Renta rodzinna po 25. roku życia dla studenta – odwołanie od decyzji ZUS

Czy po 25. roku życia student może nadal pobierać rentę rodzinną?

Podstawową zasadę określa art. 68 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z nim dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:

1) do ukończenia 16 lat;

2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo

3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2.

Najważniejszy dla studentów po 25. roku życia jest ust. 2 tego przepisu: Jeżeli dziecko osiągnęło 25 lat życia, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia tego roku studiów.

Oznacza to, że samo ukończenie 25 lat nie zawsze kończy prawo do renty rodzinnej. Trzeba sprawdzić, czy w dniu 25. urodzin student był na ostatnim roku studiów i czy ten rok nie został jeszcze formalnie zakończony. W opisanej sytuacji znaczenie może mieć to, że praktyki zawodowe oraz egzamin z praktyk były elementem programu studiów, a termin egzaminu przypadał dopiero we wrześniu.

Nie wystarczy jednak ogólne twierdzenie, że studia jeszcze trwały. W postępowaniu z ZUS trzeba wykazać to dokumentami z uczelni, najlepiej wystawionymi wprost na potrzeby sprawy rentowej.

Co oznacza zakończenie ostatniego roku studiów?

Ustawa posługuje się pojęciem zakończenia roku studiów, a nie wyłącznie datą ostatnich zajęć albo datą ukończenia 25 lat. Dlatego w praktyce trzeba ustalić, jak wyglądał konkretny tok studiów na danej uczelni. Znaczenie mogą mieć regulamin studiów, program kierunku, harmonogram praktyk, terminy zaliczeń, terminy egzaminów oraz data, od której uczelnia uznaje rok studiów za zakończony.

Jeżeli praktyki zawodowe były obowiązkowym elementem programu, odbywały się po sesji egzaminacyjnej, a egzamin lub zaliczenie praktyk wyznaczono na wrzesień, można argumentować, że student nie zakończył jeszcze ostatniego roku studiów. W takiej sytuacji ZUS nie powinien automatycznie kończyć wypłaty renty tylko dlatego, że student ukończył 25 lat w lipcu.

Najlepiej uzyskać z uczelni zaświadczenie, w którym wskazano:

• że w dniu ukończenia 25 lat student był wpisany na ostatni rok studiów,
• jaki był planowany termin zakończenia tego roku studiów,
• że praktyki zawodowe były obowiązkowe,
• kiedy odbywały się praktyki i kiedy wyznaczono egzamin albo zaliczenie,
• kiedy student faktycznie zaliczył ostatni wymagany element programu.

Dlaczego ZUS mógł wstrzymać rentę rodzinną?

ZUS często opiera się na dokumentach, którymi dysponuje w aktach. Jeżeli z zaświadczenia wynikała tylko data ukończenia 25 lat albo brak było aktualnego potwierdzenia z uczelni, organ mógł przyjąć, że od kolejnego miesiąca świadczenie się nie należy. Taka decyzja nie musi być jednak prawidłowa, jeżeli student spełniał warunki z art. 68 ust. 2 ustawy.

Warto odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli student kończy 25 lat na wcześniejszym roku studiów, wyjątek nie zadziała. Jeżeli jednak 25. urodziny przypadają na ostatnim roku studiów, prawo do renty powinno być oceniane do zakończenia tego roku, zgodnie z dokumentami uczelni i regulaminem studiów.

W opisanym przypadku argumentem za odwołaniem jest to, że egzamin z praktyk był elementem ostatniego roku studiów, a jego termin przypadał dopiero we wrześniu. Jeżeli uczelnia potwierdzi te okoliczności, istnieją podstawy do żądania dalszej wypłaty renty rodzinnej oraz wyrównania za miesiące, w których ZUS wstrzymał świadczenie.

Jak odwołać się od decyzji ZUS o wstrzymaniu renty?

Odwołanie od decyzji ZUS wnosi się na piśmie do oddziału ZUS, który wydał decyzję, albo ustnie do protokołu w tym oddziale. Pismo kieruje się do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, ale składa się je za pośrednictwem ZUS. Termin wynosi miesiąc od dnia doręczenia decyzji.

