Jak odzyskać pieniądze z kredytu wziętego dla kogoś innego?

Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Kredyt wzięty dla kogoś innego a odpowiedzialność wobec banku

Jeżeli umowa kredytu albo pożyczki bankowej została zawarta na dane Pani narzeczonego, to wobec banku dłużnikiem jest Pani narzeczony. Dla banku zasadniczo nie ma znaczenia, że pieniądze zostały następnie przekazane bratu ani że brat miał faktycznie spłacać zobowiązanie. Takie rodzinne ustalenia działają między narzeczonym a bratem, ale nie zwalniają kredytobiorcy wobec banku, chyba że doszło do skutecznego przejęcia długu albo innej czynności zaakceptowanej przez bank.

W pierwszej kolejności trzeba więc rozdzielić dwie sprawy:

• relację z bankiem lub firmą pożyczkową, czyli to, czy Pani narzeczony musi jeszcze zapłacić wierzycielowi,
• relację z bratem, czyli to, czy Pani narzeczony może żądać od brata zwrotu pieniędzy, zapłaconych rat, odsetek albo kosztów.

W praktyce często okazuje się, że wobec banku trzeba sprawdzić historię umowy, harmonogram spłat, wypowiedzenie umowy, ewentualny nakaz zapłaty, wyrok, cesję wierzytelności i działania komornika. Dopiero po sprawdzeniu dokumentów można ocenić, czy wierzyciel rzeczywiście może żądać całej kwoty, czy część roszczeń jest przedawniona albo czy naliczenia są prawidłowe.

Zobacz również: porady z prawa cywilnego

Czy można żądać od brata zwrotu pieniędzy?

Tak, można podjąć próbę dochodzenia roszczenia od brata, ale powodzenie sprawy zależy od dowodów oraz od tego, czy roszczenie nie jest przedawnione. W opisanej sytuacji podstawą może być przede wszystkim prywatna umowa pożyczki albo porozumienie, zgodnie z którym brat miał spłacać kredyt zaciągnięty formalnie przez Pani narzeczonego.

Zgodnie z art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Z kolei art. 720 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że umowa pożyczki, której wartość przekracza 1000 zł, wymaga zachowania formy dokumentowej.

Forma dokumentowa nie oznacza wyłącznie klasycznej umowy podpisanej na papierze. Do jej zachowania wystarcza złożenie oświadczenia w postaci dokumentu w sposób umożliwiający ustalenie osoby składającej oświadczenie. W praktyce znaczenie mogą mieć m.in. wiadomości e-mail i SMS, komunikatory, potwierdzenia przelewów, skany, korespondencja z opisem celu przelewu, a także inne utrwalone informacje pozwalające ustalić, kto i co oświadczył.

Jeżeli nie ma pisemnej umowy, sprawa nie jest automatycznie przegrana. Brak formy dokumentowej może jednak utrudniać dowodzenie; zobacz też, jak wygląda pożyczka bez umowy i odzyskanie pieniędzy. W sporze sądowym trzeba wtedy wykazać, że pieniądze zostały przekazane bratu i że nie była to darowizna ani zwykła pomoc rodzinna, lecz kwota do zwrotu.

Jakie dowody mogą pomóc?

W opisanej sytuacji szczególne znaczenie mogą mieć:

• umowa kredytu lub pożyczki zawarta z bankiem,
• potwierdzenie wypłaty środków i przekazania ich bratu,
• potwierdzenia przelewów, wypłat gotówki albo pokwitowania,
• wiadomości, w których brat potwierdza otrzymanie pieniędzy lub obowiązek spłaty,
• nagranie rozmowy, w której brat przyznaje, że kredyt był dla niego i miał go spłacić,
• zeznania świadków obecnych przy ustaleniach lub przekazaniu pieniędzy,
• dowody częściowych spłat dokonywanych przez brata, jeżeli takie były.

Nagranie może być istotnym dowodem, zwłaszcza jeśli brat jednoznacznie potwierdza, że otrzymał pieniądze i miał je oddać. Trzeba jednak ocenić jego treść, okoliczności nagrania oraz to, czy wynika z niego uznanie długu. Samo ogólne stwierdzenie, że „kredyt był dla mnie”, może nie wystarczyć, jeżeli nie da się ustalić kwoty, zasad zwrotu i terminu spłaty.

