Kiedy dochodzi do zawarcia umowy przez Internet?
Umowa przez Internet dochodzi do skutku wtedy, gdy strony złożą zgodne oświadczenia woli co do jej istotnych warunków. Nie musi to oznaczać podpisania papierowego dokumentu. Zgodnie z art. 60 Kodeksu cywilnego wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie ujawniające ją w sposób dostateczny, także w postaci elektronicznej.
W praktyce oświadczeniem woli może być m.in. kliknięcie przycisku „zamawiam i płacę”, akceptacja regulaminu, złożenie oferty przez formularz, wysłanie wiadomości e-mail z akceptacją warunków albo potwierdzenie ustaleń w komunikatorze. Ważne jest, aby z zachowania stron wynikało, kto z kim zawiera umowę, czego umowa dotyczy i jakie są podstawowe obowiązki stron.
Przy sprzedaży internetowej zastosowanie ma również art. 535 Kodeksu cywilnego. Sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić cenę. Przy rzeczach ruchomych co do zasady nie jest wymagana forma pisemna pod rygorem nieważności.
Moment zawarcia umowy przez Internet
Dla ustalenia momentu zawarcia umowy przez Internet kluczowy jest art. 61 Kodeksu cywilnego. Oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Oświadczenie woli w postaci elektronicznej jest złożone z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej tak, aby adresat mógł się z nim zapoznać.
Nie chodzi więc o faktyczne przeczytanie wiadomości przez odbiorcę, lecz o stworzenie realnej możliwości zapoznania się z jej treścią. Jeżeli wiadomość trafiła na prawidłowy adres e-mail, do panelu użytkownika albo do systemu obsługującego zamówienia, co do zasady można przyjąć, że adresat miał możliwość zapoznania się z oświadczeniem. Inaczej może być, gdy plik był uszkodzony, zabezpieczony nieznanym hasłem, wysłany na błędny adres albo w formacie, którego druga strona nie mogła racjonalnie odczytać.
Przy typowym zakupie w sklepie internetowym moment zawarcia umowy zależy od konstrukcji regulaminu i procesu zamówienia. Czasem samo złożenie zamówienia przez klienta jest ofertą, którą sklep dopiero przyjmuje, np. wysyłając potwierdzenie przyjęcia zamówienia do realizacji. W innych modelach kliknięcie przycisku zamówienia i zapłata mogą już prowadzić do zawarcia umowy, jeżeli tak wynika z regulaminu i komunikatów sklepu.
Miejsce zawarcia umowy przez Internet
Miejsce zawarcia umowy może mieć znaczenie m.in. dla podatków, jurysdykcji, właściwości sądu albo oceny, jakie przepisy należy zastosować. Zgodnie z art. 70 § 2 Kodeksu cywilnego, w razie wątpliwości umowę poczytuje się za zawartą w miejscu otrzymania przez składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu. Jeżeli jednak dojście do składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu nie jest wymagane albo oferta jest składana w postaci elektronicznej, umowę uważa się za zawartą w miejscu zamieszkania albo siedzibie składającego ofertę w chwili zawarcia umowy.
W praktyce przy umowach internetowych trzeba najpierw ustalić, kto składa ofertę: sprzedawca, przedsiębiorca publikujący wiążącą propozycję, czy klient przesyłający zamówienie. Dopiero potem można określić miejsce zawarcia umowy. Nie zawsze będzie to miejsce pobytu kupującego ani miejsce, w którym fizycznie znajduje się komputer lub telefon użyty do transakcji.
Jeżeli przykładowo sprzedawca z Niemiec składa ofertę sprzedaży rzeczy przez Internet, a kupujący z Polski ją przyjmuje, miejscem zawarcia umowy może być siedziba albo miejsce zamieszkania sprzedawcy. Jeżeli natomiast to kupujący składa ofertę, a sprzedawca ją przyjmuje, ocena może być inna.
Umowa przez Internet bez podpisu
Brak podpisu nie oznacza automatycznie, że umowa przez Internet jest nieważna. Wiele umów, zwłaszcza typowych umów sprzedaży rzeczy ruchomych, usług online, rezerwacji czy zamówień, może być zawartych bez formy pisemnej. Wystarczy, że strony złożą zgodne oświadczenia woli.
Inaczej jest wtedy, gdy ustawa wymaga szczególnej formy dla ważności danej czynności. Przykładowo sprzedaż nieruchomości wymaga aktu notarialnego. W innych przypadkach przepisy mogą wymagać formy pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej, ale brak tej formy powoduje nieważność tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje taki rygor. Wynika to z art. 73 Kodeksu cywilnego.
