Mamy 12 503 opinii naszych Klientów
Jeden ze spadkobierców może zostać pełnomocnikiem pozostałych do prowadzenia sprawy spadkowej, o ile mieści się w kręgu osób, które mogą reprezentować uczestnika przed sądem. W praktyce często będzie to rodzic, małżonek, rodzeństwo, zstępny albo inny współuczestnik sprawy.
W artykule wyjaśniamy, kiedy wystarczy zwykłe pisemne pełnomocnictwo, kiedy sąd może mimo to wezwać spadkobiercę osobiście oraz jak bezpiecznie załatwić sprzedaż lub złomowanie składnika spadku, np. samochodu.
Nie zawsze. Sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku i zniesienie współwłasności prowadzone są w postępowaniu nieprocesowym. Zgodnie z art. 513 Kodeksu postępowania cywilnego niestawiennictwo uczestników nie tamuje rozpoznania sprawy. Oznacza to, że sąd może prowadzić postępowanie także wtedy, gdy część spadkobierców mieszka w innych miejscowościach albo za granicą.
Nie oznacza to jednak, że udział spadkobierców jest całkowicie zbędny. Każdy uczestnik powinien być prawidłowo zawiadomiony o sprawie, mieć możliwość zajęcia stanowiska i otrzymać odpisy istotnych pism. Jeżeli sąd uzna osobiste wyjaśnienia za potrzebne, może wezwać konkretnego spadkobiercę do osobistego stawiennictwa.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Każdy spadkobierca może działać przed sądem osobiście albo przez pełnomocnika. Wynika to z art. 86 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli rodzina chce, aby sprawą zajęła się jedna osoba, każdy spadkobierca powinien udzielić jej odrębnego pełnomocnictwa.
Trzeba jednak pamiętać, że w postępowaniu cywilnym pełnomocnikiem procesowym nie może być dowolna osoba. Zgodnie z art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego pełnomocnikiem może być m.in. adwokat, radca prawny, osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony, osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy mieści się w zakresie tego zlecenia, współuczestnik sporu, a także rodzice, małżonek, rodzeństwo, zstępni oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.
W sprawach spadkowych praktycznie oznacza to, że jeden ze spadkobierców może reprezentować pozostałych jako współuczestnik sprawy. Może to być przydatne zwłaszcza wtedy, gdy część rodziny mieszka za granicą, nie może przyjechać do sądu albo chce ograniczyć formalności do minimum.
Zobacz również: odrzucenie spadku i uniknięcie dziedziczenia długów
Pełnomocnictwo powinno wskazywać co najmniej: mocodawcę, pełnomocnika, zakres umocowania, sprawę, której dotyczy, sąd albo cel czynności oraz datę i podpis mocodawcy. W sprawie spadkowej warto wpisać wyraźnie, że pełnomocnik jest umocowany do prowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku, ewentualne zniesienie współwłasności oraz do składania pism, wniosków dowodowych i odbioru korespondencji.
Pełnomocnictwo procesowe może być ogólne, do prowadzenia poszczególnych spraw albo do niektórych czynności procesowych. Zgodnie z art. 91 Kodeksu postępowania cywilnego pełnomocnictwo procesowe obejmuje z mocy prawa m.in. czynności procesowe łączące się ze sprawą, czynności dotyczące zabezpieczenia i egzekucji, udzielenie dalszego pełnomocnictwa adwokatowi lub radcy prawnemu oraz zawarcie ugody, zrzeczenie się roszczenia albo uznanie powództwa, jeżeli nie zostało to wyłączone w treści pełnomocnictwa.
W sprawie spadkowej warto rozważyć, czy w pełnomocnictwie pozostawić uprawnienie do zawarcia ugody i uzgodnienia sposobu działu spadku, czy też je ograniczyć. Jeżeli między spadkobiercami istnieje pełna zgoda, szerokie pełnomocnictwo może przyspieszyć sprawę. Jeżeli istnieje ryzyko sporu, lepiej precyzyjnie określić, na jakie czynności pełnomocnik może się zgodzić.
Pełnomocnictwo procesowe do reprezentowania przed sądem co do zasady nie wymaga formy aktu notarialnego. Może być udzielone na piśmie albo ustnie do protokołu. Do pisma składanego w sądzie należy dołączyć dokument pełnomocnictwa oraz wykazać, że dana osoba może być pełnomocnikiem w rozumieniu art. 87 Kodeksu postępowania cywilnego.
W praktyce przy osobach przebywających za granicą warto rozważyć poświadczenie podpisu pod pełnomocnictwem przez konsula RP albo miejscowego notariusza, zwłaszcza jeżeli sąd może mieć wątpliwości co do autentyczności podpisu. Nie zawsze będzie to konieczne, ale w sprawach rodzinnych z wieloma uczestnikami takie zabezpieczenie często zapobiega opóźnieniom.
