Dziedziczenie emerytury zagranicznej po mężu a ZUS

Czy można pobierać polskie świadczenie i emeryturę zagraniczną po mężu?

Tak, w wielu sytuacjach jest to możliwe. Sam fakt, że wdowa pobiera świadczenie z zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej, nie oznacza automatycznie, że ZUS może wstrzymać albo zmniejszyć polską emeryturę, rentę lub rentę rodzinną. Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje: zbieg świadczeń wyłącznie w polskim systemie oraz zbieg świadczeń z różnych państw.

W polskim systemie obowiązuje zasada wypłaty jednego świadczenia. Zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w razie zbiegu prawa do kilku świadczeń przewidzianych w tej ustawie wypłaca się jedno z nich: wyższe albo wybrane przez uprawnionego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

Ta zasada dotyczy przede wszystkim świadczeń z polskiego systemu emerytalno-rentowego. Nie można jej automatycznie przenosić na każde świadczenie wypłacane przez instytucję zagraniczną.

Zasada jednego świadczenia w polskim systemie

Jeżeli jedna osoba ma prawo do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, na przykład do własnej emerytury i polskiej renty rodzinnej po małżonku, ZUS co do zasady wypłaca jedno świadczenie. Od tej zasady istnieją jednak wyjątki, w tym obecne zasady dotyczące łączenia własnego świadczenia z częścią renty rodzinnej po zmarłym małżonku, potocznie określane jako renta wdowia.

Dlatego w sprawach wdów i wdowców nie wystarczy stwierdzić, że „można pobierać tylko jedno świadczenie”. Trzeba sprawdzić, czy chodzi o dwa świadczenia z Polski, świadczenie polskie i zagraniczne, świadczenia tego samego rodzaju, a także czy zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Świadczenie zagraniczne a świadczenie z ZUS

Zgodnie z art. 97 ustawy emerytalnej osobom uprawnionym do emerytury lub renty oraz do świadczeń o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych świadczenia przysługujące na podstawie ustawy wypłaca się w wysokości w niej określonej, jeżeli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej.

Oznacza to, że samo pobieranie zagranicznej emerytury, renty rodzinnej albo świadczenia wdowiego nie powinno automatycznie pozbawiać prawa do świadczenia z ZUS. Decydujące znaczenie mają przepisy państwa, które wypłaca świadczenie zagraniczne, przepisy polskie oraz ewentualnie przepisy unijne albo dwustronna umowa o zabezpieczeniu społecznym.

W przypadku państw Unii Europejskiej, EOG i Szwajcarii stosuje się zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Nie tworzą one jednej wspólnej emerytury, ale pozwalają ustalić, które państwo i w jakim zakresie odpowiada za wypłatę świadczenia. Osoba, która pracowała w kilku państwach, może więc uzyskać świadczenia z kilku systemów, jeżeli spełnia warunki wymagane w każdym z nich.

Świadczenia tego samego i różnego rodzaju

W sprawach transgranicznych ważne jest, czy świadczenia są tego samego rodzaju. Za świadczenia tego samego rodzaju uznaje się zasadniczo świadczenia o podobnym celu, charakterze i podstawie ustalenia. Nie każde świadczenie po zmarłym małżonku wypłacane za granicą jest jednak „tym samym” świadczeniem co polska emerytura lub renta.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazywał, że emerytura z jednego państwa i renta rodzinna po małżonku z innego państwa nie zawsze są świadczeniami tego samego rodzaju. To istotne, ponieważ błędne zakwalifikowanie świadczeń może prowadzić do nieprawidłowej decyzji ZUS.

Co zrobić po niekorzystnej decyzji ZUS?

Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję, zasadniczo w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji.

W odwołaniu warto wskazać, dlaczego świadczenie zagraniczne nie powinno powodować zawieszenia, zmniejszenia albo odmowy wypłaty świadczenia z ZUS. Pomocne mogą być dokumenty z zagranicznej instytucji, decyzje o przyznaniu świadczenia, informacja o podstawie prawnej świadczenia oraz tłumaczenia dokumentów, jeżeli są potrzebne.

Jeżeli sprawa dotyczy kilku państw, trzeba też ustalić, czy jedno z nich należy do UE, EOG albo Szwajcarii, czy obowiązuje dwustronna umowa o zabezpieczeniu społecznym, a także czy zagraniczne świadczenie podlega opodatkowaniu w Polsce.

Na co zwrócić uwagę przy emeryturze zagranicznej po mężu?

Przed oceną stanowiska ZUS trzeba zebrać kilka informacji. Najważniejsze są: państwo wypłacające świadczenie, nazwa i rodzaj świadczenia, podstawa jego przyznania, informacja, czy jest to świadczenie własne, czy po zmarłym małżonku, oraz czy uprawniona osoba pobiera równocześnie polską emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub polską rentę rodzinną.

Znaczenie może mieć również miejsce zamieszkania, obywatelstwo, okresy pracy i ubezpieczenia w poszczególnych państwach oraz treść umów międzynarodowych. Dlatego w podobnych sprawach nie należy opierać się wyłącznie na ogólnej informacji, że „nie wolno pobierać dwóch świadczeń”. Taka teza bywa zbyt daleko idąca.

Zobacz również

FAQ

Czy ZUS może zakazać pobierania emerytury zagranicznej po mężu?

Co do zasady ZUS nie decyduje o prawie do świadczenia wypłacanego przez zagraniczną instytucję. Może natomiast oceniać wpływ tego świadczenia na polskie świadczenie, ale tylko w granicach przepisów polskich, unijnych albo właściwej umowy międzynarodowej.

Czy można pobierać emeryturę z Polski i z innego państwa?

Tak, jeżeli osoba pracowała lub była ubezpieczona w kilku państwach i spełnia warunki do świadczenia w każdym z nich. W państwach UE, EOG i Szwajcarii stosuje się zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Czy renta rodzinna z zagranicy wyklucza polską emeryturę?

Nie zawsze. Trzeba ustalić, czy świadczenia są tego samego rodzaju i czy przepisy przewidują ograniczenie ich kumulacji. Sam fakt pobierania zagranicznej renty rodzinnej nie oznacza automatycznej utraty polskiej emerytury.

Jaki jest termin na odwołanie od decyzji ZUS?

Odwołanie od decyzji ZUS wnosi się zasadniczo w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję.

Jakie dokumenty są potrzebne w sprawie świadczenia zagranicznego?

Najczęściej potrzebne są decyzje zagranicznej instytucji, dokumenty potwierdzające okresy ubezpieczenia, informacja o rodzaju świadczenia oraz korespondencja z ZUS. W razie potrzeby należy przygotować tłumaczenia dokumentów.

Podsumowanie

Stanowisko, że wdowa nie może pobierać świadczenia z zagranicy tylko dlatego, że otrzymuje świadczenie w Polsce, jest zbyt ogólne i może być nieprawidłowe. W sprawach emerytur, rent rodzinnych i świadczeń wdowich trzeba ustalić rodzaj świadczeń, państwo wypłaty, podstawę prawną oraz przepisy koordynacyjne lub umowę międzynarodową.

Jeżeli ZUS wydał decyzję odmowną, warto sprawdzić jej uzasadnienie i rozważyć odwołanie. W wielu przypadkach kluczowe jest wykazanie, że świadczenie zagraniczne i polskie nie są świadczeniami, które wzajemnie się wykluczają.

Źródła:

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 7 marca 2002 r., C-107/00

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 16 maja 2013 r., C-589/10