Masz spór o umowę zawartą przez Internet?
Prawnik sprawdzi sposób zawarcia umowy, wymaganą formę i elektroniczne dowody oraz oceni jej ważność i możliwe roszczenia.
Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę
Forma pisemna w rozumieniu art. 78 Kodeksu cywilnego wymaga własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Sam skan podpisanej umowy przesłany e-mailem zwykle nie jest równoznaczny z oryginałem dokumentu w formie pisemnej, choć może mieć istotne znaczenie dowodowe. Jeżeli strony wymieniają podpisane egzemplarze dokumentów, trzeba odróżnić ważność samej umowy od możliwości wykazania jej treści w razie sporu.
Elektroniczna forma czynności prawnej, o której mowa w art. 781 Kodeksu cywilnego, wymaga złożenia oświadczenia woli w postaci elektronicznej i opatrzenia go kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Takie oświadczenie jest równoważne oświadczeniu złożonemu w formie pisemnej. Nie należy mylić kwalifikowanego podpisu elektronicznego ze zwykłym skanem podpisu, wpisaniem imienia i nazwiska w e-mailu albo kliknięciem przycisku w formularzu.
Sprzedaż przez Internet a obowiązek zawierania pisemnej umowy
Przy zwykłej sprzedaży rzeczy ruchomych przez Internet przepisy Kodeksu cywilnego nie nakładają generalnego obowiązku sporządzenia osobnej umowy pisemnej. Umowa może zostać zawarta przez złożenie zamówienia, jego przyjęcie, zapłatę ceny i potwierdzenie transakcji.
Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorca prowadzący sprzedaż internetową nie ma żadnych obowiązków formalnych. W relacji z konsumentem istotne znaczenie mają przepisy ustawy o prawach konsumenta, w tym obowiązki informacyjne, prawidłowe oznaczenie przycisku zamówienia z obowiązkiem zapłaty, przekazanie potwierdzenia zawarcia umowy na trwałym nośniku oraz zasady odstąpienia od umowy zawartej na odległość. W razie problemów po zakupie warto też sprawdzić, jakie są ochrona kupującego konsumenta.
Konsument, który zawarł umowę na odległość, co do zasady może odstąpić od niej w terminie 14 dni bez podawania przyczyny. Termin ten nie dotyczy jednak wszystkich sytuacji, ponieważ ustawa przewiduje wyjątki, m.in. przy niektórych treściach cyfrowych, rzeczach wykonanych według specyfikacji konsumenta, szybko psujących się produktach albo usługach w pełni wykonanych za wyraźną zgodą konsumenta przed upływem terminu do odstąpienia.
W relacjach między przedsiębiorcami oraz między osobami prywatnymi zasady mogą wyglądać inaczej. Uprawnienia konsumenckie nie zawsze będą miały zastosowanie, a o wyniku sporu częściej zdecyduje treść ustaleń, dowody zawarcia umowy i ogólne przepisy prawa cywilnego.
Jak udowodnić zawarcie umowy online?
W sporach o umowy zawierane przez Internet najczęściej problemem nie jest sama dopuszczalność zawarcia umowy online, lecz wykazanie jej treści. Dlatego warto zachowywać dowody, które pokazują przebieg transakcji i ustalenia stron.
- potwierdzenia zamówienia i płatności,
- wiadomości e-mail oraz wiadomości z komunikatorów,
- regulamin obowiązujący w dniu zakupu,
- zrzuty ekranu oferty, koszyka i podsumowania zamówienia,
- faktury, rachunki, numery przesyłek i potwierdzenia odbioru,
- korespondencję dotyczącą reklamacji, odstąpienia od umowy albo zwrotu.
W razie sporu znaczenie może mieć także to, czy druga strona potwierdziła ustalenia, przystąpiła do wykonania umowy albo przyjęła świadczenie. Jeżeli sprawa dotyczy umowy zawartej poza standardowym sklepem internetowym, np. przez e-mail, telefon, komunikator albo portal ogłoszeniowy, przydatny może być również artykuł o tym, czy umowa zawarta przez telefon lub ustnie jest ważna.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak w praktyce może dojść do zawarcia umowy przez Internet i jakie elementy mają znaczenie przy ocenie jej skuteczności.