Jeżeli dokument jest sporządzony za granicą przez zagranicznego notariusza, mogą pojawić się dodatkowe wymogi, np. apostille, legalizacja albo tłumaczenie przysięgłe. To zależy od państwa, w którym dokument został sporządzony, oraz od tego, czy sąd zażąda dokumentu w określonej formie.
Jeżeli po zmarłym pozostał samochód, najpierw trzeba ustalić, kto jest spadkobiercą i w jakim udziale dziedziczy. Można to zrobić w sądzie przez stwierdzenie nabycia spadku albo u notariusza przez akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli spełnione są warunki do jego sporządzenia.
Samo stwierdzenie nabycia spadku potwierdza, kto dziedziczy po zmarłym. Nie rozdziela jednak jeszcze konkretnych składników majątku między spadkobierców. Jeżeli spadkobierców jest kilku, do czasu działu spadku majątek spadkowy jest wspólny. Zgodnie z art. 1035 Kodeksu cywilnego do wspólności majątku spadkowego i działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych.
Sprzedaż albo złomowanie samochodu należącego do spadku jest czynnością dotyczącą majątku wspólnego spadkobierców. Co do zasady potrzebna jest zgoda wszystkich uprawnionych albo odpowiednie rozstrzygnięcie sądu. Jeżeli wszyscy spadkobiercy są zgodni, najprościej przygotować wspólny wniosek o dział spadku albo udzielić jednej osobie pełnomocnictw do przeprowadzenia czynności.
Zobacz również: stwierdzenie nabycia spadku i opłaty sądowe
Tak, w praktyce można w jednym piśmie domagać się stwierdzenia nabycia spadku i działu spadku, jeżeli pozwala na to stan sprawy. W takim wypadku we wniosku należy dokładnie wskazać spadkodawcę, uczestników, skład majątku oraz proponowany sposób podziału.
Jeżeli przedmiotem sprawy jest wyłącznie samochód, spadkobiercy mogą np. wskazać, że pojazd ma przypaść jednej osobie z obowiązkiem spłaty pozostałych, ma zostać sprzedany, albo że pełnomocnik ma załatwić jego demontaż w stacji demontażu pojazdów. Ostateczny sposób rozstrzygnięcia zależy od żądań uczestników, dowodów i oceny sądu.
Jeżeli wszyscy uczestnicy są zgodni, postępowanie zwykle przebiega sprawniej. Trzeba jednak pamiętać o opłatach sądowych. Opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł. Od wniosku o dział spadku pobiera się zasadniczo 500 zł, a jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku — 300 zł. Gdy dział spadku jest połączony ze zniesieniem współwłasności, opłaty mogą być wyższe.
Nawet prawidłowo ustanowiony pełnomocnik nie wyklucza tego, że sąd wezwie uczestnika do osobistego stawiennictwa. Najczęściej dotyczy to sytuacji, w których sąd chce odebrać zapewnienie spadkowe, wyjaśnić krąg spadkobierców, ustalić istnienie testamentu albo rozstrzygnąć spór między uczestnikami.
Jeżeli spadkobierca mieszka za granicą i nie może stawić się w Polsce, powinien odpowiedzieć na wezwanie sądu, wyjaśnić przyczyny niestawiennictwa i złożyć odpowiedni wniosek. W określonych sytuacjach możliwe jest przeprowadzenie czynności za pośrednictwem polskiego konsula albo w inny sposób przewidziany przepisami o pomocy prawnej i doręczeniach zagranicznych.
Art. 1134 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że sądy mogą występować do polskiego przedstawicielstwa dyplomatycznego lub urzędu konsularnego o przeprowadzenie dowodu albo doręczenie pisma, jeżeli osoba mająca być przesłuchana lub odbiorca pisma jest obywatelem polskim przebywającym za granicą.
Jeżeli pełnomocnik ma po zakończeniu sprawy spadkowej sprzedać lub zezłomować samochód, samo pełnomocnictwo procesowe może nie wystarczyć. Warto przygotować dodatkowe pełnomocnictwo do czynności materialnoprawnych i administracyjnych, np. do podpisania umowy sprzedaży, odbioru ceny, złożenia dokumentów w wydziale komunikacji, wyrejestrowania pojazdu albo załatwienia formalności w stacji demontażu.
Zakres dokumentu powinien być dopasowany do planowanej czynności. Inaczej należy sformułować pełnomocnictwo do reprezentowania przed sądem, inaczej do sprzedaży pojazdu, a jeszcze inaczej do dokonania działu spadku u notariusza. Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowny dział spadku wymaga formy aktu notarialnego.