Złożenie odwołania od decyzji ZUS o wstrzymaniu wypłaty trzeba zaplanować od razu po otrzymaniu decyzji. Jeżeli doszło już do sytuacji takiej jak przekroczenie terminu odwołania, sprawa nadal wymaga analizy, ponieważ sąd może nie odrzucić spóźnionego odwołania, jeżeli przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się.

W odwołaniu warto wskazać:

1. numer i datę decyzji ZUS, od której wnosisz odwołanie,
2. żądanie zmiany decyzji i przyznania prawa do renty rodzinnej do zakończenia ostatniego roku studiów,
3. żądanie wypłaty zaległych świadczeń za okres wstrzymania renty, jeżeli świadczenie nie było wypłacane,
4. opis przebiegu studiów, praktyk i egzaminów,
5. powołanie się na art. 68 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS,
6. wykaz załączników potwierdzających status studenta i terminy obowiązków akademickich.

Po otrzymaniu odwołania ZUS może uznać je za zasadne i zmienić lub uchylić decyzję bez przekazywania sprawy do sądu. Jeżeli tego nie zrobi, przekaże odwołanie wraz z aktami do sądu, który oceni sprawę.

Jakie dokumenty dołączyć do odwołania?

Najważniejsze są dowody z uczelni. Sam indeks, wydruk z systemu albo ogólne zaświadczenie o byciu studentem może być niewystarczające, jeżeli nie pokazuje, że w dniu ukończenia 25 lat student był na ostatnim roku studiów i nie zakończył jeszcze tego roku.

Do odwołania warto dołączyć w szczególności:

• aktualne zaświadczenie z uczelni o statusie studenta na ostatnim roku studiów,
• informację z dziekanatu o terminie zakończenia ostatniego roku studiów,
• program studiów albo kartę praktyk potwierdzającą obowiązkowy charakter praktyk,
• harmonogram praktyk zawodowych,
• potwierdzenie terminu egzaminu lub zaliczenia praktyk,
• potwierdzenie zaliczenia egzaminu w wyznaczonym terminie,
• korespondencję z uczelnią, jeżeli wyjaśniała przyczyny wyznaczenia egzaminu po wakacjach.

Jeżeli ZUS wstrzymał rentę od sierpnia, a egzamin kończący obowiązkowe praktyki odbył się we wrześniu, w odwołaniu należy wyraźnie wykazać związek między tym egzaminem a programem studiów. To odróżnia sytuację studenta, który nie zakończył ostatniego roku, od osoby, która po prostu przedłuża formalności po ukończeniu studiów.

Co mówi orzecznictwo?

Istotne znaczenie ma uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 25 września 2019 r., sygn. akt III UZP 6/19. Sąd Najwyższy przyjął w niej, że osobie, która osiągnęła 25 lat, będąc na ostatnim roku studiów podyplomowych, również przedłuża się prawo do renty rodzinnej do zakończenia tego roku studiów.

Uchwała ta pokazuje, że art. 68 ust. 2 ustawy należy interpretować funkcjonalnie, z uwzględnieniem rzeczywistego toku nauki. Nie oznacza to jednak automatycznej wygranej w każdej sprawie. Kluczowe pozostaje ustalenie, czy w dniu 25. urodzin uprawniony był na ostatnim roku studiów oraz kiedy ten rok faktycznie się kończył zgodnie z regulacjami uczelni.

W praktyce sądy zwracają uwagę na dokumenty uczelni, regulamin studiów i konkretną organizację roku akademickiego. Dlatego w odwołaniu nie warto ograniczać się do ogólnego stwierdzenia, że studia trwały do września. Trzeba pokazać, jakie obowiązki należało jeszcze wykonać i z jakiego dokumentu to wynika.

Czy praca lub dochód studenta wpływają na rentę rodzinną?

Sam fakt studiowania i spełnienia warunku z art. 68 ust. 2 nie wyłącza innych zasad dotyczących świadczeń. Jeżeli osoba pobierająca rentę rodzinną pracuje albo uzyskuje przychód z działalności, która podlega ubezpieczeniom społecznym, znaczenie mogą mieć limity przychodu powodujące zmniejszenie albo zawieszenie świadczenia. Zasady te są odrębne od problemu ostatniego roku studiów.

