie uwzględnia się natomiast dziecka, które zostało w roku podatkowym umieszczone na podstawie orzeczenia sądu w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Trzeba też sprawdzić, czy do dziecka nie mają zastosowania przepisy o podatku liniowym, ryczałcie, podatku tonażowym albo ustawie o aktywizacji przemysłu okrętowego i przemysłów komplementarnych w zakresie wykluczającym prawo rodzica do preferencji.

Warunek wychowywania czworga dzieci nie musi trwać przez cały rok. Jeżeli czwarte dziecko urodzi się, zostanie przysposobione albo trafi do rodziny zastępczej nawet 31 grudnia, ulga może przysługiwać za cały rok podatkowy, o ile pozostałe warunki są spełnione.

Jakie przychody obejmuje zwolnienie?

Ulga 4+ obejmuje tylko przychody wskazane w ustawie. Są to przede wszystkim przychody:

• ze stosunku pracy, stosunku służbowego, pracy nakładczej i spółdzielczego stosunku pracy,
• z umów zlecenia, o których mowa w art. 13 pkt 8 ustawy o PIT, zawieranych m.in. z przedsiębiorcą, właścicielem nieruchomości albo przedsiębiorstwem w spadku,
• z zasiłku macierzyńskiego,
• z pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkowanej według skali podatkowej, podatkiem liniowym, kwalifikowanym 5% podatkiem IP Box albo ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych.

Zwolnienie nie obejmuje każdego rodzaju przychodu. Nie stosuje się go m.in. do umów o dzieło, kontraktów menedżerskich, umów o zarządzanie przedsiębiorstwem ani do działalności gospodarczej opodatkowanej kartą podatkową.

Limit zwolnienia wynosi 85 528 zł w roku podatkowym. Każdy uprawniony rodzic lub opiekun korzysta z własnego limitu, dlatego w typowej sytuacji matka i ojciec mogą korzystać z ulgi niezależnie. Jeżeli rozliczają dochody według skali podatkowej, znaczenie ma także kwota wolna od podatku, co w praktyce może dodatkowo obniżyć podatek od dochodów przekraczających sam limit zwolnienia.

Trzeba jednak pamiętać, że kwota 85 528 zł jest wspólnym limitem dla kilku preferencji. Do tego limitu odnoszą się także inne zwolnienia limitowane do 85 528 zł, czyli ulga dla młodych, ulga na powrót i ulga dla pracujących seniorów. Jeżeli podatnik korzysta w tym samym roku z kilku takich zwolnień, limit nie sumuje się.

Ulga 4+ a klasyczna ulga prorodzinna

Ulga dla rodzin 4+ nie wyklucza zastosowania ulgi na dzieci. To dwa różne mechanizmy: ulga 4+ zwalnia określone przychody z PIT, natomiast klasyczna ulga prorodzinna jest odliczana od podatku. Jeżeli podatnik spełnia warunki obu preferencji, może zasadniczo zastosować obie w jednym rozliczeniu.

Warto przy tym pamiętać, że obok ulgi 4+ funkcjonuje klasyczna ulga prorodzinna odejmowana od podatku, a zasady jej podziału między rodziców, limity przy jednym dziecku i sposób wykazania w PIT/O są odrębne od zasad zwolnienia dla rodzin wielodzietnych.

Jak zastosować ulgę w trakcie roku?

Jeżeli podatnik uzyskuje przychody za pośrednictwem płatnika, np. pracodawcy albo zleceniodawcy, płatnik może stosować ulgę już przy poborze zaliczek. Warunkiem jest złożenie płatnikowi oświadczenia o spełnieniu warunków do zwolnienia. W oświadczeniu powinna znaleźć się klauzula: „Jestem świadomy/a odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia”.

Po otrzymaniu prawidłowego oświadczenia płatnik stosuje zwolnienie najpóźniej od miesiąca następującego po miesiącu, w którym otrzymał oświadczenie. Jeżeli podatnik prowadzi działalność gospodarczą albo samodzielnie oblicza zaliczki, może uwzględniać ulgę przy obliczaniu zaliczki lub podatku w trakcie roku.