Poniższe przykłady pokazują, jak w praktyce można wykorzystać pełnomocnictwo w sprawach spadkowych, zwłaszcza gdy spadkobiercy mieszkają w różnych miejscach.
Po śmierci ojca trzech spadkobierców odziedziczyło stary samochód. Dwie osoby mieszkały za granicą, a jedna w Polsce. Każdy z nieobecnych spadkobierców udzielił bratu pisemnego pełnomocnictwa do prowadzenia sprawy o stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku. We wniosku wskazano zgodny sposób podziału: samochód miał przypaść bratu mieszkającemu w Polsce, który zobowiązał się do jego sprzedaży i rozliczenia z pozostałymi. Dzięki temu uczestnicy nie musieli wspólnie stawiać się na każdej rozprawie.
Rodzeństwo odziedziczyło po matce mieszkanie i samochód. Wszyscy byli zgodni, że mieszkanie ma zostać sprzedane, a samochód przekazany jednej osobie. Ponieważ w skład spadku wchodziła nieruchomość, umowny dział spadku wymagał aktu notarialnego. Spadkobiercy przygotowali więc nie tylko pełnomocnictwo procesowe do sprawy sądowej, lecz także pełnomocnictwa notarialne do czynności związanych z działem spadku i sprzedażą mieszkania.
Spadkobierczyni mieszkająca w Kanadzie udzieliła siostrze pełnomocnictwa do reprezentowania jej w sprawie spadkowej w Polsce. Sąd wezwał jednak spadkobierczynię do złożenia dodatkowych wyjaśnień, ponieważ pojawiły się wątpliwości co do testamentu. Pełnomocnik nie mógł złożyć tych wyjaśnień zamiast niej. Spadkobierczyni złożyła więc pismo do sądu, wyjaśniając brak możliwości przyjazdu i wnosząc o przeprowadzenie czynności w sposób możliwy dla osoby przebywającej za granicą.
Tak, jest to możliwe, jeżeli każdy spadkobierca udzieli mu pełnomocnictwa i dana osoba może być pełnomocnikiem zgodnie z art. 87 Kodeksu postępowania cywilnego. W sprawie spadkowej spadkobierca może zwykle działać jako współuczestnik postępowania.
Pełnomocnictwo procesowe do sądu co do zasady nie musi mieć formy notarialnej. Wystarczy forma pisemna, chyba że chodzi o inne czynności, np. umowny dział spadku obejmujący nieruchomość albo pełnomocnictwo do czynności, dla których wymagana jest forma szczególna.
Nie zawsze. Może działać przez pełnomocnika, ale sąd może ją wezwać osobiście, jeżeli uzna to za konieczne. W razie braku możliwości przyjazdu należy odpowiedzieć na wezwanie i złożyć wniosek o przeprowadzenie czynności w inny dopuszczalny sposób.
W praktyce najbezpieczniej najpierw uzyskać stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia. Jeżeli jest kilku spadkobierców, do sprzedaży potrzebne będzie zgodne działanie wszystkich uprawnionych albo odpowiednie umocowanie jednej osoby.
Tylko w granicach udzielonego pełnomocnictwa. Jeżeli spadkobierca nie chce, aby pełnomocnik zawierał ugodę lub zgadzał się na określony sposób podziału, powinien wyraźnie ograniczyć zakres pełnomocnictwa.
Ustanowienie jednego ze spadkobierców pełnomocnikiem jest często dobrym rozwiązaniem, gdy rodzina mieszka w różnych częściach Polski albo za granicą. Pozwala sprawniej prowadzić sprawę o stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku i formalności dotyczące konkretnych składników majątku, np. samochodu.
Najważniejsze jest prawidłowe określenie zakresu pełnomocnictwa. Inny dokument wystarczy do reprezentowania przed sądem, a inny może być potrzebny do sprzedaży pojazdu, odbioru pieniędzy, wyrejestrowania samochodu albo zawarcia umowy działu spadku. Jeżeli sprawa jest zgodna, warto przygotować wspólny projekt działu spadku. Jeżeli między spadkobiercami istnieje spór, zakres umocowania powinien być szczególnie precyzyjny.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398
4. Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. - Prawo konsularne - Dz.U. 2015 poz. 1274
5. Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - Dz.U. 1991 nr 22 poz. 91
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online
Dlaczego warto?Numer telefonu pozwoli na kontakt
w przypadku podania nieprawidłowego emaila.
Otrzymasz SMS o wycenie i przygotowaniu
głównej odpowiedzi, a także w przypadku
problemów technicznych. Wiele razy podany
numer pomógł szybciej rozwiązać problem.
Wycenę wyślemy do 1 godziny
* W dni robocze w godzinach od 7 do 20.
* W weekendy i święta do 2 godzin.
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Pracujemy 7 dni w tygodniu
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Adam Dąbrowski