Anna kupuje kurs online. Wybiera pakiet, akceptuje regulamin, klika przycisk oznaczony jako zamówienie z obowiązkiem zapłaty i dokonuje płatności. Po kilku minutach otrzymuje e-mail z potwierdzeniem oraz dostępem do platformy. Umowa została zawarta elektronicznie, mimo że Anna nie podpisała papierowego dokumentu. Jeżeli jednak kurs jest treścią cyfrową, prawo odstąpienia może zależeć od tego, czy Anna wyraziła zgodę na rozpoczęcie świadczenia przed upływem terminu do odstąpienia i została poinformowana o konsekwencjach.
Marek sprzedaje używany aparat fotograficzny przez portal ogłoszeniowy. Kupujący pisze wiadomość, że akceptuje cenę 2500 zł, sposób wysyłki i termin płatności. Marek odpisuje, że przyjmuje te warunki i podaje numer rachunku. Strony nie podpisały umowy, ale wymiana wiadomości może wystarczyć do uznania, że doszło do zawarcia umowy sprzedaży. W razie sporu kluczowe będą zapisane wiadomości i potwierdzenie płatności.
Spółka wysyła kontrahentowi skan podpisanej umowy o stałej współpracy. Druga strona odsyła skan z podpisem i zaczyna realizować zamówienia. Taka wymiana może potwierdzać zawarcie umowy i jej wykonywanie, ale nie zawsze będzie równoznaczna z zachowaniem formy pisemnej, jeżeli ta forma była wymagana pod rygorem nieważności. Przy ważnych umowach bezpieczniejszym rozwiązaniem jest wymiana oryginałów albo użycie kwalifikowanego podpisu elektronicznego.
FAQ
Czy umowa zawarta przez Internet jest ważna?
Tak, jeżeli strony złożyły zgodne oświadczenia woli i przepisy nie wymagają dla danej umowy szczególnej formy pod rygorem nieważności. Dla wielu typowych umów online nie jest potrzebny papierowy dokument.
Czy e-mail może zawierać skuteczne oświadczenie woli?
Tak. E-mail może być skutecznym sposobem złożenia oświadczenia woli, jeżeli z jego treści wynika zamiar zawarcia, zmiany albo wykonania umowy i wiadomość została wprowadzona do środka komunikacji elektronicznej tak, aby adresat mógł się z nią zapoznać.
Czy skan podpisanej umowy wystarczy?
Skan może być ważnym dowodem ustaleń stron, ale nie zawsze spełnia wymóg formy pisemnej. Jeżeli przepisy lub sama umowa wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności, należy zachować szczególną ostrożność i rozważyć oryginały podpisów albo kwalifikowany podpis elektroniczny.
Kiedy umowa online jest zawarta?
Zależy to od rodzaju transakcji i sposobu skonstruowania procesu zawierania umowy. Co do zasady znaczenie ma chwila, w której oświadczenie o przyjęciu oferty zostało skutecznie złożone drugiej stronie albo gdy druga strona przystąpiła do wykonania umowy, jeżeli dojście oświadczenia nie jest wymagane.
Czy konsument zawsze może odstąpić od umowy internetowej w ciągu 14 dni?
Nie zawsze. Przy umowach zawartych na odległość konsument co do zasady ma 14 dni na odstąpienie, ale ustawa o prawach konsumenta przewiduje wyjątki. Dotyczą one m.in. niektórych treści cyfrowych, rzeczy wykonanych według specyfikacji konsumenta oraz usług wykonanych za wyraźną zgodą konsumenta przed upływem terminu do odstąpienia.
Czy umowa online między przedsiębiorcami wymaga podpisu?
Nie zawsze. W wielu przypadkach przedsiębiorcy mogą zawrzeć umowę przez e-mail, formularz albo system zamówień. Trzeba jednak sprawdzić, czy konkretny typ umowy nie wymaga szczególnej formy oraz czy strony same nie zastrzegły określonej formy dla zmian, wypowiedzenia albo ważności umowy.
Podsumowanie
Umowy przez Internet są pełnoprawnym sposobem zawierania umów. Ich skuteczność opiera się przede wszystkim na zgodnych oświadczeniach woli stron, a nie na samym fakcie podpisania papierowego dokumentu. Oświadczenie woli może zostać złożone elektronicznie, jeżeli druga strona ma realną możliwość zapoznania się z jego treścią.
Najwięcej wątpliwości pojawia się przy ustalaniu chwili zawarcia umowy, miejsca jej zawarcia, wymaganej formy oraz dowodów. Dlatego przy ważniejszych transakcjach warto zadbać o jasną treść oferty, potwierdzenie przyjęcia warunków, właściwy regulamin, zachowanie korespondencji oraz sprawdzenie, czy dla danej czynności nie jest wymagana forma pisemna, elektroniczna z kwalifikowanym podpisem albo akt notarialny.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