Przedawnienie roszczenia wobec brata

Najtrudniejszą kwestią w opisanej sprawie jest przedawnienie. Zgodnie z aktualnym art. 118 Kodeksu cywilnego, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej — 3 lata. Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata.

W przypadku prywatnej pożyczki udzielonej przez osobę, która nie prowadzi działalności polegającej na udzielaniu pożyczek, zasadniczo chodzi o 6-letni termin przedawnienia. Przed nowelizacją z 2018 r. ogólny termin wynosił 10 lat, dlatego przy pożyczkach sprzed lat trzeba sprawdzić przepisy przejściowe oraz dokładną datę wymagalności roszczenia.

Nie wystarczy więc stwierdzić, że od przekazania pieniędzy minęło 11 lat. Trzeba ustalić, kiedy brat miał oddać pieniądze. Jeżeli termin zwrotu był określony, przedawnienie liczy się zasadniczo od dnia wymagalności roszczenia. Jeżeli terminu nie ustalono, zastosowanie może mieć art. 723 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym, gdy termin zwrotu pożyczki nie jest oznaczony, dłużnik powinien zwrócić pożyczkę w ciągu 6 tygodni po wypowiedzeniu przez dającego pożyczkę.

W praktyce oznacza to, że jeżeli strony nie ustaliły konkretnej daty zwrotu, warto najpierw skierować do brata pisemne wypowiedzenie pożyczki i wezwanie do zapłaty. Nie rozwiązuje to jednak wszystkich problemów, ponieważ sąd może badać, czy z okoliczności sprawy nie wynika wcześniejsza wymagalność roszczenia, np. obowiązek bieżącej spłaty rat.

Uznanie długu przez brata a przedawnienie

Jeżeli brat w nagraniu albo wiadomościach przyznał, że dług istnieje, może to mieć duże znaczenie dowodowe. Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje:

• uznanie długu przed upływem terminu przedawnienia — może przerwać bieg przedawnienia,
• potwierdzenie długu już po przedawnieniu — może pomóc dowodowo, ale nie zawsze pozbawi dłużnika możliwości podniesienia zarzutu przedawnienia.

Po upływie terminu przedawnienia dłużnik może uchylić się od zapłaty, chyba że zrzeknie się zarzutu przedawnienia. Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne. Dlatego trzeba dokładnie przeanalizować, kiedy doszło do nagrania, co brat powiedział i czy jego wypowiedź można traktować wyłącznie jako przyznanie faktu, czy również jako świadome zrzeczenie się korzystania z przedawnienia.

Czy warto składać zawezwanie do próby ugodowej?

Zawezwanie do próby ugodowej może być przydatne, gdy istnieje realna szansa na ugodę albo gdy wierzyciel chce formalnie wezwać drugą stronę do rozmów przed sądem. Trzeba jednak pamiętać o aktualnej zasadzie: po zmianach obowiązujących od 30 czerwca 2022 r. zawezwanie do próby ugodowej co do zasady zawiesza bieg przedawnienia na czas postępowania pojednawczego, a nie przerywa go tak, aby termin biegł od początku.

Jeżeli roszczenie jest już przedawnione, samo zawezwanie do próby ugodowej nie cofnie skutków przedawnienia. Może jednak doprowadzić do ugody, jeżeli brat zechce dobrowolnie uznać dług i ustalić spłatę. W takiej ugodzie warto precyzyjnie wskazać kwotę, terminy rat, skutki opóźnienia i ewentualne zabezpieczenia.

Roszczenie banku wobec kredytobiorcy i przedawnienie

Osobno trzeba sprawdzić, czy bank albo firma windykacyjna nadal może skutecznie dochodzić zapłaty od Pani narzeczonego. Roszczenia banku związane z prowadzoną działalnością gospodarczą przedawniają się zasadniczo z upływem 3 lat. W przypadku kredytu spłacanego w ratach termin może biec osobno dla poszczególnych rat, od daty ich wymagalności.

