Dziedziczenie emerytury zagranicznej po mężu

• 2026-02-14
• Autor: Marta Słomka

Mąż posiadał dwa obywatelstwa. Po zamieszkaniu w Polsce otrzymywał zawieszoną polską rentę oraz wypracowaną część emerytury zagranicznej. Po śmierci męża przeszłam na jego świadczenie. Jednostka ZUS twierdzi, że nie mogę otrzymywać świadczenia z zagranicy z tytułu emerytury męża, ponieważ pobieram świadczenie w Polsce. Czy stanowisko ZUS jest prawidłowe?

Zasada wypłaty tylko jednego świadczenia z ubezpieczenia społecznego

Zasadniczo polskie przepisy nie pozwalają na pobieranie dwóch świadczeń. Zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – w przypadku zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z nich. Zbieg prawa do świadczeń polega na nabyciu przez jedną osobę praw do więcej niż jednego świadczenia z ubezpieczeń społecznych lub z zaopatrzenia emerytalno-rentowego. Przepisy ustaw regulujących uprawnienia do tych świadczeń określają skutki zaistnienia takiej sytuacji w zakresie wypłaty świadczeń, przewidując rozwiązania polegające na pobieraniu przez osobę uprawnioną więcej niż jednego świadczenia bez ograniczeń, pobierania więcej niż jednego świadczenia z ograniczeniami i pobierania tylko jednego świadczenia. Komentowany art. 95 ustanawia w ust. 1 podstawową w prawie ubezpieczeń społecznych zasadę wypłaty jednego świadczenia, niezależnie od tego, do ilu świadczeń przewidzianych w ustawie zainteresowany nabył prawo. Zasada wypłacania tylko jednego świadczenia z ubezpieczenia społecznego stanowi wyraz zasady solidarności ryzyka obowiązującej w prawie ubezpieczeń społecznych i nie jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą równości.

Zbieg prawa do świadczeń przewidzianych w ustawie może dotyczyć uprawnień do świadczeń jednorodzajowych w tym sensie, że przysługujących z tego samego funduszu wyodrębnionego z FUS, jednakże przyznawanych na podstawie różnych przesłanek. Dotyczy to w szczególności świadczenia emerytalnego, do którego prawo u jednej osoby może powstać zarówno w wieku emerytalnym powszechnym, jak i obniżonym. W takim wypadku, ze względu na odmienne przesłanki nabycia prawa do obu tych świadczeń, organ ubezpieczeń społecznych powinien wydać decyzję, opierając się na różnych podstawach prawnych przysługujących ubezpieczonemu świadczeń emerytalnych, a następnie – na podstawie art. 95 ust. 1 – wypłacać świadczenie wyższe lub wybrane przez zainteresowanego (zob. wyr. SN z 5.10.2006 r., I UK 82/06, Legalis).

Świadczenia tego samego rodzaju

Zasada wypłaty jednego świadczenia znajduje zastosowanie w przypadku zbiegu prawa do emerytury lub renty przewidzianych w ustawie (a więc zarówno renty z tytułu niezdolności do pracy, jak i renty rodzinnej – art. 4 pkt 10) z prawem do emerytury. Gdy chodzi o rentę rodzinną, należy zauważyć, że jest to świadczenie pieniężne i okresowe związane z ryzykiem socjalnym określanym jako śmierć żywiciela – przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń.

Jednak chodzi tu o świadczenia przyznane na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS. „Za świadczenia tego samego rodzaju należy zatem uznać takie, których przedmiot, cel, sposób obliczania oraz przesłanki ich przyznania są identyczne” – wyrok TS z dnia 7 marca 2002 r., w sprawie C-107/00.

Emerytura w dwóch państwach członkowskich UE

Przykładem zbiegu prawa do świadczeń jest emerytura z jednego państwa członkowskiego i emerytura z drugiego. Innym przykładem jest emerytura przyznana na podstawie ustawodawstwa jednego państwa członkowskiego z rentą z tytułu niezdolności do pracy udzieloną na podstawie ustawodawstwa innego państwa.

Wypracowana linia orzecznictwa TSUE już ujednoliciła tę kwestię. Wyrok z dnia 7 marca 2013 r., w sprawie C-127/11: „nie będą świadczeniami tego samego rodzaju: emerytura wypłacana Polce przez ZUS, oraz niemiecka renta rodzinna wypłacana z racji działalności wykonywanej w Niemczech przez nieżyjącego męża”.

Polskie prawo, przepisy ustawy emerytalnej, nie wprowadza uregulowań, które miałyby wpływ na wysokość lub zawieszenie emerytury bądź renty z FUS w przypadku otrzymywania równocześnie świadczeń zagranicznych, wskazuje jedynie, że emerytury lub renty z FUS wypłaca się w wysokości określonej w ustawie, jeśli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej, a w razie osiągania przychodu z tytułu działalności, w tym wykonywanej za granicą, prawo do świadczeń ulega zawieszeniu lub zmniejsza się wysokość.

Orzecznictwo unijne na temat zbiegu świadczeń

Zwracam uwagę na wyrok TSUE w dniu 16 maja 2013 r., C-589/10. Trybunał orzekł, że właściwa instytucja państwa członkowskiego nie może odebrać z mocą wsteczną prawa do emerytury i żądać zwrotu rzekomo nienależnie wypłaconej emerytury z tego powodu, że osoba pobiera rentę rodzinną w innym państwie członkowskim, na którego terytorium ma również miejsce zamieszkania. Zaznaczył też, że owa emerytura może być zmniejszona w granicach świadczeń pobieranych w drugim państwie członkowskim, czyli o rentę rodzinną pobieraną w Niemczech, o ile pozwalają na to krajowe uregulowania zapobiegające kumulacji świadczeń. Tymczasem nasze krajowe przepisy nie przewidują obniżenia emerytury z FUS o zagraniczne świadczenie rodzinne.

Zgodnie z art. 97 ustawy emerytalnej „osobom uprawnionym do emerytury lub renty oraz do świadczeń o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych świadczenia przysługujące na podstawie ustawy wypłaca się w wysokości w niej określonej, jeżeli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej”.

Przepisy ustawy emerytalnej nie wykluczają więc możliwości pobierania świadczenia z instytucji zagranicznej i ZUS równocześnie. Jeśli jednak oba świadczenia są wypłacane, jak Pani wskazała „w Polsce” – zastosowanie znajdzie tu zasada wypłaty jednego świadczenia.

Źródła:

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118