Jeżeli w trakcie studiów pojawia się praca, zlecenie albo działalność gospodarcza, warto sprawdzić aktualne reguły dotyczące tematu dorabianie podczas pobierania renty rodzinnej. W sprawie odwołania od decyzji o wstrzymaniu renty po 25. roku życia trzeba natomiast najpierw ustalić, jaka była podstawa decyzji ZUS: wiek, zakończenie nauki, brak dokumentów czy przekroczenie limitów przychodu.

Jakie są szanse w opisanej sprawie?

Jeżeli studentka ukończyła 25 lat na ostatnim roku studiów, praktyki zawodowe były obowiązkowe, egzamin z praktyk był przewidziany w harmonogramie na wrzesień i został zdany terminowo, odwołanie od decyzji ZUS ma realne podstawy. W takim układzie można żądać dalszej wypłaty renty rodzinnej co najmniej do zakończenia ostatniego roku studiów, zgodnie z dokumentami uczelni.

Nie należy jednak opierać odwołania tylko na stwierdzeniu, że klasyczny rok akademicki kończy się we wrześniu. Bezpieczniej jest wykazać konkretną datę zakończenia roku lub ostatniego obowiązku wymaganego programem. Im dokładniejsze zaświadczenie z uczelni, tym większa szansa, że ZUS albo sąd przyjmie argumentację studenta.

FAQ

Czy ZUS może wstrzymać rentę rodzinną od razu po 25. urodzinach?

Może tak zrobić, jeżeli uzna, że nie ma podstaw do dalszej wypłaty. Nie zawsze będzie to jednak prawidłowe. Jeżeli 25. urodziny przypadły na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, trzeba sprawdzić, czy renta powinna być wypłacana do zakończenia tego roku studiów.

Do kiedy przysługuje renta rodzinna po 25. roku życia?

Jeżeli działa wyjątek z art. 68 ust. 2 ustawy, renta przysługuje do zakończenia ostatniego roku studiów. Dokładną datę należy ustalać na podstawie dokumentów uczelni, regulaminu studiów i harmonogramu obowiązków akademickich.

Czy egzamin z praktyk po wakacjach może uzasadniać dalszą wypłatę renty?

Tak, jeżeli praktyki i egzamin były obowiązkowym elementem programu ostatniego roku studiów. W odwołaniu trzeba wykazać, że bez tego zaliczenia student nie mógł zakończyć roku albo studiów.

Ile czasu jest na odwołanie od decyzji ZUS?

Termin wynosi miesiąc od doręczenia decyzji. Odwołanie składa się w oddziale ZUS, który wydał decyzję, ale jest ono kierowane do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Czy studia podyplomowe też mogą dawać prawo do przedłużenia renty?

Tak, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 25 września 2019 r., sygn. akt III UZP 6/19, osoba, która osiągnęła 25 lat, będąc na ostatnim roku studiów podyplomowych, może korzystać z przedłużenia prawa do renty do zakończenia tego roku studiów. Nadal trzeba jednak wykazać konkretne okoliczności dokumentami.

Podsumowanie

Wstrzymanie renty rodzinnej po ukończeniu 25 lat nie zawsze jest prawidłowe. Jeżeli student był w dniu 25. urodzin na ostatnim roku studiów, a obowiązkowe praktyki lub egzaminy trwały jeszcze po tej dacie, warto złożyć odwołanie od decyzji ZUS. Największe znaczenie mają dokumenty z uczelni potwierdzające status studenta, harmonogram praktyk, termin egzaminu oraz datę zakończenia ostatniego roku studiów.

W opisanej sprawie najważniejszym argumentem jest to, że egzamin z praktyk zawodowych był przewidziany programem studiów i odbył się dopiero we wrześniu. Jeżeli uczelnia to potwierdzi, można domagać się dalszej wypłaty renty rodzinnej oraz wyrównania za okres, w którym świadczenie zostało wstrzymane.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118, w szczególności art. 68 i art. 104.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 477⁹ - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.

3. Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt III UZP 6/19.

4. Informacja ZUS o postępowaniu odwoławczym - Postępowanie odwoławcze.