Znaczenie ma też to, czy bank wypowiedział umowę, kiedy to zrobił i czy wcześniej uzyskał nakaz zapłaty albo wyrok. Jeżeli istnieje prawomocne orzeczenie sądu, trzeba badać przedawnienie roszczenia stwierdzonego orzeczeniem, a nie tylko pierwotne przedawnienie rat kredytu. Zgodnie z aktualnym art. 125 Kodeksu cywilnego roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu przedawnia się co do zasady z upływem 6 lat, a roszczenia obejmujące świadczenia okresowe należne w przyszłości — z upływem 3 lat.

Ważna jest również uchwała Sądu Najwyższego z 10 maja 2023 r., sygn. III CZP 52/22, zgodnie z którą wypowiedzenie umowy kredytu nie wpływa na bieg terminu przedawnienia roszczeń o zapłatę rat kredytu, które stały się wymagalne przed wypowiedzeniem umowy. Może to mieć znaczenie przy ocenie, czy bank lub nabywca wierzytelności dochodzi przedawnionych rat.

Co zrobić krok po kroku?

W takiej sprawie warto działać równolegle w dwóch kierunkach: obrona przed wierzycielem oraz przygotowanie roszczenia wobec brata.

1. Ustalić, kto obecnie żąda zapłaty. Trzeba sprawdzić, czy wierzycielem nadal jest bank, czy fundusz sekurytyzacyjny, firma windykacyjna albo inny nabywca wierzytelności.
2. Zażądać dokumentów. Warto uzyskać umowę, harmonogram spłat, historię księgowań, wypowiedzenie umowy, informację o cesji oraz podstawę naliczenia obecnej kwoty 130 tys. zł.
3. Sprawdzić, czy był wyrok lub nakaz zapłaty. Jeżeli sprawa była już w sądzie, trzeba ustalić datę orzeczenia i ewentualne czynności egzekucyjne.
4. Ocenić przedawnienie roszczeń banku. Nie należy automatycznie uznawać długu ani podpisywać ugody bez analizy, bo może to pogorszyć sytuację.
5. Zebrać dowody przeciwko bratu. Należy zabezpieczyć nagranie, świadków, przelewy, korespondencję i wszelkie informacje potwierdzające, że brat miał zwrócić pieniądze.
6. Wysłać do brata przedsądowe wezwanie do zapłaty. Pismo powinno wskazywać kwotę, podstawę żądania, termin zapłaty i dowody.
7. Rozważyć ugodę albo pozew. Jeżeli brat nie zapłaci dobrowolnie, trzeba ocenić ryzyko procesu, w tym przedawnienie i moc dowodów.

Czego nie robić bez analizy dokumentów?

Nie warto pochopnie podpisywać ugody z bankiem, firmą windykacyjną albo bratem, jeżeli nie wiadomo, jaka część długu jest wymagalna, czy nie jest przedawniona i z czego dokładnie wynika. Nie należy też składać ogólnych oświadczeń typu „uznaję cały dług”, jeżeli kwota obejmuje odsetki, koszty lub raty, które mogą być sporne.

Ostrożność jest potrzebna także przy rozmowach z bratem. Warto prowadzić korespondencję w sposób, który porządkuje dowody: wskazywać daty, kwoty, cel przekazania pieniędzy i żądać jednoznacznego stanowiska. Jeżeli brat odpowie, że pieniądze otrzymał, ale nie chce spłacać, taka odpowiedź może mieć znaczenie w ewentualnym procesie.

FAQ

Podsumowanie

Kredyt wzięty formalnie dla kogoś z rodziny może obciążać osobę, która podpisała umowę z bankiem, nawet jeśli faktycznie nie korzystała z pieniędzy. Nie oznacza to jednak, że nie można dochodzić zwrotu od osoby, która otrzymała środki i miała je spłacać. Kluczowe są dowody, data wymagalności roszczenia, ewentualne uznanie długu oraz przedawnienie.

W opisanej sprawie należy przede wszystkim sprawdzić dokumenty od banku lub firmy windykacyjnej, ustalić, czy istnieje wyrok albo nakaz zapłaty, zabezpieczyć nagranie rozmowy z bratem i przygotować pisemne wezwanie do zapłaty. Dopiero po tej analizie można rozsądnie ocenić, czy lepszym rozwiązaniem jest ugoda, obrona przed żądaniem banku, pozew przeciwko bratu czy połączenie kilku działań.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. 2018 poz. 1104
3. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2023 r., III CZP 52/22 - Sąd Najwyższy