Gdy podatnik nie ma pewności, czy spełni warunki przez cały rok, np. z powodu możliwego przekroczenia limitu dochodów przez pełnoletnie dziecko, może zrezygnować ze stosowania ulgi w trakcie roku i rozliczyć ją dopiero w zeznaniu rocznym. Brak stosowania zwolnienia przez płatnika nie pozbawia prawa do ulgi w zeznaniu, jeżeli warunki rzeczywiście były spełnione.

Jak rozliczyć ulgę 4+ w zeznaniu rocznym?

Podatnik, który składa zeznanie roczne, wykazuje przychody objęte ulgą dla rodzin 4+ w części zeznania dotyczącej przychodów zwolnionych z opodatkowania. W zależności od źródła przychodów będzie to odpowiednia część formularza PIT-37, PIT-36, PIT-36L albo PIT-28.

Do zeznania należy dołączyć załącznik PIT/O i wskazać w nim dane dzieci uprawniających do ulgi. Podaje się liczbę dzieci oraz ich numery PESEL, a gdy dziecko nie ma numeru PESEL, jego imię, nazwisko i datę urodzenia.

Jeżeli podatnik nie składa zeznania rocznego, a chce skorzystać z ulgi, składa informację PIT-DZ. Informację tę składa się w terminie od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Jeżeli 30 kwietnia przypada w dzień ustawowo wolny od pracy, termin przesuwa się zgodnie z zasadami Ordynacji podatkowej.

Dokumentów potwierdzających prawo do ulgi nie dołącza się automatycznie do zeznania ani do PIT-DZ. Trzeba je jednak przedstawić na żądanie organu podatkowego. Mogą to być w szczególności: odpis aktu urodzenia dziecka, zaświadczenie sądu rodzinnego o ustanowieniu opiekuna prawnego, odpis orzeczenia sądu o ustanowieniu rodziny zastępczej albo umowa ze starostą oraz zaświadczenie o uczęszczaniu pełnoletniego dziecka do szkoły.

Co grozi za błędne zastosowanie ulgi?

Jeżeli podatnik zastosuje ulgę, mimo że nie spełniał warunków, przychody niesłusznie zwolnione z PIT trzeba opodatkować. Najczęściej oznacza to konieczność korekty zeznania albo dopłaty podatku w rozliczeniu rocznym. Gdy zaległość podatkowa już powstała, urząd może naliczyć odsetki za zwłokę.

Ryzyko jest szczególnie istotne przy pełnoletnich uczących się dzieciach, ponieważ ich dochody mogą przekroczyć ustawowy limit dopiero w trakcie roku. Jeżeli podatnik złożył płatnikowi oświadczenie o prawie do ulgi, powinien poinformować płatnika o zmianie stanu faktycznego, gdy przestaje spełniać warunki zwolnienia.

FAQ

Podsumowanie

Ulga 4+ jest korzystnym zwolnieniem podatkowym dla osób wychowujących co najmniej czworo dzieci, ale wymaga spełnienia konkretnych warunków formalnych i rodzinnych. Najważniejsze jest ustalenie, czy podatnik ma właściwy tytuł prawny wobec co najmniej czworga dzieci, czy dzieci pełnoletnie spełniają ustawowe kryteria oraz czy przychody podatnika mieszczą się w katalogu objętym zwolnieniem.

Przy prostych stanach faktycznych rozliczenie ulgi zwykle sprowadza się do wykazania przychodów zwolnionych i danych dzieci w PIT/O. W bardziej złożonych sytuacjach, np. przy dzieciach z różnych związków, rodzinach zastępczych, działalności gospodarczej albo dochodach pełnoletnich dzieci, warto dokładnie sprawdzić warunki przed złożeniem oświadczenia płatnikowi lub zeznania rocznego.

Źródła

• art. 21 ust. 1 pkt 153, art. 21 ust. 44, art. 21 ust. 46 i art. 21 ust. 47 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych,
• Ministerstwo Finansów, ulga dla rodzin 4+ PIT,
• Komunikat KAS o uldze na dzieci i uldze dla rodzin 4+,
• interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 23 marca 2022 r., nr 0115-KDIT2.4011.900.2021.1.RS.