Czy dziecko z poprzedniego małżeństwa ma prawo do spadku?

• 2025-11-10
• Autor: Izabela Nowacka-Marzeion

Po śmierci mojego taty, który nie zostawił żadnego testamentu, uprawnionymi do dziedziczenia są moja mama, ja oraz syn z pierwszego małżeństwa mojego taty. Moi rodzice posiadają dom. Formalnie właścicielką domu jest moja mama. Mój tata pozostawił obligacje na swoje imię oraz samochód. Czy i w jakiej części następuje w tym przypadku podział majątku osobistego (obligacje i samochód)? Czy moja mama dziedziczy 1/2, a druga połowa podzielona w wysokości 1/2 na nas, czyli mnie i syna mojego taty (który z moim tatą w ogóle nie utrzymywał kontaktu)? A jak w tym przypadku wygląda podział i prawo podziału ruchomości znajdujących się w domu (np. wyposażenie znajdujące się w domu)? Czy jest to majątek wspólny podlegający podziałowi? Mam na myśli, czy coś oprócz części przypadającej z podziału majątku osobistego mojego taty przypada dla syna mojego taty z majątku wspólnego moich rodziców?

Uprawnienie dziecka z pierwszego małżeństwa do spadku po ojcu

W zakresie spadkobrania Pani jest w takiej samej sytuacji jak drugie dziecko Pani ojca. Według Kodeksu cywilnego:

„Art. 931. § 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych”.

Uprzywilejowanie małżonki do spadku po mężu 

Natomiast Pani mama byłaby w pewnym zakresie uprzywilejowana. Zgodnie z art. 939 § 1 małżonek dziedziczący z ustawy w zbiegu z innymi spadkobiercami, wyjąwszy zstępnych spadkodawcy, którzy mieszkali z nim razem w chwili jego śmierci, może żądać ze spadku ponad swój udział spadkowy przedmiotów urządzenia domowego, z których za życia spadkodawcy korzystał wspólnie z nim lub wyłącznie sam. Do roszczeń małżonka z tego tytułu stosuje się odpowiednio przepisy o zapisie. Pani mama może żądać od spadkobierców, by przeniosły na nią swoje udziały aby stałą się ich wyłączną właścicielką. Dotyczy to „zwykłych” przedmiotów urządzenia domowego (mebli, sprzętu RTV i AGD, komputerów domowych, dekoracji mieszkania )

Uprawnienie małżonka jest wyłączone, jeśli wspólnie z nim do spadku dochodzą zstępni spadkodawcy, którzy mieszkali z nim w chwili jego śmierci. Unormowanie to pozostaje w ścisłym związku z ratio legis komentowanego przepisu. Jego celem jest bowiem umożliwienie dalszego korzystania z przedmiotów urządzenia domowego osobie, która z nich korzystała wspólnie ze spadkodawcą lub nawet oddzielnie, ale które służyły do użytku rodzinie.

Małżonek może żądać ze spadku ponad swój udział spadkowy przedmiotów urządzenia domowego, z których za życia spadkodawcy korzystał wspólnie z nim, pod warunkiem, że nikt inny ze spadkobierców nie mieszkał razem. Czyli Pani. Pani jako córka takiego uprzywilejowania nie ma.

Co wchodzi w skład spadku po ojcu?

Wszystko, co było własnością ojca. Najpierw należy więc dokonać ustalenia, co było jego wyłączną własnością, a co stanowi majątek wspólny małżonków. Ojciec miał prawo do 1/2 tego majątku, 1/2 należy się mamie jako żonie z racji małżeństwa, a dopiero potem można dokonywać działu spadku pomiędzy żonę i 2 dzieci (wyłącznie z udziału ojca.)

Zgodnie z art. 684 Kodeksu postępowania cywilnego sąd prowadzący postępowanie o dział spadku ma obowiązek ustalenia składu i wartości spadku ulegającego podziałowi. Sąd z urzędu ustala jakie składniki wchodzą w skład majątku. Zasadą jest, że w toku postępowania o dział spadku rozliczeniu podlega całość stosunków majątkowych pomiędzy spadkobiercami. Przedmiot działu stanowi majątek według stanu z daty otwarcia spadku, natomiast wartość tego majątku ocenia się według stanu z chwili dokonywania działu. W myśl art. 689 jeżeli cały majątek spadkowy lub poszczególne rzeczy wchodzące w jego skład stanowią współwłasność z innego tytułu niż dziedziczenie, dział spadku i zniesienie współwłasności mogą być połączone w jednym postępowaniu. Powyższe oznacza, iż w toku postępowania działowego dopuszczalne jest, a w niektórych wypadkach wręcz konieczne jednoczesne przeprowadzenie postępowania o podział majątku wspólnego. Taka mianowicie sytuacja zachodzi w wypadku, gdy w skład spadku wchodzi udział spadkodawcy w majątku objętym małżeńską wspólnością ustawową, chyba że zapadł już prawomocny wyrok rozstrzygający o żądaniu ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym oraz o żądaniach zwrotu wydatków, nakładów i innych świadczeń z majątku wspólnego na majątek odrębny lub odwrotnie, albo że częściowy dział spadku nie dotyczy udziału spadkodawcy w majątku wspólnym. Do dokonania działu spadku niezbędne jest uprzednie albo jednoczesne z działem spadku, połączone w tym samym postępowaniu, przeprowadzenie podziału majątku wspólnego (vide: uchwała SN z dnia 2 marca 1972 r., sygn. akt III CZP 100/71).

Zasadniczo wszystko, co zostało zakupione w trakcie trwania małżeństwa, stanowi majątek wspólny.

Zgodnie z art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa obejmująca ich dorobek (wspólność ustawowa). Przedmioty majątkowe nie objęte wspólnością stanowią majątek odrębny każdego z małżonków. Z powyższego wprost wynika, że z chwilą zawarcia związku małżeńskiego , aż do jego rozwiązania wszelkie nabywane przedmioty, uzyskiwane środki wchodziły w skład majątku wspólnego. W myśl art. 46 w sprawach nie unormowanych w artykułach poprzedzających, do podziału majątku, który był objęty wspólnością ustawową, stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku.

Zgodnie z art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 46 Kodeksu rodzinnego podział majątku wspólnego może nastąpić bądź na mocy umowy między małżonkami, bądź z mocy orzeczenia Sądu na żądanie któregokolwiek z małżonków. Sądowy podział majątku powinien obejmować cały majątek. Jedynie z ważnych powodów może być ograniczony do jego części. W postępowaniu o podział majątku Sąd z urzędu ustala jego skład i wartość (art. 684 Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 567 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego).

Należy więc ustalić, czy przedmioty opisane zostały nabyte w trakcie trwania małżeństwa, jeśli tak, co do zasady stanowią majątek wspólny, a spadek po ojcu dotyczy 1/2 tego majątku.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
3. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 1972 r., sygn. akt III CZP 100/71